सा कन्या नम्रया वाचा नारदमृषिं प्रार्थयामास—"भगवन्, क्षणमत्र स्थातुमर्हसि, मदीयं चित्तव्यग्रतां निवर्तय। तव दर्शनमात्रेण हि लोकपापानि नश्यन्ति। तव बहुवचनैः दुःखक्षयः स्यात्; यदा महद्भाग्यं सम्पद्यते, तदा तव सान्निध्यं लभ्यते।" ततो नारदः सस्मितं तां कन्यां पप्रच्छ—"काऽसि त्वं? एते च द्वौ कः? एता च पद्मलोचनायाः स्त्रियः काः? हे देवि, त्वयि या व्यथा दृश्यते, तां विस्तारतः कथय।" सा कन्या सान्त्वयन्ती जगाद—"मम नाम भक्तिः, एते च मम पुत्रौ—ज्ञानवैराग्याख्यौ—कालप्रभावेन जरां प्राप्तौ। एता गङ्गाद्याः स्त्रियः, मम स्मरणेनात्रागताः, मम सेवायै; किन्तु सुरैरपि सेवितायाः मम न श्रेयः लब्धम्।" "अधुना, हे तपोधन, शृणु मम चरितं सावधानः; यद्यपि प्रसिद्धं, तथापि तच्छ्रवणेन ते सुखं स्यात्। द्राविडदेशे मम जन्माभूत्, कर्णाटके वृद्धिः, महाराष्ट्रगुर्जरेषु कतिपयेषु स्थानेषु जरां प्राप्तवती। तत्र कलिदोषेण नास्तिकैः पीडिता, दीना चिरकालं पुत्राभ्यां सह दैन्यं प्राप्नोम्।" "पुनः वृन्दावनं प्राप्तवत्याः मम यौवनं शोभनं रूपं च अभवत्। किन्तु, अत्र मम पुत्रौ श्रान्तौ पतितौ; अहमपि इदानीं अन्यत्र गन्तुमुद्यता। पुत्रौ जर्जरौ जातौ, अहं तु यौवनेऽस्मि, किमर्थं मम पुत्रौ जरां प्राप्तवन्तौ? अस्माकं त्रयाणां सहवासेऽपि, एषो विपर्यासः कथं जातः? साधारणतया माता जरां याति, पुत्रौ तु यौवनस्थौ भवेताम्।" "अत एव, अहं स्वस्य दुःखेन शोकाकुला, विस्मयेन च मनसा; हे योगनिधे, हे बुद्धिमन्, अत्र किमेतदकारणं स्यात्, तद्वद।" तदा नारदः सान्त्वयन् उवाच—"ज्ञानदृष्ट्या, हे निष्पापे, अहमेतत्सर्वं स्वात्मनि पश्यामि। त्वं मा शुचः; हरिः ते कल्याणं करिष्यति।" एवं सञ्ज्ञाय, सूतः कथयति—"महर्षिः तत्क्षणमेव वाक्यं प्रोवाच।" नारदः पुनरुवाच—"सावधानं शृणु, वत्से; एष योगः कालिदोषश्च, सदाचारस्य योगमार्गस्य तपसश्च नाशहेतू। जनाः अत्र अघासुरवत् मायाचरितानि दुष्कृत्यानि च कुर्वन्ति; साधवः क्लिश्यन्ते, दुष्टाः तु मुदमाप्नुवन्ति। यः तु धीरः स्यान्नित्यम्, स एव स्थिरबुद्धिः पण्डितश्च।" "एतान् चाण्डालान् दृष्ट्वा, भूमिरपि भारवाहिनी जाता; वर्षे वर्षे शनैः शनैः, शुभस्यापि दर्शनं नास्ति। अधुना, त्वं पुत्राभ्यां सहितं कश्चिदपि न पश्यति; मोहान्धैः त्यक्ताः, जर्जरितदशामापन्नाः।" "वृन्दावनेन सह योगेन, त्वं पुनर्यौवना नवत्वं च प्राप्तवती; धन्यं तत् वृन्दावनं यत्र भक्तिरपि नृत्यति। अत्र तु, दातारः नास्ति, तस्मात् पौराण्यं अपि न त्यजति; किंचित् स्वसन्तोषेण, तौ विश्रान्तिमिव मन्येते।" ततो भक्तिः पप्रच्छ—"कथं कलिदोषः पारिक्षितेन स्थापितः? कलेः प्रभवे सर्वधर्मसारः कुत्र गतः? स्वयं करुणया हरिणा, अधर्मस्य साक्ष्यं कथं दृश्यते? एष मे संशयः, तं त्वं वचोभिः निवारय; तदा सुखं प्राप्स्यामि।" नारदः प्रत्युवाच—"यत् त्वया पृष्टं, तत्सर्वं स्नेहेन शृणु, वत्से; अहं सर्वं कथयिष्यामि, तव मोहः अपाक्रान्तः स्यात्।" "यदा मुकुन्दः भगवान् भूमिं त्यक्त्वा स्वधाम गच्छन्, तस्मात् दिनात् कलिः समुपस्थितः, सर्वधर्ममार्गान् निवारयन्।" "राज्ञा दिग्विजये काले कलीर्दृष्ट्वा, दुःखितः स आश्रयं याचितः; स मां न हन्यादिति, मधुहर्त्रा मक्षिका इव।" "यत्तु तपसा योगेन ध्यानवाञ्च न लभ्यते, तत् केवलं केशवकीर्तनात् कलेः काले सम्पूर्णं लभ्यते।" "कलिं समं निर्गुणं निःसारं च दृष्ट्वा, विष्णुरातः तं स्थापयामास, कलिजन्मनां सुखाय।" "दुष्कृत्यप्रभावात्, सर्वतः सारः नष्टः; वस्तूनि भूमौ तुषरूपेण स्थितानि, बीजं नास्ति।" "ब्राह्मणैर् भगवद्भागवतधर्मः सर्वगृहेषु सर्वजनाय प्रचारितः, किन्तु दक्षिणालोभेन, कथासारः नष्टः।" "ये चातिपापानि बहूनि च कर्माणि कुर्वन्ति, नास्तिकाः नरकनिवासिनः, तेऽपि तीर्थेषु वसन्ति, किन्तु तीर्थसारः नष्टः।" "ये च कामक्रोधलोभतृष्णया चित्तविक्षिप्ताः, तेऽपि तपस्यन्ति, तथापि तपःसारः नष्टः।" "मनः पराजयात्, लोभात्, दम्भात्, पाखण्डाश्रयात्, शास्त्राध्ययनमात्रेणापि, ध्यानयोगफलः नश्यति।" "पण्डिताः स्त्रीभिः सह महिषवत् रमन्ते, पुत्रोत्पादने कौशलं विन्दन्ति, मोक्षे तु कुशलाः न भवन्ति।" "क्वापि सच्च वैष्णवधर्मः न दृश्यते, परम्पराध्यक्षेष्वपि; तस्मात् तत्वसारः सर्वत्र नष्टः।" "एष एव कालधर्मः; कोऽत्र दोषार्हः? तस्मात् पद्मनाभः भगवाञ्श्रियमाश्रित्य, समीपे स्थित्वा सहते।" एवं सूतः कथयति—"एवं श्रुत्वा ते विस्मयमापन्नाः। भक्तिः पुनरुवाच—'एतदपि शृणु, हे शौनक।'" भक्तिः उवाच—"देवर्षे, त्वं खलु पुण्यश्लोकः, यन्मम सौभाग्येनात्रागतः। साधुसमागमः सर्वसिद्धिदायकः। जय जय तस्मै, यस्य मायामयं शरीरं, यस्यैकवचनेन सर्वा वाणी उत्पाद्यते। तस्य प्रसादेन ध्रुवः शाश्वतं पदं प्राप्तवान्। ब्रह्मपुत्रं मंगलानिधिं नमामि।" श्रीमद्भागवतस्य माहात्म्यम्—द्वितीयोऽध्यायः। भक्तिदुःखापनये नारदस्य प्रयासः। नारदः उवाच—"वत्से, त्वं किमर्थं व्यर्थं शोचसि, चिन्तया क्लिष्टा? श्रीकृष्णपादारविन्दस्मरणेन तव शोकः नश्यति।