शाल्वस्य सेनाः, अग्निसूर्यसमानदीप्तैः विषधरविषवत् घोरैः बाणैः ताडिताः, तैः अस्त्रैः सञ्चालिताः, मोहिता अभवन्। तथापि शाल्वसेनायाः अस्त्रवर्षेण महता अत्यन्तं पीडिताः वीराः वृष्णयः युद्धभूमिं न त्यक्तवन्तः, द्वौ लोकौ जयितुं प्रत्येकः संकल्पितः आसीत्। तत्र शाल्वस्य मन्त्री द्युमान्, पूर्वं प्रद्युम्नं विजित्य, गदया सन्नद्धः समीपं आगत्य तं ताडयामास, भीमं निनादं च अकुरुत। प्रद्युम्नः शत्रुविजित्, गदया वक्षः विदारितः, तस्य सारथिः धर्मात्मा दारुकपुत्रः, युद्धभूमेः अपाकर्षत्। क्षणं चेतनां पुनः प्राप्तः कार्ष्णिः स्वसारथिं उवाच—"सारथे, अहो, यथायुक्तं नास्ति, युद्धात् मां अपानयः!" यदुवंशजः युद्धभूमिं त्यजति इति कदापि न श्रुतम्, केवलं सारथिः यस्य मनः अक्लीबं, पापं च कृते। रामा-केशवयोः समीपं गत्वा युद्धात् निवार्यः, किं उत्तरं दास्यामि? भ्रातृणां पत्न्यः अपि हास्यं कुर्वन्त्यः वदिष्यन्ति—"कथं, कथं ते भीरुत्वं युद्धे प्रसिद्धं अभवत्?" तदा सारथिः उवाच—"स्वामिन्, धर्मज्ञः अहं, एतत् कृतवान्; सारथिः आपद्गतः वीरं रक्षेत्, वीरः च सारथिं। एतद् ज्ञात्वा, शत्रुणा ताडितः, गदया मूर्चितः, त्वां युद्धात् अपानयम्।" इत्येतत् शाल्वयुद्धं नाम षट्सप्ततितमं अध्यायः समाप्तः। ततः श्रीशुकः उवाच—शुद्ध्यर्थं जलं स्पृशित्वा, धनुः गृहीत्वा, प्रद्युम्नः स्वसारथिं उवाच—"मां द्युमान् वीरस्य पार्श्वे नय।" रुक्मिणीसुतः स्मितं कृत्वा, द्युमानं स्वसैन्ये आक्रमन्तं, अष्ट लौहबाणैः व्यन्यत्। चतुर्भिः अश्वान्, एकेन सारथिं, द्वाभ्यां धनुः पताकां च, अन्येन शिरः ताडितवान्। गदः, सात्यकिः, साम्बः, अन्ये च सौभेश्वरस्य सेनां हत्वा, सौभवीराः छिन्नग्रीवः समुद्रे पतिताः। एवं यदवः शाल्वाः च परस्परं हन्यमानाः, घोरः, कोलाहलयुक्तः युद्धः सप्तविंशतिदिनरात्रं अभवत्। कृष्णः धर्मपुत्रेण आह्वृतः, इन्द्रप्रस्थं गतः; राजसूययज्ञे सम्पन्ने, शिशुपालवधे च कृतः। कुरुवृद्धान्, ऋषीन्, पृथां पुत्रैः सह, अभिवाद्य, भीषणानि निमित्तानि दृष्ट्वा, द्वारकां पुनः गतवान्। तत्र उवाच—"मित्रैः सह आगतः अस्मि; चेदिसंयुक्ताः राजानः मम नगरीं आक्रमितुं निश्चिताः।" स्वजनवधं दृष्ट्वा, नगररक्षणं व्यवस्थित्य, केशवः दारुकं सौभं शाल्वं च स्मृतवान्। "सारथे, शीघ्रं रथं शाल्वस्य समीपं नय; मा बिभीषीः, सौभराजः मायाविद्याधरः।" इति उक्त्वा, दारुकः रथं आरोह्य, निर्गतवान्; मित्रशत्रवः च अर्जुनस्य अनुजं प्रविशन्तं दृष्टवन्तः। शाल्वः, सेनायाः विनाशे समीपे, कृष्णं दृष्ट्वा, युद्धे सारथिं प्रति भीमं शूलं निनादेन क्षिप्तवान्। तदस्त्रं, दिवि महाशिखिवत् दीप्तं, शौरिणा शतधा बाणैः विदारितम्। ततः शाल्वं षोडशबाणैः विदारित्य, सौभं व्योमगं बाणवर्षैः ताडितवान्, सूर्यः किरणैः इव। शाल्वः शौरिणः वामभुजं ताडित्वा, शार्ङ्गधनुः हस्तात् भग्नम्; अद्भुतं दृश्यं अभवत्। तत्र प्रेक्षकेषु महान् कोलाहलः उत्पन्नः; सौभराजः गर्जनं कृत्वा, जनार्दनं प्रत्युवाच— "मूढ, तव कारणेन अस्माकं मित्रः, शाल्वस्य सखा, सभायां हतः, भार्या अपहृता, त्वं प्रमत्तः। अद्य तीक्ष्णैः बाणैः त्वां, योऽसि अभेद्यः मन्यसे, अनार्यपथं प्रेषयामि, यदि युद्धे स्थातुं साहसि।" भगवतः प्रत्युत्तरम्—"वृथा गर्वं कर्तुम्; मृत्युं समीपं न पश्यसि। वीराः कर्मणा वीर्यं दर्शयन्ति, न वचनैः।" इति उक्त्वा, भगवान् शाल्वं क्रुद्धः, घोरगदया वक्षसि ताडितवान्; शाल्वः कम्पितः, रक्तं वमन्। गदा प्रत्याघातेन शाल्वः अदृश्यः अभवत्; ततः क्षणं, एकः पुरुषः अच्युतं समीपं आगत्य, नमस्कृत्य, अश्रुपूर्णः उवाच—"देवकी द्वारा प्रेषितः अस्मि।" "कृष्ण, कृष्ण, महाबाहो, तव पिता, स्नेहपूर्णः, शाल्वेन सैनिकैः बन्धितः, पशुवत् अपहृतः।" तद्वचनं श्रुत्वा, कृष्णः स्नेहवशात् मानुषभावं गृहीत्वा, विषण्णः, दयालुः, साधारणः इव अभवत्। "कथं मम पिता, बलवान्, रामः च, देवदानवैरजितः, शाल्वेन, हीनपुरुषेण, अपहृतः? इदं दैवबलम्।" गोविन्दः एवं वदन्, सौभेश्वरः आगत्य, कृष्णं वसुदेववत् आनयन्, उवाच—"एष ते पिता, यस्य अर्थे अस्मिन लोके जीवसि। तं तव पुरतः हनिष्यामि। यदि त्वं भगवान्, रक्षस्व, मूढ।" इति तं तिरस्कृत्य, मायावी तलं उत्थाय, अनकदुन्दुभेः शिरः गृहीत्वा, सौभगृहे प्रविष्टः। तदा क्षणं, महात्मा कृष्णः स्वजनैः परिवृतः, स्नेहवशात् मोहितः अभवत्; शीघ्रं तु जानीत्—यद् एषा मायावीनी असुरमाया, शाल्वेन मायायाः निर्देशेन कृतम्। युद्धभूमौ चेतनां पुनः प्राप्तः अच्युतः न दूतं, न पितुः शरीरं, तत्र दृष्टवान्; स्वप्नात् जागृतः इव, शत्रुं सौभे व्योमस्थं, युद्धाय स्थितं अपश्यत्।