शाल्वः स कृतनिश्चयः सन्न्, मुकुन्दं प्रति वेगेन धावन् आसीत्। तदा श्रीकृष्णः, तीक्ष्णधारम् अपि चक्रं स्वहस्ते विधाय, तस्य शिरः किरीटकुण्डलयुतम् एव, हे राजन्, क्षणेनैव छित्त्वा चिच्छेद। एवं शाल्वं सौभं दन्तवक्त्रं तस्य च भ्रातरं च—ये अन्येषां दुःसहाः शत्रवः आसन्—भगवान् हत्वा, देवेभ्यः मनुष्येभ्यश्च स्तूयमानः अभवत्। तं तु मुनयः सिद्धगणाः गन्धर्वविद्याधराः, महोरगाः, अप्सरसः, पितृगणाः, यक्षाः, किन्नराः, चारणाश्च सम्यक् स्तुत्वा, जयशब्दैः कीर्तयन्तः, पुष्पवृष्ट्या सम्पूज्य, वृष्णीणां श्रेष्ठैः परिवृतः, अलङ्कृतां पुरीं विवेश। एवं योगेश्वरः श्रीकृष्णः, भगवन्, जगन्नाथः, केचित् पशुदृष्टयः जनाः जयपराजयौ इव तं पश्यन्ति। कुरुपाण्डवानां युद्धाय यत्नं श्रुत्वा, रामः तीर्थयात्राय बहिरुपायेन निष्पक्षः सन् निर्गतः। प्रभासे स्नात्वा, देवर्षिपितृमानवान् तर्पयित्वा, सरस्वत्याः प्रवाहमुपगम्य, विप्रैः सहितः, पृथूदकं बिन्दुसरः तृतकूपं सुदर्शनं विशालं ब्रह्मतीर्थं चक्रं च पूर्वसरस्वतीं च दृष्ट्वा, यमुनां ततो गङ्गां चानुसृत्य, नैमिषारण्यं ययौ, यत्र मुनयः दीर्घयज्ञे प्रवृत्ताः आसन्। तत्र तं समागतं दृष्ट्वा, ऋषयः यथाविधि स्वागतम् अकरोत्, उत्थाय प्रणम्य, पूजनं चकारुः। स च सम्मानितः स्वजनैः सह, उपवेशनं स्वीकरोति स्म। तत्रैव स पश्यति—रोमहर्षणं, महर्षेः शिष्यं, उपविष्टम्। स तु सूतः नोत्थाय, न कृताञ्जलिः, न प्रणतवान्, अन्ये ब्राह्मणाश्च तद्वद् आसन्। तं दृष्ट्वा माधवः कोपमापद्यत। स चिन्तयामास—"अयं नीचजन्मा ब्राह्मणान् धर्मपालकान्, अस्मांश्च, उपरि स्थितः, पापकृदयं, वधार्हः। दिव्यऋषेः शिष्यत्वं लब्ध्वा, इतिहासपुराणधर्मशास्त्राणि सम्पूर्णं पठित्वा अपि, यः शिष्यः अनियमितः, निगृहीतः न स्यात्, तस्य विद्यया का प्रार्थना? यथा नटनटस्य आत्मनिग्रहः नास्ति, तथा।" "एवमेव धर्मवेषधारिणः पापिष्ठाः मया हन्तव्याः—अस्मिनर्थे अहं जगति आविर्भूतः।" इति उक्त्वा, भगवान् पापिनः अपि वधं न कृत्वा, कुशदलेन स्वहस्ते तं ताडयामास। ततः सर्वे मुनयः दुःखितचित्ताः, 'भगवन् सङ्कर्षण! त्वया अयुक्तं कर्म कृतम्!' इति विलपन्तः ऊचुः। "यदुकुलोत्पन्न! अस्माभिः तस्य ब्रह्मासनं, दीर्घायु, अक्षयजीवितं च यज्ञान्तं यावत् दत्तम्।" "अज्ञानतः ब्रह्महत्या त्वया कृताऽसि, योगेश्वर! तव नामापि धर्मात् न मुच्यते।" "यदि ब्रह्महत्यापापं शुद्ध्येत, संसारशुद्ध, स्वयम् एव यथोचितं प्रायश्चित्तं कुरु।" श्रीभगवान् उवाच—"लोकहिताय प्रायश्चित्तं विधिवत् करिष्यामि; यथा सत्यम् आदिकाले आसीत्, तथैव।" "दीर्घायुः बलम् इन्द्रियाणि च तस्य प्रतिज्ञातानि; तत् सर्वं योगबलात् साधयिष्यामि।" ऋषयः ऊचुः—"एवं भविष्यति, राम! तव वचनं, अस्त्रशक्तिः, मृत्युः च सत्यं भूयात्।" भगवान् पुनरुवाच—"आत्मा एव पुत्ररूपेण जायते—इति वेदवचनम्; तस्मात् तस्य पुत्रः एव वक्ता, जीवन्, इन्द्रिययुक्तः, बलवान् भविष्यति।" "किं वाञ्छितं भवद्भिः, मुनिश्रेष्ठाः? ब्रूयात, अहं करिष्यामि। यथायोग्यं प्रायश्चित्तं चिन्तयन्तु, मुनयः।" ऋषयः ऊचुः—"बल्वलः नाम दैत्यः, इल्वलस्य पुत्रः, प्रतिसप्तमे अह्नि आगत्य, अस्माकं यज्ञं दूषयति।" "दशार्हवंशसम्भूत! तम् अस्माकं पापिनं हन्याः—एषा नः परमाऽभिलाषिता। सः अस्माकं उपरि पूयशोणितमलमूत्रमद्यमांसानि वर्षति।" "ततः भारतभूमिं त्यक्त्वा, स्थिरधीः, द्वादशमासान् तीर्थेषु स्नात्वा विचरन्, शुद्धिं प्राप्स्यसि।" एवं सम्पूर्णे तस्मिन्कथायां, राजा उवाच—"भगवन्, मुकुन्दस्यानन्तवीर्यस्यान्याः कीर्त्यः श्रोतुमिच्छामि।" "कः वा ब्राह्मण, श्रुत्वा श्रीविष्णोः पुण्यकथाः एकवारं, श्रोतुं विरमेत्, ऋते कामबाणैः विद्धं, तद्गौरवमज्ञं जनम्?" "या वाणी तद्गुणगानाय, ये हस्ताः तच्छेषासेवायै, या बुद्धिः तं सर्वभूतेषु स्मरति, ये श्रोत्रे तच्छ्रवणाय—एवमेव वाणी, हस्ताः, बुद्धिः, श्रोत्रे साक्षात्।" "यः शिरः तस्मै द्विविधमूर्तये नमतः, ये नेत्रे तं पश्यतः, ये अङ्गानि विष्णुपादोदकसेवायै—ते एव शिरो नेत्राङ्गानि च।" सूत उवाच—एवं पृष्टः विष्णुरातेन, श्रीबदरिकाश्रमजः, वासुदेवैकभावनया मनसा, ब्रवीत्। शुक उवाच—कृष्णस्य ब्राह्मणमित्रमेकमासीत्, वेदविदुषम्, इन्द्रियनिग्रहे स्थितम्, शान्तचित्तं, आत्मवश्यम्। गृहस्थाश्रमे स्थितः, यदृच्छालब्धेन जीवन्, तस्य भार्या अपि कृशा, क्षुच्छामिता, तद्वद् जीर्णवस्त्रधारिणी। सा पतिव्रता, कृशानना, दुःखार्ता, कम्पमाना, तं पतिं समुपेत्य अब्रवीत्— "ब्राह्मण! श्रीपतिः तव मित्रं नु? सः ब्राह्मणप्रियः, शरण्यः, सात्वतानां प्रभुः।" "तं गच्छ, भगवन्; धर्मिष्ठानां परमाश्रयः सः, सः निश्चितं त्वां गृहस्थं दरिद्रं धनं दास्यति।" "सः अद्य द्वारकायाम् अस्ति, भोजवृष्ण्यन्धकाधिपः। स्वपदाम्बुजस्मरणपरः अपि, भक्तेभ्यः आत्मानं ददाति। सः जगद्गुरुः, किमर्थं न इच्छितमपि अर्थं भक्ताय न दद्यात्?