एकवर्षान्ते करुणया परितुष्टः भगवान् उमापतिः शरणं प्राप्तं शाल्वं वरदानेन समनुज्ञातवान्। तदा शाल्वः स्वेच्छया सर्वत्र गच्छन्तं, देवदानवमानुषगन्धर्वसर्पराक्षसैः अबाध्यं, वृष्णीनां भीषणं यानं वररूपेण जग्राह। "एवं भवतु" इति गिरिशेनोक्तः, तस्य निर्देशेन मायासुरो नगरान्तकः लौहमयं सौभाख्यं नगरं निर्माय शाल्वाय दत्तवान्। तं वरमभिलषितं दुर्गमं महाबलं यानं प्राप्य शाल्वः वृष्णिसम्भावितद्वेषं स्मरन् द्वारवत्याः दिशं प्रस्थितवान्। भरतश्रेष्ठ, स शाल्वः महता सैन्येन नगरीं परिवृत्य उपवनानि बग्धानि च सर्वाणि विनाशितवान्। द्वारस्य तोरणानि, प्रासादाः, वेश्मानि, रम्यस्थानानि, उच्चशिखराणि च शस्त्रवर्षेण प्रहृतानि। शिलाः, वृक्षाः, अशनयः, सर्पाः, शर्करावृष्टयः च पतन्ति स्म; प्रचण्डः वातः समुत्थाय दिशः रजसा व्याप्तवान्। एवं कृष्णस्य पुरी सौभेन महता पीडिता, हे राजन्, न शान्तिमविन्दत्, यथा त्रिपुरार्चिते भूमिरपि न शान्तिमविन्दत्। स्वजनान् क्लेशितान् दृष्ट्वा तेजस्वी वीरः प्रद्युम्नः रथमारुह्य "मा भैष्ट" इति समाश्वासयत्। सत्यकि, चारुदेष्ण, साम्ब, अक्रूरः स्वभ्रात्रा सह, हार्दिक्यः, भानुविन्दः, गदः, शुकः, शरणः च—एते चान्ये च महाधन्विनः, रथिभिः, गजैः, अश्वैः, पत्तिभिः च सज्जिताः बहिर्ययुः। ततः शाल्वयादवयोर्युद्धं तुमुलं रोमाञ्चकारि समजायत, यथा सुरासुराणां युद्धम्। रुक्मिणीसुतः दिव्यास्त्रैः सौभाधिपस्य मायिकविकल्पान् क्षणेन विनाशयामास, यथा सूर्यः रात्रेः तमः। स शाल्वसेनापतिं पञ्चविंशत्याः सुवर्णशल्यः लौहशिरः सुसंहतबाणैः विव्याध। शाल्वं शतबाणैः, सैनिकान् एकैकबाणेन, सेनापतीन् दशदशबाणैः, रथान् त्रिभिः त्रिभिर्बाणैः प्राहिणोत्। तं महात्मनः प्रद्युम्नस्य अद्भुतं बलं दृष्ट्वा सर्वे सैनिकाः, स्वपक्ष्याः शत्रवश्च, सम्मानं प्रापुर्। मायया निर्मितं तन्मायासुरस्य सौभं बहुविधरूपं, एकरूपं, दृश्यते च न दृश्यते च, शत्रूणां बोधातीतं बभूव। कदाचित् भूमौ, कदाचित् व्योम्नि, गिरिशिखरेषु, कदाचित् जलनिधौ, तद् सौभं महाभीष्णं अग्निचक्रवत् परिभ्रमति स्म। यत्र यत्र शाल्वः सौभेन सेनया च दृश्यते स्म, तत्र तत्र सात्वतश्रेष्ठाः बाणान् विसृज्यन्ति स्म। अग्निसूर्यसदृशैः विषधरशक्तिभिः बाणैः पीडिताः शाल्वसैन्याः मोहिता अभवन्। शाल्वसैन्यस्य शस्त्रवर्षेण महता पीड्यमानाः अपि वीराः वृष्णयः युद्धभूमिं न परित्यज्य, उभौ लोकौ जेतुम् उद्दिश्य स्थिताः। शाल्वस्य मन्त्रिणां प्रमुखः द्युमान् पूर्वं प्रद्युम्नं निर्जित्य, महागदया समागत्य तं ताडयित्वा भीमस्वनं निनादः। प्रद्युम्नः शत्रुनिग्रहः, गदया वक्षः विदारितः, रथिनां धर्मात्मना दारुकपुत्रेण रणभूमेः अपाक्रियत। क्षणमेकं सञ्ज्ञां प्राप्य, कार्ष्णिः स्वसारथिं प्राह—"हा, अनिष्टं कृतं त्वया, यद् मां रणात् अपानयः!" "यदुकुले जातस्य रणभूमिं परित्यक्तुं न कदापि श्रुतं, सारथ्याः अक्लीबबुद्धेः पापस्य विना। किं वक्ष्यामि पितॄन् रामकेशवौ समासाद्य? पृष्टः तत्र किम् उत्तरं युक्तं स्यात्?" "नूनं भ्रातॄणां भार्याः हास्यपूर्वं वदिष्यन्ति—'कथं, कथं ते भीरुत्वं रणाङ्गणे प्रसिद्धं जातम्?'" सारथिः उवाच—"भगवन्, धर्मं ज्ञात्वा एतत् मया कृतम्; सारथिः संकटे रथिनं रक्षेत्, रथी च सारथिम्। एतद् विदित्वा, भगवन्, त्वां रणात् अपानयम्, शत्रुणा गदया ताडितं मूर्छितं दृष्ट्वा।" एवं षट्सप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः 'शाल्वयुद्धं' नाम दशमे स्कन्धे द्वितीये भागे श्रीमद्भागवते महापुराणे परमहंससंहितायाम् समाप्तम्। ततः शाल्ववधं सौभसहितं भगवता—इति श्रीशुक उवाच—तदा प्रद्युम्नः शुद्ध्यर्थं जलम् उपस्पृश्य, धनुष्पाणिः, सारथिं प्राह—"मां द्युमानस्य वीरस्य समीपं नय।" रुक्मिणीसुतः स्मयमानः, स्वसैनिकान् आक्रमन्तं द्युमानं लोहमयैः अष्टभिः बाणैः पातितवान्। चतुर्भिः बाणैः चत्वारः अश्वान्, एकेन सारथिम्, द्वाभ्यां धनुर्बाणध्वजौ, अन्येन शिरः विव्याध। गदः, सात्यकि, साम्बः, अन्ये च, सौभाधिपस्य सैन्यान् निहत्य, सर्वे सौभसैनिकाः छिन्नग्रीवाः सागरं पतिताः। एवं यदवः शाल्वाश्च परस्परं हन्यमानाः, भीषणं तुमुलं च युद्धं सप्तविंशतिं दिव्यर्थं रात्र्यर्थं च प्रवृत्तम्। कृष्णः धर्मपुत्रेण आमन्त्रितः, इन्द्रप्रस्थं गतः; राजसूयसमाप्तौ शिशुपालवधे च, कुरुवृद्धान्, ऋषीन्, पृथां पाण्डवांश्च अभिवाद्य, अतिभयङ्कराणि निमित्तानि दृष्ट्वा, द्वारकां प्रतिजगाम। "अहं मित्रैः सहितः आगतः; छेदीराजसंबद्धाः नृपाः मम पुरीं आक्रमिष्यन्ति," इति स उवाच। स्वजनवधं दृष्ट्वा, पुरीरक्षां सम्यक् विधाय, केशवः दारुकं सौभं शाल्वं च निर्दिश्य उवाच—"सारथे, शीघ्रं रथं शाल्वस्य समीपं नय; मा बिभीः, एष सौभराजः मायावी।