कुरुवंशस्य वृद्धान्, ऋषीन्, पृथा पुत्रैः सह सन्दर्श्य, अत्यन्तं भयङ्कराणि निमित्तानि दृष्ट्वा, श्रीकृष्णः द्वारकां प्रति प्रस्थितः। तत्र सः स्वमित्रैः सह आगत्य, "मित्रैः सह आगतः अस्मि; चेदिसम्बद्धाः राजानः निश्चितं मम नगरं आक्रमितुम् उद्युक्ताः," इति उक्तवान्। तदा स्वजनस्य वधं दृष्ट्वा, नगररक्षणाय व्यवस्था कृत्वा, केशवः दारुकाय सौभं शाल्वराजं च विषये उक्तवान्— "सारथे! शीघ्रं रथं शाल्वस्य समीपं नय; न विस्मयस्व, सौभराजः मायावी।" एवं उक्तः दारुकः रथं आरोह्य निर्गतः; मित्रशत्रवः च अर्जुनस्य अनुजं प्रविशन्तं दृष्टवन्तः। शाल्वः, सेना विनष्टा, कृष्णं दृष्ट्वा युद्धे दारुकं प्रति भयानकं शूलं उच्चैः नादयन् प्रक्षिप्तवान्। तदस्त्रं, उल्कावत् दीप्तं दिशः प्रकाशयन्, शौरिणा शरैः शतधा विदारितम्। ततः षोडशभिः शरैः शाल्वं व्यधात्, गगनगतं सौभं च शरवर्षैः सूर्यरश्मिवत् आहतवान्। शाल्वः शार्ङ्गधारिणः शौरिणः वामभुजं आहतवान्, शार्ङ्गं हस्तात् च भग्नम्; अद्भुतं दृश्यं जातम्। तदा साक्षिणां मध्ये महान् नादः जातः; सौभराजः गर्जन् जनार्दनं प्रति इदं वचनम् उक्तवान्— "मूढ! तव कारणेन, मित्रः—मम श्यालः—सभायां हतः, तस्य पत्नी हृताः, त्वया प्रमादेन।" "अद्य तीक्ष्णैः शरैः त्वाम्, योऽवध्यत्वं मन्यसे, अनिर्वर्तनीयमार्गे प्रेषयिष्यामि, यदि त्वं मम पुरतः स्थितः।" भगवान् उक्तवान्— "निरर्थकं गर्वं कुरुषे, मूढ; मृत्युः समीपस्थः न पश्यसि। वीराः कर्मणा वीर्यं दर्शयन्ति, न वाच्यैः।" एवम् उक्त्वा, भगवान् क्रुद्धः शाल्वं घोरगदा प्रहारैः उरः आहतवान्; शाल्वः कम्पितः रक्तं वमन्। गदा प्रतिहता, शाल्वः अदृश्यः अभवत्; क्षणात् एकः पुरुषः अच्युतं समीपं आगत्य, नमस्कृत्य, अश्रुपूर्णः, "देवकीप्रेषितः अस्मि," इति उक्तवान्। "कृष्ण! महाबाहो! तव पिता, स्नेहपूर्णः, शाल्वेन स्वजनैः सह पशुवत् बद्धः नीतः।" एतत् दुःखदं श्रुत्वा, कृष्णः स्नेहवशात् मानुषभावं ग्रहणम्, विषण्णः, करुणावान्, साधारणवद् उक्तवान्— "कथं मम पिता, बलवान्, उदासीनः रामः—देवदानवैर् अजितः—शाल्वेन, अल्पेन, नीतः? भाग्यबलम् एतत्।" गोविन्दः एवम् उक्त्वा, सौभपतिः प्रकटः अभवत्; कृष्णं, वसुदेववत्, आनयन्, इदं वचनम् उक्तवान्— "एष तव पिता, यस्य कृते त्वं लोके जीवसि; तं तव पुरतः हनिष्यामि; यदि त्वं भगवान्, रक्षस्व, मूढ!" एवं तं तिरस्कृत्य, मायावी शस्त्रं गृहीत्वा, अनकदुन्दुभेः शिरः गृहीत्वा, सौभदुर्गं प्रविष्टः। तदा क्षणं, महात्मा कृष्णः स्वजनैः परिवृतः, स्वाभाविकस्नेहवशात् मोहितः अभवत्; परं शीघ्रं बुबुधे—एषा मायावी शाल्वेन मायासूत्रेण कृतः। युद्धभूमौ चेतनः अच्युतः, न दूतं, न पितुः शरीरं तत्र अपश्यत्; स्वप्नजागरितवत्, शत्रुं गगनस्थं सौभे स्थितं दृष्टवान्। एवं केचित् ऋषयः कथयन्ति, राजर्षे; यदि वचनानि विरुद्धानि, तेषां स्मृतिरेव नास्ति। को दुःखं, मोहः, स्नेहः, भयम्—अज्ञानोत्पन्नम्—तव अविच्छिन्नज्ञानस्य, अव्ययस्वरूपस्य, ऐश्वर्यस्य च? तस्य पादसेवनया आत्मज्ञानलाभेन, विद्वांसः अनादिस्वरूपमोहं नाशयन्ति; स्वं अनन्तं ऐश्वर्यं प्राप्नुवन्ति; परमं प्राप्तस्य भ्रमः कथं? एवं शाल्वः बहुधा अस्त्रैः आक्रमन्, महाबलः कृष्णः शरैः तं आहतवान्, तस्य कवचं धनुः किरीटं च भग्नम्, शत्रोः सौभदुर्गं गदा प्रहारैः विदारितम्। कृष्णगदाप्रहारात् सौभं हस्तेन भग्नं, जलं प्रविष्टम्, सहस्रधा विभक्तम्; शाल्वः तं त्यक्त्वा, गदां गृहीत्वा, भूमौ स्थित्वा, शीघ्रं अच्युतं प्रति प्रस्थितः। शाल्वः गदया आक्रमन्, कृष्णः तीक्ष्णेन शरेण तस्य भुजं छित्त्वा, अद्भुतं चक्रं आदाय, युगान्तसूर्यवत् दीप्तं, शाल्वं मारयितुं पूर्वगिरिसूर्यवत् प्रकाशमानं अभवत्। तस्मिन्नेव चक्रेण, हरिः मायाविनः शिरः, कुण्डलकिरीटशोभितम्, छित्त्वा, इन्द्रः वृत्रं वज्रेण यथा, पुरुषेषु "हाहा" शब्दः अभवत्। तस्मिन् पापे पतिते, सौभे गदया भग्ने, दिवि देवसंघैः दुन्दुभीनादः अभवत्; दन्तवक्त्रः मित्रस्य प्रतिशोधाय कोपात् अग्रे आगतः। एवं सप्तसप्ततितमोऽध्यायः, "शाल्ववधः" नाम, दशमे स्कन्धे, द्वितीयभागे, महापुराणे श्रीभगवते समाप्तः। अष्टसप्ततितमोऽध्यायः आरभ्यते—दन्तवक्त्रविदुरथयोः वधः, बलरामेन सूतः शिरः छित्त्वा। शुकः उवाच—शिशुपालः, शाल्वः, पौण्ड्रकः, अन्ये च, मृत्युः प्राप्ताः अपि, कृष्णेन परमैत्र्या प्राप्ताः। तदनन्तरं, एकः पदातिः, क्रुद्धः, गदां धारयन्, पृथिवीं कम्पयन्, महान् बलवान्, आगच्छन् दृष्टः। तं एवं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, कृष्णः शीघ्रं गदां गृहीत्वा, रथात् अवतीर्य, समुद्रः तीरं यथा, तं प्रति स्थितः। गदां उद्धृत्य, कारूषराजः, गर्वितः, मुकुन्दं प्रति उक्तवान्— "भाग्येन, महाभाग्येन, त्वं अद्य मम दृष्टिपथे आगतः।" "त्वं मम मातुलः, हे कृष्ण, मित्रः च; परं मम वधे इच्छसि; अतः, मूढ, गदया वज्रसमा तव प्रहारं करिष्यामि।" "ततः, मित्रमित्रस्य वधेन, देहस्थं रोगं यथा, ऋणं मुक्त्वा भविष्यामि।" एवं तीक्ष्णवचनैः कृष्णं गोदाभिः ताडयन्, सिंहवत् गर्जन्, गदया शिरः आहतवान्। युद्धे गदया आहतः अपि, यादवश्रेष्ठः न कम्पितः; कृष्णः स्वया कौमोदक्या गदया तस्य उरः आहतवान्।