तस्य जयध्वनिः स्तुतः सुरैः पुष्पवृष्ट्या चाभ्यर्चितः सन्, श्रेष्ठैः वृष्णिभिः परिवृतः, अलङ्कृतां पुरीं प्रविवेश। एवं योगेश्वरः श्रीकृष्णः, भगवतः सर्वलोकनाथः, पशुदृष्टिभिः किल विजितो वा विजयीति दृश्यते। कुरुपाण्डवानां युद्धायोग्यसमाचारे श्रुत्वा, रामः तीर्थयात्रारूपेण तत्र तत्र गच्छन्, मध्यस्थभावेन निर्गतः। सः प्रभासे स्नात्वा, देवर्षिपितृमानुषान् तर्पयित्वा, सरस्वत्याः प्रवाहेणोपरि विप्रैः सह प्रस्थितवान्। पृषूदकं बिन्दुसरः त्रितकूपं सुदर्शनं विशालं ब्रह्मतीर्थं चक्रं पूर्वसरस्वतीं च सन्दर्शयन्, यमुनां ततो गङ्गां चानुसृत्य, नैमिषारण्यं जगाम, यत्र ऋषयः सत्रकर्मणि प्रवृत्ताः आसन्। तत्रागमनं दृष्ट्वा, दीर्घसत्रव्यग्राः सन्तः, मुनयः विधिवदुत्थाय प्रणम्य पूजार्हं सम्मानं चक्रुः। सत्कारपूर्वकं सविधीनं समादाय, रमणीयासने समुपविष्टः, तत्रैव महर्ष्यनुशिष्यं रोमहरषणं स्थितमालोकयन्। तं सूतमुत्थाय न प्रणमन्तं न चाञ्जलिं कुर्वन्तं दृष्ट्वा, यथैव विप्रान्, माधवः कोपं जग्राह। "अयं नीचः धर्मगोप्तृविप्राणां चास्माकं चोपरि समुपविष्टः, पापकृत् मृत्युमर्हति। दिव्यर्ष्यशिष्यत्वेन पुराणधर्मशास्त्राणि बहुधा शिक्ष्यापि, यः शिष्टः न भवति, तस्य विद्या व्यर्था, यथा नटस्यात्मसंयमाभावे। धर्मवेषधराणां पापानां संहारायैव ममावतरणम्," इत्युक्त्वा, प्रभुः पापकृतोऽपि निहन्तुं विरम्य, कुशदलेन तमहन्। तदा सर्वे मुनयः शोकाकुलचित्ताः, "भगवन् सङ्कर्षण! अन्यायं कृतवानसि।" इत्युचुः। "यदुकुलोत्पन्न! अस्माभिः ब्रह्मासनं दीर्घायुष्यं चास्य यज्ञकाले दत्तम्।" "अजानता ब्रह्महत्यापातकं कृतमसि, योगेश्वर! तव नामापि न नियमाति।" "यदि ब्रह्महत्यापापशुद्धयेयं क्रिया, तर्हि त्वमेव यथोचितं प्रायश्चित्तं कुरु।" भगवानुवाच— "लोकहिताय हननस्य यथाविधि प्रायश्चित्तं करिष्यामि; यथा कृतयुगे नियमोऽस्ति स एव स्थाप्यः।" "दीर्घायुः बलं इन्द्रियाणि चास्य प्रतिज्ञातानि; तद्वचनं योगबलात् साधयिष्यामि।" मुनय ऊचुः— "एवं भवतु, राम! तव वचनं, अस्त्रशक्तिः, मृत्युः च सर्वं सत्यमस्तु।" भगवानुवाच— "आत्मैव पुत्ररूपेण जायते—इति वेदवचनम्; तस्मात् सुत एव वक्ता, जीवन् इन्द्रियबलसम्पन्नः स्यात्।" "भवतः किमिच्छा, महर्षे? वद, यथाऽहमकर्तृकं प्रायश्चित्तं कुर्याम्।" मुनय ऊचुः— "बल्वलाख्यो दैत्यः, इल्वलस्य सुतः, प्रतिपर्वणि समागत्य अस्माकं यज्ञं दूषयति।" "दशार्हकुलोत्पन्न! तमस्माकं दुष्टं हन्याः—एषा नः परमा कामना। सः पुयः शोणितमलं मूत्रं सुरामांसं च वर्षति।" "ततः स्थिरचित्तः भारतभूमिं विहाय, द्वादशमासान् तीर्थेषु स्नात्वा परिभ्रम्य, शुद्धिं यास्यसि।" राजोवाच— "भगवन्! मुकुन्दस्यान्ये वीर्यकथाः श्रोतुमिच्छामि, यस्य महात्मनः बलं अनन्तं, ब्रह्मन्!" "यः श्रीभगवत्कथाः एकवारं शृणोति, स कथं न शृणोयात्, कामबाणपीडितः मूढः विहाय?" "यया वाचा गुणाः कीर्त्यन्ते, येन हस्तेन तस्य कर्म क्रियते, या बुद्धिः सर्वभूतेषु स्थितं तमनुस्मरति, येन शृणोत्यस्य कथाः—सा वाणी, ते हस्ताः, सा बुद्धिः, ते कर्णाः साक्षात् तदर्थाः।" "यः शिरस्तस्य नमति द्विभुजस्य, ये नेत्रे तं पश्यतः, ये पादाः सदा विष्णुपादोदकसेवायाम्—ते एव सत्यम्।" सूत उवाच— "एवं विष्णुरातेन पृष्टः, बदरायणसुतः भगवत्कथासक्तचित्तः, वासुदेवे मनसा स्थितः, प्रोवाच।" शुक उवाच— "कृष्णस्य कश्चिद्ब्राह्मणमित्रमासीद्, वेदविद्, विषयैः विरक्तः, शान्तचित्तः, आत्मन्येव वशी।" "स गृहस्थाश्रमे स्थीयमानः, यदृच्छालब्धेन जीवन्, तस्य पत्नी कृशाङ्गी, क्षुधया पीडिता, जीर्णवस्त्रधारिणी।" सा पतिसंनिधिं गत्वा, दीनमुखी, दारिद्र्यक्लेशपीडिता, कम्पमाना, स्निग्धया वाचा तमुवाच— "ब्राह्मण! श्रीपतिः तव मित्रं न किल? स ब्राह्मणप्रियः, सर्वशरण्यः, सात्वतानां प्रभुः।" "गच्छ तस्य शरण्यं, स धर्मिष्ठानां नाथः, तव दुःखितस्य गृहस्थस्य धनं दास्यति।" "स बोजवृष्ण्यन्धकाधिपः द्वारकायामस्ति। स्वपादारविन्दस्मरणेन भक्तानां स्वयमेव आत्मानं ददाति। किं तं लोकगुरुं भजमानोऽपि, इच्छितमपि न दास्यति?" एवं पुनः पुनः पत्न्या प्रार्थितः, ब्राह्मणः चिन्तयामास—"परमं लाभं तु भगवतः स्तुतिपात्रस्य दर्शनमेव।" इति निश्चित्य, गन्तुम् उद्यतः। "किञ्चिद्गृह्यते दानाय, किमपि गृह्य अस्ति वा?" इति पत्नीं पप्रच्छ। सा च ब्राह्मणैः चत्वारः माषान् याचित्वा, वस्त्रे बद्ध्वा, पतये ददौ। एवं सन्दर्भे भगवत्स्तुतिपूर्वकं कृतकृत्यः स ब्राह्मणः, भगवत्समीपं गन्तुम् उद्यतः।