यदा यज्ञकर्तारः ऋत्विजः सह सहायकैः मित्रश्रेष्ठैश्च यथाविधि सत्कारैः, मधुरवाक्यैः, अतिथिसत्कारैश्च पूजिताः सन्, सात्वतानां स्वामी श्रीकृष्णः शिशुपालवधं कृत्वा यज्ञशालां प्रविष्टवान्, तदा सर्वे दिव्यनद्यां अवभृथस्नानं कृतवन्तः। तस्मिन्नवसाने, मृदङ्गशङ्खपणवधुन्धुरीणकगोमुखाद्यनेकवाद्यनिनादः स्रवणोत्सवे प्रतिश्रुत्यभवत्। नर्तकाः प्रमुदिताः नृत्यन्ति स्म, गीतिसंघाश्च गायनं कुर्वन्ति स्म; वीणाभेरीवेणुनिस्वनः तालध्वनिश्च स्वर्गमिव व्याप्नोत्। ततः सुवर्णमालाभिः भूषिताः राजानः पताकाध्वजैः शोभितैः गजेन्द्ररथैः स्वशोभायुतैः वीरैः सहिताः प्रस्थितवन्तः। यदवः, सृञ्जयाः, कम्बोजाः, कुरवः, केकयाः, कोसलाश्च स्वसेनाभिः सह यज्ञाय गच्छन्तः पृथिवीं कम्पितवन्तः। तत्र ऋषयः, ऋत्विजः, विप्रश्रेष्ठाश्च वेदघोषेण स्तूयमाना देवर्षिपितृगन्धर्वैः पुष्पवृष्टिं कृतवन्तः। नरनार्यः सुरभिगन्धमाल्याभरणवस्त्रधारिणः परस्परं सिञ्चन्तः विविधैः क्रीडाभिः सन्तोषं प्राप्नुवन्ति स्म। स्त्रियः तैलाज्यगन्धचूर्णहरिद्राकुङ्कुमादिभिः लिप्ताङ्ग्यः पुरुषैः सह क्रीडन्त्यः प्रमोदं प्राप्नुवन्ति स्म। पुरुषैः संरक्ष्यमाणाः पत्न्यः, यथा दिव्यस्त्रियः विमानैः गच्छेयुः, तथा स्वगृहात् निर्गत्य, मातुलबान्धवमित्रैः सिञ्च्यमानाः लज्जालुकस्मितवदनाः शोभमानाः। ताः पत्न्यः सखीभिः सह देवतान् उत्साहेन सिञ्चन्त्यः, सिक्तवस्त्राः स्रस्तमाल्याभरणाः, स्तनविक्षिप्ताङ्ग्यः, रमणीयक्रीडया दूषितचित्तानामपि मनांसि चञ्चलयन्ति स्म। राजा सुवर्णरथोपविष्टः स्वपत्नीभिः परिवृतः, यज्ञेश्वरः यज्ञैः परिवृत इव, शोभमानः। सः स्वपत्नीभिः सह स्नानं कृत्वा, ऋत्विजः स्वात्मानं शुद्ध्वा, गङ्गायां कृष्णसहितं तं स्नापयामासुः। दिव्यदुन्दुभ्यः मानवदुन्दुभ्यश्च संयुक्ताः निनदन्ति स्म; देवर्षिपितृमानुषाः पुष्पवृष्टिं कृतवन्तः। तत्र सर्वे वर्णाश्रमिणः स्नानं कृत्वा, महापातकिनोऽपि तत्क्षणात् पावनतां प्राप्नुवन्ति स्म। ततः राजा उत्तमवस्त्रभूषणधारी ऋत्विजोऽर्चिष्णून् ऋषीन् विप्रांश्च भूषणवस्त्रैः सत्कृत्य पूजयामास। स नारायणपरायणः स्वबान्धवमित्रराजज्ञातिसर्वान् पुनः पुनः पूजयामास। सर्वे जनाः दिव्यतेजसा प्रज्वलन्तः, मणिकुण्डलमाल्यशिरोवस्त्राङ्गहारैः शोभमानाः; स्त्रियः युग्मकुण्डलवलयसमूहैः सुवर्णमेखलाभिः शोभमानमुख्यः। ततः पुण्यशीलाः ऋत्विजो महर्षयः ब्राह्मणशास्त्रिणश्च, ब्राह्मणक्षत्रविट्शूद्रराजसमूहैः सह तत्र समागताः। देवर्षिपितृयक्षलोकपालाः स्वपार्षदैः सहिताः सत्कृत्य अनुमत्य स्वधामानि प्रत्यपद्यन्त। राजर्षयः हरिदासस्य राजसूयमहोत्सवमस्तुवन्, यथा मर्त्यः सुधां पिबन् न तृप्यति। अनन्तरं धर्मराजः स्नेहेन बान्धवमित्रज्ञातिसमूहं च, कृष्णं च स्नेहवशात् विसृज्य, सस्नेहमपि सान्त्वयामास। श्रीभगवान् प्रियजनानन्ददायकः, यदुवीरान् साम्बप्रमुखान् कुशस्थलीं प्रेष्य, स्वल्पकालं तत्र स्थितवान्। एवं धर्मपुत्रः कृष्णकृपया दुर्लङ्घ्यकाममहासागरं तीर्त्वा क्लेशरहितः अभवत्। एकदा राजगृहे दुर्योधनः तद्वैभवं दृष्ट्वा, राजसूयमहोत्सवस्य श्रीकृष्णमाहात्म्यस्य च, संतप्तचित्तः अभवत्। तत्र, यत्र राजदानवदेवसंपदः विधातृणा विचित्ररूपेण संस्थापिता, द्रौपदीसमीपे स्थितः भगवान्, कुरुराजस्य मनः मोहितं संतप्तं च अभवत्। तत्र तत्काले माधुपतेः सहस्रपत्नीः, स्तनभरनम्राः मृदुन्मीलितनूपुरध्वनयः, रक्तहारकुण्डलाभरणितमुख्यः केशपाशैः शोभमानाः, तं समन्तात् ववृतुः। मायया निर्मिते सभागृहे धर्मपुत्रः सम्राट् स्वबान्धवपार्षदैः सहितः, स्वयं कृष्णेन निरीक्षितः, उपविष्टः। स सुवर्णसिंहासने, इन्द्रवत् परमसमृद्ध्यायुक्तः, सूतादिभिः स्तूयमानः आसीत्। तत्र दुर्योधनः, गर्वयुक्तः भ्रातृभिः परिवृतः, किरीटमाल्यधारी, खड्गहस्तः, क्रुद्धः, उपविष्टः। तदा स भूमौ वस्त्रान्तं जलमित्यभ्यगृह्णात्, स तु शुष्कः; जलस्थले स्थलं जलमित्यभ्यनुयायात्, मायया मोहितः। भीमः तद्विलोक्य हास्यं चकार, तथा स्त्रियः अन्ये च राजानः; धर्मराजः तान् निवारयितुं यत्नवान्, कृष्णस्तु तद्विनोदं अनुमन्यत। दुर्योधनः लज्जितमुखः, क्रोधाग्निना दग्धः, मौनं स्थापयित्वा गजाहं प्रति निर्गतः; 'हाहेति' धर्मिष्ठजनानां महान् शब्दः अभवत्, अजातशत्रुः च मनसि संतप्तः; श्रीभगवान्, पृथिवीभारहरणकामः, मौनं स्थापयन्, विचित्रदृष्ट्या पश्यन् स्थितवान्। एवं राजन्, यथापृष्टं, राजसूयमहोत्सवे सुयोधनस्य दुष्टं चरितं ते निगदितम्। इति दशमे स्कन्धे द्वितीये भागे श्रीमद्भागवते महापुराणे हंससंहितायां दुर्योधनदर्पभङ्गो नाम पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः। श्रीशुक उवाच—अथान्यत् श्रीकृष्णस्य अद्भुतकर्म ते शृणु, यथा स लीला-निर्वाणात्मा सौभपतिं जगान। शाल्वः शिशुपालमित्रः, रुक्मिण्याः विवाहसमये, यदुभिः युद्धे पराजितः, यथा जरासन्धादयः। स सर्वराजसंक्षमे प्रतिज्ञां कृत्वा—'यदून् विना पृथिवीं करिष्यामि, वीर्यस्य साक्षिणः भूत्वा'—इत्युक्त्वा। एवं मूढप्रतिज्ञः स राजा, एकवारं मृत्तिकां गृहीत्वा, लोकनाथं ईश्वरं तुष्टाव। संवत्सरान्ते, अशेषसुलभः उमा-पतिः, शरणागतं शाल्वं वरदानेन तुष्टः सन्, वरं दातुमुपचक्राम। स तु वरं वव्रे—'यदून् संत्रासयितुं, यत्रकुत्रापि गन्तुं शक्यम्, देवदानवमानुषगन्धर्वसर्पराक्षसैर्न भेद्यम्'—इति भीषणं यानम्।