यदा तु तस्मिन् दुष्टे पतिते सौभनाशने च गदया, दिव्याः दुन्दुभयः सुरसङ्घैः खे प्रनदिताः। तदा दन्तवक्रो नाम, क्रोधेन ताम्राक्षः, सखायं शाल्वं हतं दृष्ट्वा तस्य प्रतिकृत्यै समभ्ययात्। एवं सप्तसप्ततितमोऽध्यायः, "शाल्ववधः" इति नाम्ना, श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमे स्कन्धे समाप्तः। अथ अष्टसप्ततितमोऽध्याय आरभ्यते, यत्र दन्तवक्रविधुरथयोः वधः, बलरामेण सूतच्छेदनं च वर्ण्यते। शुक उवाच—शिशुपालशाल्वपौण्ड्रकादीनां दुष्टानां मृतानामपि, भगवता कृष्णेन तत्रापि पारमैत्र्यैव प्रदर्शिता। ततः एकः पादातिकः, कोपसमायुक्तः, गदां प्रगृह्य, पृथिवीं कम्पयन् महाबलः, राजन्, सम्यक् अभ्यगच्छत्। तं तथा समागच्छन्तं दृष्ट्वा, श्रीकृष्णः शीघ्रं गदां समादाय, रथात् अवप्लुत्य, तम् एवाभिमुखं समुद्रमिव तीरं प्राप। तदा कौरुषः स गदां समुन्नम्य, गर्वात् उद्धतचित्तः, मुकुन्दं प्रति वाक्यम् इदं उवाच—"दृष्टोऽसि त्वं मया अद्य, सौभाग्येन, महता सौभाग्येन।" "त्वं मम मातुलः, हे कृष्ण, तथापि त्वं स्वमित्रं स्वबान्धवं हन्तुमिच्छसि। तस्मात्, मूढ, अहं त्वां गदया वज्रकल्पया पातयिष्यामि।" "एवं रिपुं स्वजनरूपिणं हत्वा, रोगं शरीरस्थमिव, ऋणमपि मम निर्वृत्तं भविष्यति, हे सखेसख्यः।" एवं तीक्ष्णैः वचोभिः कृष्णं गजं प्रहारैः इव तुदन्, स सिंहनादं कृत्वा गदया शिरसि तं तुदति स्म। युद्धभूमौ गदया ताडितोऽपि, यदुकुलश्रेष्ठः न चलितः। ततः कृष्णः स्वगदया कौमोदक्या तस्य वक्षसि प्रहारं चकार। गदाघातेन विदारितहृदयः, तस्यास्याद् रक्तप्रवाहः स्रवन्, केशबाहुपादान् प्रसार्य, स भूमौ मृतः पपात। तदा तस्मात् पुरुषात् अतिसूक्ष्मं अद्भुतं तेजः, सर्वेभ्यः प्राणिभ्यः पश्यत्सु, कृष्णं प्रविवेश—यथा शिशुपालवधे जातम्। दन्तवक्रस्य भ्राता विधुरथः, तस्य निधनदुःखात् संतप्तचित्तः, खड्गं च शिरःकवचं च समादाय, श्वासं दीर्घं विसृज्य, कृष्णवधाय समभ्ययात्। स तु धावत एव, कृष्णः तिक्ष्णधारं चक्रं प्रगृह्य, तस्य शिरः मुकुटकुण्डलयुतं छित्त्वा पातयामास। एवं शाल्वं, सौभं, दन्तवक्रं, तस्य च भ्रातरं, ये अन्यैः सहिष्णुं न शक्यन्ते, तान् हत्वा, स देवमानुषैः स्तुतः अभवत्। तं मुनयः, सिद्धाः, गन्धर्वाः, विद्याधराः, महोरगाः, अप्सरसः, पितरः, यक्षाः, किन्नराः, चारणाः च स्तुतिभिः सम्पूजयामासुः। तेषां स्तवैः जयशब्दैः पुष्पवृष्ट्या च पूजितः, वृष्णिवरगणैः परिवृतः, भूषितां पुरीं विवेश। एवं योगेश्वरः श्रीकृष्णः, भगवाञ् जगन्नाथः, पशुदृष्टिभिः विजितो वा विजयी वा इति दृश्यते। एतस्मिन्नन्तरे, कुरुपाण्डवानां युद्धाय यत्नं श्रुत्वा, बलरामः, तीर्थयात्रानिमित्तेन, निःस्पृहः सन्, तत्रतश्चलितः। प्रभासे स्नात्वा, देवर्षिपितृमानुषान् तर्पयित्वा, ब्राह्मणैः सहितः सरस्वत्याः प्रवाहमुत्क्रामन् ययौ। स तु पृथूदकं, बिन्दुसरः, त्रितकूपं, सुदर्शनं, विशालं, ब्रह्मतीर्थं, चक्रं, पूर्वसरस्वतीं च दृष्ट्वा, यमुनामनुसृत्य, ततः गङ्गां च, नैमिषारण्यं ययौ, यत्र मुनयः दीर्घसत्रे प्रवृत्ताः आसन्। तत्रागच्छन्तं दृष्ट्वा, मुनयः सत्रकर्मणि प्रवृत्ताः, विधिवत् स्वागतं कृत्वा, उत्तस्थुः, नमस्कृत्य, पूजां च अकुर्वन्। स तु सम्मानितः, स्वजनैः सहितः, कृतासनः, तत्र महर्षेशिष्यं रोमहरषणं निषण्णं दृष्टवान्। सूतं तु नोत्थाय, नाञ्जलिं कृत्वा, उपविष्टमेव, यथा ते ब्राह्मणाः, दृष्ट्वा, माधवः क्रुद्धः अभवत्। "एष नीचः, धर्मरक्षिणः ब्राह्मणान् च अस्मांश्च अपि, उपरि उपविष्टः, दुष्टबुद्धिः, मरणार्हः।" "दैवर्षेः शिष्यत्वं प्राप्तवान्, इतिहासपुराणधर्मशास्त्राणि च अधीतवान्, तथापि असंयतः, आत्मविजयं न प्राप्तवान्, तस्य विद्या न निष्फला, यथा नटनाट्यस्य।" "एवमेव धर्मवेषधारिणः पापकर्मिणः मया हन्तव्याः, तेनैव हेतोः अहं लोकेऽवततार।" इत्युक्त्वा, प्रभुः, दुष्टवधं परिहृत्य अपि, चिन्तयन्, कुशाग्रेण तम् अघातयत्। ततः सर्वे मुनयः, मनःशोकसन्तप्ताः, विलपन्तः, "अहो भगवान् सङ्कर्षण, त्वया पापं कृतम्!" इति चुक्रुशुः। "यदुकुलोत्पन्न, अस्माभिः ब्रह्मासनं, दीर्घायुष्यम्, अक्षयत्वं च अस्मिन्सत्रे तस्मै दत्तम्।" "अज्ञानतः ब्रह्महत्या कृतासि, योगेश्वर, तव नामापि नियमात् न विमुक्तम्।" "यदि ब्रह्महत्यापापं शुद्ध्येत, लोकशुद्धये त्वमेव यथोचितं प्रायश्चित्तं स्वयमेवाचर, न अन्येन प्रेरितः।" भगवानुवाच—"लोकहिताय, वधस्य यथाविधानं प्रायश्चित्तं करिष्यामि; यथा कृतयुगे नियमः स एव स्थाप्यताम्।" "दीर्घायुषः, बलं, इन्द्रियाणि च तस्मै प्रतिश्रुतानि; तद्वचनं योगबलात् साधयिष्यामि।" मुनय ऊचुः—"एवं भवतु, राम, तव वचनं, शस्त्रबलं, मृत्युः च अस्माकं, सर्वं सत्यं स्यात्।" भगवानुवाच—"आत्मा हि पुत्ररूपेण जायते, वेदवचनं तत्; तस्मात् तस्य पुत्रः एव वक्ता, दीर्घायुः, इन्द्रियसम्पन्नः, बलवान् च स्यात्।" "किं ते काम्यं, मुनिवर? वद, अहं करिष्यामि। बुद्ध्या विचिन्त्य, मम अज्ञानकृतस्य प्रायश्चित्तं कथं स्यात् इति ब्रूहि।" मुनय ऊचुः—"अस्ति बल्वलः नाम, इल्वलस्य पुत्रः, घोररूपः; सः प्रतिसप्तमे दिने अत्र समागत्य, अस्माकं यज्ञं मलिनीकुरुते।