स्त्रियः तैलघृतचन्दनहरिद्राकुङ्कुमस्निग्धाङ्ग्यः सान्द्रगन्धेन सुस्निग्धाः स्वैः पतिभिः सह क्रीडन्त्यः रममाणाः आसन्। ताः पुरुषैः संरक्ष्यमाणाः, दिव्याङ्गनाः यथा दिव्यरथेषु गच्छन्त्यः, मातुलैः सुहृद्भिश्च क्षालिताङ्ग्यः, लज्जाविभूषितस्मितमुख्यः स्फुरन्त्यः आकाशमिव शोभमानाः आसन्। ताः स्वसुहृद्भिः सह उत्साहेन देवतान् अपि क्षालयन्त्यः, सिक्तवस्त्राः, स्रस्तमाल्याः, स्फुटितस्तनवक्षसः, रम्यक्रीडया दूषितचित्तानां मनांसि आकर्षन्त्यः विचित्रं सौन्दर्यं प्रकटयामासुः। राजा तु सुवर्णभूषितरथेन उत्तमाश्वयुतः स्वपत्नीभिः परिवृतः, यज्ञपतिरिव यज्ञाङ्गैः समन्तात् शोभमानः आसीत्। स्नानकर्म समाप्त्य, ऋत्विजः स्वपत्नीभिः सह गङ्गायां राजानं कृष्णसहितं स्नापयामासुः। दिव्यदुन्दुभयः मानुषदुन्दुभिभिः सह निनदन्तः, देवाः, ऋषयः, पितरः, मनुष्याश्च पुष्पवृष्टिं चक्रुः। तत्र सर्वे वर्णाश्रमवर्तिनः पुरुषाः स्नानं कृत्वा, महापातकिनोऽपि तत्र क्षणेन शुद्धिं प्राप्नुवन्। ततः राजा उत्तमवस्त्राणि धारयन्, विभूषणैः शोभितः, ऋत्विजः, ऋषीन्, ब्राह्मणांश्च आभरणवस्त्रैः सम्मानयामास। स नारायणपरायणः, स्वबान्धवान्, सुहृदः, राज्ञः, मित्राणि, सर्वान् अपि पुनःपुनः सादरं पूजयामास। तत्र जनाः दिव्यतेजसा स्फुरन्तः, मणिकुण्डलमाल्यपग्रहवस्त्राभरणैः विभूषिताः, महिलाः सुवर्णमेखलाभिः, युगकुण्डलैः, बहुभूषणैश्च शोभमानमुख्यः आसन्। तदा पुण्यशीलाः ऋत्विजः, ऋषयः, ब्राह्मणविद्वांसः, चतुर्वर्णराजानः च तत्र समागताः। देवाः, ऋषयः, पितरः, भूताः, लोकपालाश्च स्वपरिकरैः सह पूजिताः, अनुमत्याः स्वधामानि ययुः। राजर्षयः हरिदासस्य राजसूयमहोत्सवस्य स्तुतिं कर्तुं न तृप्ताः, यथा मृत्युमान् अमृतपानं न तृप्येत्। ततः धर्मपुत्रः युधिष्ठिरः स्नेहसमन्वितः स्वसुहृदः, बान्धवान्, ज्ञातीन्, तथा श्रीकृष्णं सविनयं विसर्जयामास। श्रीभगवान् प्रियजनानां हर्षदायकः, किञ्चित्कालं तत्र स्थित्वा, साम्बमुख्यान् यादववीरान् कुशस्थलीं प्रेषयामास। एवं धर्मराजः कृष्णसाहाय्येन स्वमनोरथसमुद्रं दुःसाध्यं तर्त्वा, दुःखात् विमुक्तः अभवत्। एकदा राजमहति सभायाम्, दुर्योधनः तत्र विराजमानं ऐश्वर्यं दृष्ट्वा, राजसूयमहोत्सवस्य श्रीभगवतश्च महिम्ना दग्धचित्तः अभवत्। तत्र, यत्र राजदानवदेवधनानि स्रष्टृणा नानाविधानि विन्यस्तानि, द्रौपद्याः पार्श्वे स्थितः भगवान् दुर्योधनस्य हृदयम् आकर्षयामास। तत्र सहस्रं माधुपतेः पत्नीनां, स्थूलकटितटाङ्किताः, मृदुतालकिङ्किणीजालयुक्ताः, रक्तहारकुण्डलकेशाभिः शोभितमुखं परिवृत्य स्थिताः। मायया निर्मिते सभागृहे धर्मपुत्रः सम्राट् स्वजनपरिवारैः, कृष्णेन च साक्षात् दृष्ट्वा, परिवृतः आसीत्। स सुवर्णसिंहासनस्थः, इन्द्र इव, परमसमृद्ध्या युक्तः, सूतैः कीर्त्यमानः आसीत्। तत्र दुर्योधनः, भ्रातृभिः परिवृतः, किरीटकुसुमधारी, खड्गमुत्सृज्य कोपात् अधः उपविवेश। स भूमौ वस्त्रान्तं जले इति मन्यन् गृहीत्वा, तद् शुष्कमिति अवबुध्य, जले तु स्थलमिति भ्रमितः, मायया मोहितः। भीमः तं दृष्ट्वा हास्यं चकार, यथा महिलाः, अन्ये राजानश्च; राज्ञा तु तान् निग्रहितुमिच्छता, श्रीकृष्णेन तु हास्येऽनुमोदितम्। स लज्जितमुखः, कोपदग्धः, मूकः, गजाहां प्रति निर्गतः; साधूनां मध्ये “हाहा” इति महाशब्दः अभवत्; अजातशत्रुः मनसि क्लेशं प्राप; भगवांस्तु, भूमिभारनिवृत्त्यर्थं, मौनं स्थित्वा, विचलितदृष्ट्या पश्यन् अवस्थितः। एवं राजन्, यत् त्वया पृष्टं, तस्य दुर्योधनस्य दुष्टभावं राजसूयमहोत्सवे अहं कथितवान्। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमे स्कन्धे द्वितीयभागे ‘दुर्योधनदर्पभङ्गवर्णनं’ नाम पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः समाप्तः। अथ शृणु, पार्थिव, श्रीकृष्णस्य अन्यदद्भुतं कर्म, यथा स लीला विग्रहहीनः सौभेश्वरं शाल्वं निहन्ति। शाल्वः शिशुपालमित्रः, रुक्मिण्याः विवाहे आगतः, यदुभिः, जरासन्धादिभिश्च, संग्रामे पराजितः। स सर्वराजसंसदि प्रतिज्ञां कृतवान्—“अहं पृथिवीं यदुभिः विमुक्तां करिष्यामि, पश्यत मे वीर्यम्।” एवं मूढप्रतिज्ञः स राजा, सर्वभूताधिपतिं देवमेकवारं मृत्तिकां ग्रसित्वा आराधितवान्। संवत्सरान्ते, कृपया प्रसन्नः उमापतिः तं शरणागतं शाल्वं वरदानं दातुमुपचक्रमे। स वरं याचितवान्—“यदूनां भयङ्करं यानं, यत् कामगं, अमरदैत्यमानुषगन्धर्वसर्पराक्षसैरदुष्प्रहर्यं भवेत्।” “एवं भवतु” इति गिरीशेन उक्ते, तस्य आज्ञया मायया, पुरभिदा, लौहमयी सौभनगरी निर्मिता, शाल्वाय दत्ता। तदद्भुतं दुर्गदुर्जयमस्त्रयन्त्रम् अवाप्य, शाल्वः यादवैरुत्पन्नद्वेषं स्मरन्, द्वारवतीं प्रति प्रस्थितः। भरतश्रेष्ठ, स शाल्वः महाबलेन सैन्येन नगरीं परिवृत्य, उपवनानि, उपग्रामांश्च विनाशयामास। द्वारशिखरप्रासादबालकनन्दनविमानानि शस्त्रवर्षेण सम्पीडितानि। शिलाः, वृक्षाः, अश्मवृष्टयः, सर्पाः, विद्युत्पाताः, प्रचण्डमारुतः च समन्तात् दिशः धूलिना आवृत्य, नगरं कम्पयामासुः। एवं कृष्णस्य पुरी सौभेन ताड्यमाना, त्रिपुरारिपीडितेव, शान्तिं न लब्धवती। स्वजनान् पीडितान् दृष्ट्वा, वीर्यशाली, श्रीमान् प्रद्युम्नः स्वयम् रथमारुह्य, “मा भैष्ट” इति उवाच।