सूत उवाच— राजन्, यथा त्वया पृष्टं यत् कारणं राजसूयमहति सर्वेषां राजर्षीणां, ऋषीणां, देवतानां च प्रमोदः जातः, केवलं दुर्योधनं विना—तदाख्येयमस्ति, शृणु। श्रीबादरायणिरुवाच— तव महात्मनः पूर्वपुरुषस्य राजसूययज्ञे, तस्य बान्धवाः सौहृदबन्धनैः विविधसेवानिरतान् आसन्। तत्र भीमसेनः पाकशालायाः व्यवस्थां चकार, सुयोधनः कोशगृहे नियुक्तः, सहदेवः पूजार्चनाय, नकुलः द्रव्योपार्जने च नियुक्तः। अर्जुनः वृद्धजनसेवायाम् आसक्तः, श्रीकृष्णः पादप्रक्षालनम् अकरोत्, द्रुपदसुता भोजनं वितरति स्म, कर्णः उदारधीः दानविभागे नियुक्तः। युयुधानः, विकर्णः, हार्दिक्यः, विदुरः, बाह्लिकपुत्राः, भूरिः, सन्तर्दनाः च अन्ये च, स्वस्वकर्मसु नियुक्ताः आसन्। एवं सर्वे नियुक्ताः कार्येषु नृपतेः प्रीत्यर्थं प्रवृत्ताः। यदा ऋत्विजः, सहायकाः, प्रियसखाश्च यथाविधि सत्कारदानमधुरवाक्यैः पूजिताः अभवन्, श्रीसात्वतपतिरपि शिशुपालवधात् पश्चात् यज्ञमण्डपं प्रविष्टः, तदा सर्वे दिव्यनद्यां अवभृथस्नानं कृतवन्तः। तत्र मृदङ्गशङ्खपणवधुन्धुर्यानकगोमुखादीनि वाद्यानि अवभृथमहोत्सवे निनदन्ति स्म। नर्तकाः प्रमुदिताः नृत्यन्ति, गायकाश्च गानसमूहैः गायन्ति स्म; वीणावेणुनिस्वनहस्ततालध्वनयः स्वर्गमिव स्पृशन्ति स्म। राजानः सुवर्णमालाभिः भूषिताः, गजेन्द्ररथेषु पताकाध्वजशोभितेषु, स्वसैन्यशोभितैः सह निर्गच्छन्ति स्म। यादवाः, श्रृञ्जयाः, कम्बोजाः, कुरवः, केकयाः, कोसलाः च स्वसैन्यैः सह राजसूययज्ञाय पृथिवीं कम्पयन्तः आगच्छन्। तत्र विशिष्टाः मुनयः, ऋत्विजः, द्विजश्रेष्ठाश्च, वेदमन्त्रघोषेण देवर्षिपितृगन्धर्वैः पुष्पवृष्ट्या स्तूयमानाः आसन्। नरनार्यश्च सुरभिगन्धमाल्याभरणवस्त्रधारिणः, परस्परं सिञ्चन्तः विविधविनोदेषु रमन्ति स्म। स्त्रियः तैलाज्यगन्धचूर्णहरिद्राकुङ्कुमस्निग्धाङ्ग्यः, पुरुषैः सह क्रीडया सिञ्चन्त्यः सन्तोषम् अनुभवन्ति स्म। पुरुषरक्षिताः पत्न्यः, देव्यो यथा दिव्यरथे, निर्गता, मातुलबान्धवैः सखिभिश्च सिञ्च्यमानाः, लज्जास्मितमण्डितमुख्यः शोभन्ते स्म। ताः पत्न्यः सखीभिः सह, उत्साहेन देवान् सिञ्चन्त्यः, सिञ्चनक्रीडया स्रस्तमाल्याः, सिक्तवस्त्राङ्ग्यः, उन्नतवक्षःस्थलाः, सौन्दर्यक्रीडया दूषितचित्तानां मनांसि मोहयन्ति स्म। सम्राट् उत्तमाश्वयुक्तहेमविभूषितरथे, भार्याभिः परिवृतः, यज्ञपतिरिव कर्मसु, शोभते स्म। अवभृथस्नानात्पश्चात्, ऋत्विजः स्वशुद्ध्या सह गङ्गायां तं कृष्णसहितं स्नापयामासुः। तत्र दिव्यदुन्दुभ्यः मानुषदुन्दुभ्यः च एकत्र निनदन्ति स्म; देवाः, ऋषयः, पितरः, मनुष्याश्च पुष्पवृष्टिं चक्रुः। सर्वे वर्णाश्रमिणः तत्र स्नानं कृतवन्तः; महापातकिनः अपि तत्र क्षणेन शुद्धिं लभन्ते स्म। ततः राजा उत्तमपाटवस्त्रधारी, भूषणविभूषितः, ऋत्विजः, मुनीन्, ब्राह्मणांश्च भूषणवस्त्रैः सत्कारं चकार। स नारायणपरायणः, स्वबान्धवमित्रराज्ञः सर्वान् पुनःपुनः सम्मान्य, स्नेहेन पूजयामास। तत्र सर्वे दिव्यतेजसा दीप्ताः, मणिकुण्डलमाल्यपगटपटाम्बरमणिवलयधारिणः, स्त्रियश्च युग्मकुण्डलवलयसमूहैः शोभितमुख्यः सुवर्णमेखलाभिः शोभन्ति स्म। ततः पुण्यशीलाः ऋत्विजः, मुनयः, ब्राह्मणविद्वांसश्च, ब्राह्मणक्षत्रविट्शूद्रराजसमूहैः सहिताः, तत्रैव समागम्य उपविविशुः। देवाः, ऋषयः, पितरः, भूतगणाः, लोकपालाश्च, सहानुचरैः सत्कृत्य, अनुमत्य स्वस्थानानि प्रतिपेदिरे। राजर्षयः हरिदासस्य महतो राजसूयस्य स्तुतिं न तृप्ताः, मृत्युलोकस्थः अमृतपानवत्। ततः धर्मात्मा राजा युधिष्ठिरः, स्नेहेन स्वबान्धवमित्रान् विसृज्य, सस्नेहमपि श्रीकृष्णमपि विसृज्य, सान्त्वनपूर्वकं प्रययौ। भगवान् प्रियजनानां प्रमोददः, तत्र किञ्चित्कालं स्थित्वा, साम्बादियदुवीरान् कुशस्थलीं प्रेषयामास। एवं धर्मसुतः राजा, कृष्णस्य साहाय्येन, दुरतिक्रम्य कामसागरं तीर्त्वा, दुःखरहितः अभवत्। एकदा राजगृहे दुर्योधनः तं महोत्सववैभवं, श्रीराजसूयमहात्म्यं, श्रीभगवतश्च यशः दृष्ट्वा, मनसा संतप्तः। यत्र राजदानवदेवधनं, सृष्टिकर्त्रा नानाविधं विन्यस्तम्, तत्र भगवान् द्रुपदसुतेन सह स्थितः, कुरुराजस्य हृदयम् आकृष्टं संतप्तं च। तत्र तस्मिन्नेव काले, माधुपतेः सहस्रं पत्न्यः, स्थूलश्रोण्यः, मृदुतालध्वनिभिः, रक्तहारकुण्डलकेशरमणीयमुखं परिवृत्य तिष्ठन्ति स्म। मायया निर्मिते सभागृहे, धर्मपुत्रः सम्राट्, अनुयायिबान्धवैः चक्रवर्त्यः, श्रीकृष्णेन च साक्षिणा, उपविष्टः। सुवर्णसिंहासनस्थः, इन्द्रवत्, परमसमृद्ध्या युक्तः, सूतैः स्तूयमानः। तत्र दुर्योधनः, गर्वितः, भ्रातृभिः परिवृतः, किरीटमालाधारी, खङ्गं हस्ते धृत्वा, कोपात् भूमौ क्षिपन् उपाविशत्। स भूमौ वस्त्रान्तं जलं मन्यमानः स्पृष्टवान्, तदशुष्कम्; जलमपि स्थलं मन्यन्, मायया मोहितचित्तः। एतद्वैचित्र्यं दृष्ट्वा भीमः, स्त्रियः, अन्ये राजानश्च, हास्यं चक्रुः; राजा तु तान् वारयितुं यत्नं चकार, कृष्णस्तु तद्विलासं अनुमन्यते स्म। दुर्योधनः लज्जितः, नतवदनः, कोपाग्निना दग्धः, मौनं गच्छन् गजाहं प्रति निर्गतः; ‘हाहा’ इति महाशब्दः साधुषु उत्पन्नः, अजातशत्रोः चित्तं संतप्तम्; भगवाञ्श्च, भूमिभारहरणाय, मौनं स्थित्वा, विचित्रदृष्ट्या तं पश्यति स्म। एवं, राजन्, यत् त्वया पृष्टं, राजसूयमहत्यां सुयोधनस्य दुष्टभावः, यथावत् कथितम्। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे द्वितीयभागे दुर्योधनदर्पभङ्गो नाम पंचसप्ततितमोऽध्यायः।