दूरतः तद्वैचित्र्यं दृष्ट्वा, मम कौतूहलवशात् अहम् उपससर्पम्। तं दृष्ट्वा सा यौवने स्थिता कन्या, संक्लिष्टा, उत्थाय माम् अभ्यधावत् चेदम् उवाच— “भगवन्, कृपया किञ्चित् स्थातुम् अर्हसि, मम चित्तस्य शान्तिं वितर; त्वदीयं दर्शनमेव पापान् संसारस्य समूलं नाशयति। भवतः बहुभिः वचोभिः मे दुःखक्षयः स्यात्; यदा महद्भाग्यं जातं तदा भवतः साक्षात्कारेण लाभः सिध्यति।” अहं ताम् उवाचम्— “कासि त्वम्? काविमौ द्वौ च? काः पद्मलोचनाः स्त्रियः एता इति? कृपया विस्तरेण मम आख्याहि, देवि, कस्य ते दुःखस्य कारणम् अस्ति?” सा कन्या प्रत्युवाच— “मम नाम भक्ति इति प्रसिद्धम्। एतौ च मम पुत्रौ, ज्ञानवैराग्याख्यौ, कालपरिणामेन जीर्णौ जातौ। एता, गङ्गाद्याः, मम सेवायै स्मृत्वा अत्र आगताः; किन्तु सुरैरपि सेवितायाः मम न सुसम्पद् प्राप्ता। अतः तपोविशिष्ट मुने, मम चरितं शृणु; एतत् सर्वत्र प्रसिद्धं, तस्य शृवणेन सुखं प्राप्स्यसि। द्राविडदेशे मम जन्माभूत्, कर्णाटके वर्धिता, महाराष्ट्रगुर्जरेषु किञ्चिद् वृद्धा अभवम्। तत्र कलिदोषेण दारुणेन, पाखण्डिभिः आक्रान्ता, अहम् आत्मपुत्राभ्यां सह दीर्घकालं दुर्बला अभवम्। पुनः वृन्दावनं प्राप्तवती, तत्र यौवने स्थिता, सुशोभना युवती अभवम्। किन्तु अत्र मम द्वौ पुत्रौ क्लान्तौ शयाने, अहम् अन्यं देशं गन्तुम् उद्यता। एतौ जीर्णौ जातौ, तेन दुःखेन अहम् व्यथा; यौवने स्थिता अपि, मम पुत्रौ कथं वृद्धौ इति मे चिन्ता। अस्य विपर्यासस्य कारणं किम्? वयं त्रयः सदा सह वसामः, सामान्यतया माता वृद्धा, पुत्रौ तु युवा भवन्ति। अतः अहम् आत्मन्यपि शोकं अनुभवामि, मनसा विस्मयिता, योगनिधे, मुनिवर, अस्य कारणं किम् इति वद।” नारदः प्रत्युवाच— “ज्ञानदृष्ट्या, निष्पापे, एतत्सर्वं आत्मनि पश्यामि; त्वं शोकं मा कुरु, हरिः तव मंगलं करिष्यति।” सूतः उवाच— तत्क्षणात् तां वाणीं विज्ञाय, स महायोगी नारदः पुनरुवाच— “सावधाना शृणु, वत्से; अयं योगः च घोरः कलिः, सदाचारस्य, योगमार्गस्य, तपसश्च लोपहेतुः। जनाः अत्र अघासुरवत् मायया, पापकर्मणा च प्रवृत्ताः; साधवः दुःखिता, दुष्टाः तु हृष्यन्ति; किन्तु यो धीरः, स एव स्थिरः, स एव विद्वान्। एते चाण्डालाः दृष्ट्वा, पृथिवी भारवाहिनी जाता; वर्षे वर्षे शनैः शनैः शुभस्य लोपः दृश्यते। अत्र, त्वं पुत्राभ्यां सह न दृश्यसे, बन्धनग्रस्तैः जनैः उपेक्षिता, जरया पीडिता। वृन्दावनेन सह योगेन, त्वं पुनः यौवना, तत्र भक्ति नृत्यति, तद् धन्यं वृन्दावनम्। अत्र तु, ग्राहीणां अभावात्, एतयोः वृद्धत्वं न निवर्तते; अल्पसंतोषेण विश्रान्तिम् अनुभवन्ति। भक्तिरुवाच— “कथं पापीयसी कली पारिक्षितेन स्थापिता? कलिसंभवे सर्वधर्मसारः कुत्र गतः? दयालुना हरिणा अपि, अधर्मः कथं दृश्यते? मम एष संशयः वचोभिः निवार्यताम्, अहम् एव सुखिनी स्याम्।” नारदः प्रत्युवाच— “यत् त्वया पृष्टम्, वत्से, स्नेहेन शृणु; सर्वं वक्ष्यामि, सौभाग्ये, तव मोहः नश्यतु। यदा मुकुन्दः स्वधाम गच्छन्, पृथिवीं त्यक्तवान्, तस्मात् काले कालिः आगतः, धर्ममार्गान् विघ्नयन्। राजा दिशाविजये काले, कलिं दृष्ट्वा, स दुःखितः शरणं ययौ; अहम् तं न हन्यां, मधुहर्तुः यथा भृङ्गम्। यत् तपसा, योगेन, ध्याननिष्ठया न लभ्यते, तत् केशवस्तुत्या कलौ पूर्णं लभ्यते। कलिं समं, निरर्थकं, निरवयवं दृष्ट्वा, विष्णुरातः तं कल्याणाय कलिजातानां स्थापयामास। अधर्मकर्मणां प्रभावात्, सर्वत्र सारः नष्टः; वस्तूनि पृथिव्याम् तुषारूपेण अवशिष्टानि। ब्राह्मणैः भागवतधर्मः सर्वगृहेषु, सर्वजनाय च प्रचारितः, किन्तु दक्षिणालोभात्, कथासारः तत्र नष्टः। ये अतिपापानि, बहूनि कर्माणि कुर्वन्ति, नास्तिकाः, नरकनिवासिनः अपि, तीर्थस्थलेषु निवसन्ति, किन्तु तीर्थसारः नष्टः। येषां चित्तानि महत्कामक्रोधलोभतृष्णया क्लिष्टानि, ते अपि तपसि प्रवृत्ता, किन्तु तत्रापि तपःसारः नष्टः। मनसः पराजयात्, लोभात्, दम्भात्, पाखण्डसमाश्रयात्, शास्त्राध्ययनमात्रेण अपि, ध्यानयोगफलं नश्यति। पण्डिताः स्त्रीभिः सह महिषवत् रमन्ते, पुत्रोत्पत्तौ कौशलिनः, मोक्षे तु अकुशलाः। वैष्णवधर्मः न क्वापि दृश्यते, परम्पराग्रगण्येष्वपि; तेन तत्त्वसारः सर्वत्र नष्टः। एष एव कालधर्मः; कः दोषः? अतः पद्मनाभः सन्निकृष्टः स्थित्वा सहनशीलः अस्ति।” सूतः उवाच— एतद् श्रुत्वा ते विस्मयेन पूरिताः। भक्तिः पुनरुवाच— “एतदपि शृणु, शौनक। भगवन्, त्वं सत्यं धन्यः, यत् मम सौभग्येन अत्र आगतः। सतां दर्शनं सर्वसिद्धिप्रदं लोके। जय जय तस्मै, यस्य मायामयं शरीरं, यस्यैकवाक्येन सर्वा वाणी उत्पाद्यते! यस्य प्रसादेन ध्रुवः नित्यपदं प्राप्तवान्। ब्रह्मपुत्राय, मङ्गलपात्राय, नमः।