देवाः ऋषयः पितरः पिशाचा लोकपालाश्च स्वपुरुषैः सहिताः सत्कृत्याभ्यनुज्ञाय स्वस्वधामानि प्रतिपेदिरे। राजर्षयः च तु हरिदासस्य महतो राजसूयस्य कीर्तने अमृतपानवत् तृप्तिं न प्राप्नुवन्ति स्म। ततः स धर्मपुत्रः युधिष्ठिरः स्नेहेन स्वमित्रबान्धवसंबन्धिभ्यः चानुज्ञां ददौ, श्रीकृष्णादपि विरहकातरः सन्। भगवानपि प्रियजनानां प्रीतिदः तत्र किञ्चित्कालं स्थित्वा साम्बादियदुवीरान् कुशस्थलीं प्रेषयामास। एवं धर्मपुत्रः राजा कृष्णस्य सहाय्येन दुर्लङ्घ्येषु स्वेषु कामानां सागरेषु तीत्वा क्लेशरहितः अभवत्। कदाचित् राजगृहे दुर्योधनः तत्र राजसूयमहोत्सवस्य श्रीकृष्णमाहात्म्यस्य च महिम्ना संतप्तचित्तः तस्य तेजः निरीक्ष्य। तत्र यत्र राजदानवानां देवतानां च विभवः स्रष्ट्रा विविधरूपेण विन्यस्तः स्फुरति, तत्रैव द्रौपदीसहितं भगवान् स्थितः, कुरुराजस्य हृदयं मोहितं क्लेशितं चाभवत्। तत्र तदा माधुपतेः सहस्रयुवतयः स्थूलश्रोण्यः मृदुलमणिपादरक्ष्यः रक्तहारकुण्डलालङ्कृतमुखमण्डलं वलितकेशं च परितः स्थिताः। मायया निर्मिते सभागृहे धर्मपुत्रः सम्राट् स्वजनसमवेतः कृष्णदृष्टिपथगतः उपविष्टः। सुवर्णसिंहासने देवराजवत् परमसमृद्धिं लभमानः सूतैः स्तूयमानः आसीत्। तत्र दुर्योधनः स्वभ्रातृभिः परिवृतः किरीटमालाधरः खड्गं गृहीत्वा रोषेण भूमौ क्षिपन् उपाविशत्। स भूमौ वस्त्रान्तं जले मन्यमानः स्पृष्टवान्, स तु शुष्कः, जले च स्थलमिव भ्रान्तचित्तः मायया मोहितः। तं दृष्ट्वा भीमसेनः हास्यं चकार, तद्वद् स्त्रियः अन्ये च राजानः; राजा तु तान् निग्रहितुमिच्छन्, कृष्णः तु तद्विलासं अनुमन्यते स्म। लज्जितः अधोमुखः कोपेन दग्धः स गजाहं प्रति तूष्णीं निर्गतः। तत्र साधूनां ‘हाहा’ इति निनादः समुत्थितः, अजातशत्रुः च मनसि सन्तप्तः। भगवाँस्तु भूमिभारह्रियमिच्छन्, निःशब्दः विचित्रदृष्ट्या तं पश्यन् स्थितः। एवं राजन् यथापृष्टं त्वया, तव कथितं, राजसूये दुर्योधनस्य दुष्टभावः। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे द्वितीयस्कन्धे दशमे भागे ‘दुर्योधनदर्पभङ्गवर्णनं’ नाम पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच— शृणु राजन्, श्रीकृष्णस्य अन्यदद्भुतकर्म कथयामि, यथा स लीलया शरीरोपमुक्तो भगवान् सौभपतिं निहन्ति स्म। शाल्वो नाम शिशुपालस्य सखा, रुक्मिण्याः विवाहसमये यदुभिः सह युद्धे पराजितः, जरासन्धादिभिः सह। स सर्वेषां नृपतिनां पुरतः प्रतिज्ञां कृतवान्—‘यदूनां पृथिवीं शून्यां करिष्यामि, पश्यत मे वीर्यम्।’ एवं मूढप्रतिज्ञां कृत्वा, स राजा सृष्टिपतेः एकवारं भूमिं ग्रसित्वा तं समर्चयत्। संवत्सरान्ते कृपया भगवान् उमापतिः तं शरणागतं वरदं दत्तवान्। स तु वरं याचितवान्—‘यदूनां भीषणं स्वेच्छागमं देवदानवमानुष्यगन्धर्वसर्पराक्षसैः अबाध्यं वाहनं मे देहि।’ ‘एवमस्तु’ इति गिरीशः उक्त्वा, तस्याज्ञया मायासुरः लौहपुरीं सौभाख्यां निर्माय शाल्वाय प्रदत्तवान्। तत् कामरूपिणं दुर्जयं दुर्गमं वाहनं प्राप्य शाल्वः यदुभिः कृतद्वेषं स्मृत्वा द्वारवत्याः प्रतिपेदे। भरतश्रेष्ठ, स शाल्वः महता सैन्येन नगरीं परिवृत्य, उपवनानि उपश्वासांश्च विनाशयामास। द्वारैः स्तम्भैः प्रासादैः बालकनैः उद्यानैः उच्चैः भवनैः च शस्त्रवृष्ट्या क्षिप्तम्। शिलाः वृक्षा अशनयः सर्पाः शर्करावृष्टिश्चापतन्, तीव्रः च वातः दिशः रजसा आवृत्य प्रववौ। एवं सौभेन कष्टेन श्रीकृष्णस्य पुरी पीड्यमाना न शान्तिं प्राप, यथा त्रिपुरारिपीडिते भूमौ। स्वजनान् पीडितान् दृष्ट्वा तेजस्वी प्रतापी प्रद्युम्नः रथं आरोह्य ‘मा भैष्ट’ इति व्याहरत्। सत्यकि, चारुदेष्णः, साम्बः, अक्रूरः भ्रात्रा सह, हार्दिक्यः, भानुविन्दः, गदः, शुकः, शरणः— एते चान्ये च महारथाः, सेनापतयः च, रथैः गजैः अश्वैः पदातिभिश्च सुसज्जिताः निर्गच्छन्ति स्म। तदा शाल्वयादुभिः देवासुरसंग्रामवत् रोमांचकरः भीषणः संग्रामः प्रवृत्तः। रुक्मिणीसुतः दिव्यास्त्रैः सौभपतिना सृष्टां सर्वां मायां क्षणेन नाशयामास, यथा सूर्यः रात्रेः तमः। स शाल्वसेनापतिं पञ्चविंशत्यर्णवैः सुवर्णशल्यायुधैः सुसंयोजितैश्च विद्ध्वा, शाल्वं शतशरेण, तस्य सैनिकान् एकशरेण, नायकान् दशभिः, वाहनानि त्रिभिः त्रिभिः समार्पयत्। तं महात्मनः प्रद्युम्नस्य अद्भुतं विक्रमं दृष्ट्वा सर्वे सैनिकाः, स्वपक्ष्यपक्ष्यौ, समर्चयन्। मायासुरनिर्मितं तद्रूपं, बहुविधरूपं, एकरूपं, दृश्यते च अदृश्यते च, शत्रूणां ग्राह्यं नासीत्। क्वचित् भूमौ, क्वचित् व्योम्नि, क्वचित् शिखरस्थले, क्वचित् जलमध्ये, तद् सौभं दारुणावस्थायां चक्रवत् भ्रमति स्म। यत्र यत्र शाल्वः सौभेन सैन्येन च दृश्यते, तत्र तत्र सात्वतश्रेष्ठाः शरान् स्रुवन्ति स्म। तेजसा सूर्याग्निसदृशैः विषधरसमैः शरैः विद्धाः शाल्वसैनिका मोहिता विचेरुः।