युयुधानः, विकर्णः, हार्दिक्यः, विदुरः, बाह्लीकपुत्राः, भूः, सन्तर्दनः च—एते सर्वे महायज्ञे विविधकार्येषु नियुक्ताः आसन्। एवं नियुक्ताः सर्वे जनाः, हे राजन्, राज्ञः प्रियार्थं यथायोग्यं कर्मासु प्रवृत्ताः। यदा ऋत्विजः, सहायाः, सख्यः च उत्तमान्नैः, मधुरवाक्यैः, यथोचितातिथ्येन च सत्कृताः, सत्त्वतानां प्रभुः कृष्णः शिशुपालं हत्वा यज्ञमण्डपं प्रविष्टः, तदा सर्वे दिव्यनद्यां समापनस्नानं कृतवन्तः। तत्र मृदङ्गशङ्खपणवधुन्धुर्यानकगोमुखादीनि वाद्ययन्त्राणि स्नानोत्सवे निनदितानि। नर्तकाः प्रमुदिताः नृत्यन्ति, गायकसमूहाः गायन्ति, वीणावेणुवाद्यकपाणितालध्वनयः नभः स्पृशन्ति। राजानः सुवर्णमालाभूषिताः, पताकाध्वजविलसितैः रथगजैः, शोभायमानैः सैनिकैः सह निर्गताः। यदवः, श्रृञ्जयाः, कम्बोजाः, कुरवः, केकयाः, कोसलाः च स्वसेनापतयः सन्तः, पृथिवीं कम्पयन्तः यज्ञाय ययुः। तत्र महर्षयः, ऋत्विजः, द्विजश्रेष्ठाः च वेदघोषेण स्वर्गस्थितैः देवर्षिपितृगन्धर्वैः पुष्पवृष्ट्या स्तूयमाना बभुः। नरनार्यः सुरभिमाल्याभरणवस्त्रभूषिताः परस्परं क्रीडया क्षिपन्तः विविधान् विलासान् अनुभवन्। स्त्रियः तैलघृतगन्धचूर्णहरिद्राकुङ्कुमलेपनाः पुरुषैः सह क्रीडन्त्यः रमन्ते स्म। पुरुषरक्षिताः राजमहिष्यः, दिव्यनार्यः इव, रथैः निर्गता, मातुलबान्धवमित्रैः क्षिप्यमाणैः जलकणैः लज्जितस्मितमुख्याः बभुः। ताः राजमहिष्यः सखीजनैः सह उत्साहेन देवतान् क्षिपन्त्यः, सिञ्चन्त्यः, सिक्तवस्त्राः, सिक्ताङ्गप्रकोष्ठाः, स्रग्भिः शिथिलाभिः, मनोहरक्रीडया दूषितचित्तानां मनांसि व्यामोहयन्ति। सम्यक् रथस्थः, सुवर्णाभरणैः भूषितः, सम्राट् स्वपत्नीजनमध्ये सुतप्तः, यथा यज्ञपतिः यज्ञक्रियामध्ये। स्नानान्ते पत्नीसहितः सम्राट्, शुद्धीकृतैः ऋत्विजः, गङ्गायां कृष्णसहितः स्नापितः। दिव्यदुन्दुभिः मानवदुन्दुभिः च सह निनदिताः, देवर्षिपितृमानुषाः पुष्पवृष्टिं चक्रुः। तत्र सर्वे वर्णाश्रमिणः जनाः स्नाताः, यत्र महापातकिनः अपि क्षणेन शुद्धिं लभन्ति। ततः राजा, उत्तमपाटवस्त्रधारी, भूषणवस्त्रैः ऋत्विजः, ऋषीन्, ब्राह्मणान् च सत्कृतवान्। नारायणनिष्ठः स राजा, स्वबान्धवमित्रराजज्ञातिसर्वान् पुनः पुनः आदृत्य पूजयामास। सर्वे जनाः दिव्यतेजसा दीप्ताः, मणिकुण्डलमाल्यपग्रहचूडकौशेयवस्त्रहारभूषिताः; स्त्रियः युग्मकुण्डलवलयसमूहैः, सुवर्णमेखलाभिः शोभमानमुख्यः बभुः। ततः पुण्यशीलाः ऋत्विजः, ऋषयः, ब्राह्मणविद्वांसः, ब्राह्मणक्षत्रविट्शूद्रराजसमूहैः सह तत्र समागताः। देवर्षिपितृभूतलोकपालाः च स्वसचिवैः सह सत्कृत्य अनुमतिं दत्त्वा स्वस्थानानि जग्मुः। राजर्षयः हरिदासस्य महत्याः राजसूयायाः महिमानं स्तोतुं न तृप्ताः, यथा मर्त्यः अमृतपानं न तृप्तः। ततः धर्मपुत्रः राजा स्नेहेन स्वमित्रबान्धवज्ञातीन् च, कृष्णं च विरहदुःखेन, विसर्ज्य स्वगृहं प्रति प्रस्थितः। भगवान् प्रियजनानां सुखदः, तत्र किञ्चित्कालं स्थित्वा, साम्बादीन् यदुवीरान् कुशस्थलीं प्रेषयित्वा, तत्रैव स्थितवान्। एवं धर्मात्मजः राजा, कृष्णानुग्रहेण, दुष्प्रापं स्वाभिलषितसागरं तीर्त्वा, दुःखरहितः अभवत्। कदाचित् राजगृहे दुर्योधनः, राजसूयमहात्म्यं, अच्युतमहिमानं च दृष्ट्वा, दह्यमानः सन्, मनसि क्लेशं प्राप। तत्र, यत्र राजदानवदेववित्तं स्रष्टृणा विचित्ररूपेण विन्यस्तम्, तत्र कृष्णः द्रौपदीसमीपे स्थितः, कुरुराजस्य हृदयम् आकृष्टं क्लेशं च प्राप। तस्मिन्नेव काले, माधुपतेः सहस्रं महाराज्ञ्यः, स्थूलकट्यः, मृदुतूर्यनूपुरध्वनिभिः, रक्तहारकुण्डलालकशोभितमुख्यः, तं परिवव्रुः। मायया निर्मिते सभागृहे धर्मपुत्रः सम्राट्, स्वजनसमूहैः, कृष्णेन च दृष्टिमार्गेण, परिवृतः उपविष्टः। सुवर्णसिंहासनस्थः, इन्द्रवत्, परमसमृद्धिमान्, सूतैः स्तूयमानः आसीत्। दुर्योधनः, गर्वितः, भ्रातृभिः परिवृतः, मुकुटमालाधारी, खङ्गहस्तः, कोपात् भूमौ निक्षिप्य उपविष्टः। स भूमौ वस्त्रान्तं जलमिति स्पृष्ट्वा शुष्कं ज्ञात्वा, जलमपि स्थलं मन्येति मायया मोहितः। तद्विलोक्य भीमः, स्त्रियः, अन्ये राजानः च हसन्ति स्म; राजा तान् वारयितुं यत्नं चक्रे, किन्तु कृष्णः तेषां हास्यं अनुमन्यते स्म। लज्जितः, अधोमुखः, क्रोधदग्धः सः शान्तः गजाहं प्रति निर्गतः; साधूनां मध्ये 'हा' इति महान् शब्दः अभवत्; अजातशत्रोः चित्तं क्लेशं प्राप; भगवान् तु पृथिवीभारमपाकर्तुम् इच्छन्, मौनं स्थित्वा, चञ्चलदृष्ट्या पश्यन् आसीत्। एवं, हे राजन्, यत् त्वया पृष्टं तस्य दुष्टस्य सुयोधनस्य राजसूयमहोत्सवे दुष्टकृत्यम् आख्यातम्। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमे स्कन्धे द्वितीयभागे 'दुर्योधनदर्पभङ्गो नाम पंचसप्ततितमोऽध्यायः' समाप्तः। श्रीशुक उवाच—शृणु पुनः, हे राजन्, कृष्णस्य अन्यदद्भुतं कर्म, यथा स लीला शरीररहितः सौभेश्वरं हत्वा। शाल्वः, शिशुपालस्य सखा, रुक्मिण्याः विवाहे समागतः, स यदुभिः युद्धे पराजितः, जरासन्धादिभिः सह। स सर्वेषां राज्ञां पुरतः प्रतिज्ञां कृतवान्—'यदुवंशं पृथिव्यां नाशयिष्यामि, पश्यत मे वीर्यम्' इति। एवं मूढप्रतिज्ञः स राजा, प्रजापतेः प्रभुं एकवारं मृद्भक्षणेन पूजितवान्।