तत्र दुर्योधनः स्वबन्धुभिः परिवृतः, किरीटी माल्यधारी च, गर्वितः खड्गं हस्ते निधाय, कोपात् तं भूमौ क्षिपन् निषण्णः। स भूमौ वस्त्रस्य कञ्चित् पृष्ठभागं जलमिव गृह्णन्, तद् वस्त्रं शुष्कमासीत्; जलमध्ये तु स्थलमिव मन्यमानः, मायया मोहितचित्तः, मोहं प्रपेदे। तं तथा विह्वलमवलोक्य भीमः, तथा स्त्रियः, अन्ये च नृपतयः, हसितुमारेभिरे; राजा तु तान् निरोद्धुमिच्छन्, श्रीकृष्णस्य तु अनुमतिः तस्य हासस्यासीदिति। स तु लज्जितः, अधोमुखः, रोषेण दग्धचित्तः, तूष्णीं गजाहं प्रति प्रस्थितः; साधूनां मध्ये महती “हाऽह” इति ध्वनिः समुत्पन्ना, अजातशत्रुः च मनसि व्यथितः; भगवाँस्तु, भूतभारहरणाय तुष्णीं स्थित्वा, विचित्रदृष्ट्या तं पश्यन् अवातिष्ठत्। एवं हे राजन्, यत् त्वया पृष्टं, तस्य दुष्टस्य सुयोधनस्य राजसूये महद्व्यसनं यथावत् कथितम्। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे परमहंससंहितायां दशमे स्कन्धे द्वितीयभागे “दुर्योधनदर्पभङ्गो नाम पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः” समाप्तः। अथ शाल्वयुद्धवर्णनम् आरभ्यते। श्रीशुक उवाच—अद्यापि हे राजन्, श्रीकृष्णस्य अन्यदद्भुतं कर्म शृणु, यथा तेन लीलया देहविहीनः स सौभपतिं हत्वा लोकानां विस्मयं जनयामास। शाल्वः शिशुपालस्य सखा, रुक्मिण्याः विवाहसमये आगतः, यदुभिः सह युद्धे पराजितः, यथा जरासन्धादयः अपि। स सर्वेषां नृपतीनां मध्ये प्रतिज्ञां कृतवान्—“मम वीर्यं पश्यन्तु, अहं पृथ्वीं यदुभिरनुपप्लुतां करिष्यामि” इति। एवं मूढप्रतिज्ञः स राजा, सर्वभूतपतिं ईशं एकवारं मृद्भक्षणेन पूजयामास। संवत्सरान्ते, कृपया प्रसन्नः उमापतिः तस्मै शरणागताय वरं दातुमुपचक्रमे। स तु वरं याचितवान्—“मम वाहनं भवतु, यद् यदूनां भीषणं, यत्रकुत्रापि गतुं समर्थं, देवान् दानवान् मनुष्यांश्च गन्धर्वोरगराक्षसैः च दुर्भेद्यम्” इति। “एवं अस्तु” इति गिरिशेन उक्ते, तस्याज्ञया मायया दानवेन लौहमयी सौभाख्या पुरी निर्मिता, शाल्वाय समर्पिता च। तत् मनोगतम् अप्रतिहतगमनं दुर्धर्षं सौभं लब्ध्वा, शाल्वः स्मरन् यदुवंशजनितं वैरं, द्वारवत्यां प्रति प्रस्थितः। भारतश्रेष्ठ, स शाल्वः महता सैन्येन नगरीं परिवृत्य, सर्वाणि उपवनानि नगरान्तिकानि च विनाशयामास। द्वारद्वारकूटानि, प्रासादाः, बालकन्यकागृहाणि, रम्योपवनानि, उच्चप्रासादाः—सर्वाणि शस्त्रवर्षेण विदारितानि। शिलाः, वृक्षाः, अशनयः, सर्पाः, कणवर्षः च पतन्ति स्म; भीमः वातः समुत्पन्नः, दिशः रजसा आवृत्य, सर्वत्र भयङ्करं संकटकालं निर्ममे। एवं कृष्णपुरीं सौभेन महता पीडितां निरीक्ष्य, सा नगरी न क्वचित् शान्तिं लब्धवती, यथा त्रिपुरेण पीड्यमाना पृथ्वी। तदा स्वजनं क्लेशितं दृष्ट्वा, श्रीमान् वीर्यवान् प्रद्युम्नः रथमारुह्य, “मा भैष्ट” इति वचः कृतवान्। सत्यकि, चारुदेष्णः, साम्बः, अक्रूरः च भ्रात्रा सह, हार्दिक्यः, भानुविन्दः, गदः, शुकः, शरणः, अन्ये च महाबलिनः महारथाः, रथैः, गजैः, अश्वैः, पदातिभिश्च, सज्जीका निर्गता। तदा शाल्वयादवयोर्युद्धं समारभ्य, सुरासुरयुद्धमिव, रोमाञ्चकारि समजायत। रुक्मिणीसुतः दिव्यास्त्रैः सौभेश्वरस्य सर्वमायाः क्षणेन विनाशयामास, यथा भानुः रात्रेः तमः। स शाल्वसेनापतिं पञ्चविंशत्याः सुवर्णभूषितलोहशल्ययुक्तैः शरैः विद्ध्वा, शाल्वं शतशरैः, सैनिकान् एकैकशरैः, सेनापतीन् दशभिः दशभिः, वाहनानि त्रिभिः त्रिभिः शरैः व्यधात्। तस्य महात्मनः प्रद्युम्नस्य तदद्भुतं कर्म दृष्ट्वा, सर्वे सैनिकाः, मित्रारयश्च, तं पूजयामासुः। मायया निर्मितं तन्मायासौभं, बहुरूपं, एकरूपं, दृश्यते च न दृश्यते च, शत्रूणां बोधातीतं बभूव। कदाचित् भूमौ, कदाचित् आकाशे, पर्वतशिखरेषु, कदाचित् जलमध्ये च, तद् सौभं भयङ्करं, अग्निशिखाचक्रवत् भ्रमणशीलं दृष्टम्। यत्र यत्र शाल्वः सौभेन स्वसेनया सह दृश्यते स्म, तत्र तत्र सात्वतश्रेष्ठाः शरवर्षं स्रवयन्ति स्म। अग्निसूर्यसमप्रभैः विषसर्पसमैः शरैः पीड्यमाना शाल्वसेना, तैः शस्त्रवर्षैः मोहिता, दीनभावं प्रपेदे। शाल्वस्य सैन्येन प्रक्षिप्तैः शस्त्रवर्षैः महता पीड्यमानाः, वीर्यवन्तः वृष्णयः युद्धभूमिं न परित्यज्य, विजयं लोकेषु साधयितुमिच्छन्तः तस्थुः। शाल्वस्य मन्त्री द्युमान्, पूर्वं प्रद्युम्नं विजित्य, महागदया समीपमागत्य, तं गदया ताडयामास, भीमस्वनं च कृतवान्। प्रद्युम्नः शत्रुनिग्रहकृत्, गदया वक्षस्यभिहतः, चेतनाहीनः सन्, दारुकपुत्रेण सारथिना रणभूमेः अपाक्रियत। क्षणात् चेतना प्राप्ता, कार्ष्णिः सारथिं प्रति उवाच—“हा सारथे! त्वया मम युद्धात् अपसारणं कृतम्, यदेतन्महान्याय्यं। यदुवंशजः कदापि रणभूमिं न जहाति, केवलं सारथिः क्लिबभावेन पापं कृत्वा एवं करोति। पितरौ रामकेशवौ मम आगमने, युद्धात् पलायितस्य, किं वदिष्यामि? भ्रातॄणां पत्न्यः अपि हसन्त्यः वदिष्यन्ति—‘कथं कथं तव भीरुत्वं रणभूमौ प्रसिद्धमभवत्’ इति।” सारथिरुवाच—“भगवन्, धर्मज्ञः सन्, मया एष कृतः; क्लिष्टस्य रथिनः रक्षां रथी कुर्वीत, रथी च रथिनः। एतद्विज्ञाय, भगवन्, त्वां रणात् अपाहरमहम्; शत्रुणा गदया मूर्च्छितं दृष्ट्वा।” इति श्रीमद्भागवते महापुराणे परमहंससंहितायां दशमे स्कन्धे द्वितीयभागे “शाल्वयुद्धवर्णनं नाम षट्षष्टितमोऽध्यायः” समाप्तः।