भीमसेनः शत्रोः पादे स्वं पादं स्थापयित्वा, अन्यं पादं बाहुभ्यां गृहीत्वा, तम् उदरात् प्राकर्षयत्, यथा महान् गजः शाखां विदारयेत्। तस्य शरीरम् उभयतः विदारितम् अपश्यन् जनाः—एके भागे एकः पादः, ऊरुः, शिश्नः, श्रोणिः, पृष्ठम्, उरः, स्कन्धः च, अन्यस्मिन्न् एकः भुजः, नेत्रम्, भ्रूः, कर्णः च। मगधाधिपतौ निहते महान् नादः समुत्पन्नः, तदा विजयीभिः अच्युतैः सह भीमः परिष्वज्य पूजितः। तत् पश्चात् भगवान् सर्वभूतकृत् स्वयम्भूः सहदेवं जरासन्धस्य पुत्रं मगधाधिपतित्वेऽभिषिच्य, ये राजानः जरासन्धेन बद्धाः आसन्, तान् मुक्तवान्। एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे ‘जरासन्धवधो नाम द्विसप्ततितमः अध्यायः’ समाप्तः। शुक उवाच—षोडशसहस्राण्यष्टौ च राजानः सङ्ग्रामे पराजिताः, गिरिगुहायाम् बद्धाः, मलिनवस्त्रधारिणः, मलिनाः च, निर्गताः। क्षुधया कृशाङ्गाः, शुष्कवदनाः, बन्धनक्लेशपीडिताः, तं पूर्वे पश्यन्ति कृष्णं, कृष्णवर्णम्, पीताम्बरधरम्। तं श्रीवत्सलाञ्छनं, चतुर्भुजम्, पद्मारविन्दलोचनं, सुन्दरमुखम्, मकरकुण्डलधारिणम् अपश्यन्। सः पद्म, गदां, शङ्खं, चक्रं च धारयन्, मुकुटहारकङ्कणकटकाङ्गदादिभिः विभूषितः। तस्य ग्रीवा रत्नैः शोभिता, वनमालया भूषिता, तं नेत्रैः पिबन्तः, जिह्वया इव रसयन्तः। नासाभ्यां सुघ्राणवत्, बाहुभ्यां परिष्वज्य इव, पापमुक्ताः, शिरसा हरिपादयोः प्रणेमुः। कृष्णदर्शनसुखेन तेषां बन्धनक्लेशः नष्टः, ते राजानः हृषीकेशं सञ्जप्ताः, अञ्जलिं कृत्वा स्तुवन्ति स्म—‘देवेश नमस्ते, अक्षय, शरणागतदुःखहर! त्वां शरणं प्रपन्नाः स्मः, हे कृष्ण, अस्मान् जन्ममृत्युचक्रक्लान्तान् पालय।’ ‘मधुसूदन, मगधेन राज्यनाशे दोषः नास्ति, त्वदनुग्रह एव कारणम्।’ ‘राज्ञः ऐश्वर्यगर्वेण मोहितः, न हि श्रेयः प्राप्नोति; तव मायया अस्थिरं धनं स्थिरमिव मन्यते।’ ‘यथा बालाः मरीचिकायां जलम् इच्छन्ति, तथैव अविवेकिनः असत्यम् वस्तु सत्यमिव मन्यन्ते।’ ‘पूर्वं सौख्यदर्पेण मूढाः, जयाशया प्रेरिताः, परस्परं स्पर्धमानाः, स्वजनान् निर्दयेन विनाशयामः, मृत्युं नालक्ष्य।’ ‘तानि धनानि, हे कृष्ण, तव गम्भीरशक्त्या, कालेन, रूपेण, दयया च नष्टानि; गर्वो नाशितः, तव पादौ स्मरामः।’ ‘अतः राज्ये न कामना, मृगत्रिष्णिकासदृशे देहे च नित्यदुःखदायिनि; त्वां सेवितुम् इच्छामः, तस्य फलम् श्रुतिसुखम् इह च परत्र च।’ ‘यथा तव पादस्मृतिर्न व्यपायात्, तदुपायं ब्रूहि।’ ‘पुनः पुनः नमः कृष्णाय, वासुदेवाय, हरये, गोविन्दाय, शरणागतदुःखनाशकाय।’ शुक उवाच—एवं स्तुतः तैः बन्धनमुक्तैः राजभिः, दयालुः भगवान् सर्वाश्रयः सौम्यैः वाक्यैः तान् अभाषत। भगवान् उवाच—‘अद्यप्रभृति, हे राजानः, दृढा भक्तिः मयि आत्मनि सर्वेशे भविष्यति, यथा युष्माभिः अभिलषिता।’ ‘सौभाग्येन युष्माभिः सम्यग् निश्चितं सत्यं च भाषितम्; पश्यत ऐश्वर्यगर्वः कथं जनान् प्रमत्तान् करोति।’ ‘हैहयः, नहुषः, वेनः, रावणः, नरकः च—देवदानवमानवानाम् अधिपाः—समृद्ध्याभिमानेन पतिताः।’ ‘एतद् विदित्वा, यद् देहादि उत्पन्नं तद् नश्वरम्, मां यज्ञैः पूजयन्तः, प्रजाः धर्मेण पालयन्तः भवत।’ ‘प्रजासूतान् धारयन्तः, सुखदुःखयोः, जन्ममृत्योः च आगतेषु, यदृच्छया सेवमानाः, मयि चेतः स्थापयन्तः विचरन्तु।’ ‘देहाद्यसङ्गिनः, आत्मनि रममाणाः, व्रतेषु दृढनिश्चयाः, मयि एकचित्ताः, अन्ते ब्रह्म प्राप्स्यथ।’ इति। शुक उवाच—एवं राज्ञः उपदिश्य, कृष्णः, जगन्नाथः, तेषां पत्नीनां स्नानकर्मणि परिचारकान् नियुक्तवान्। सहदेवेन राजोपचितं वस्त्राभरणमाल्यचन्दनादि च कारितम्। स्नाप्य, भूषयित्वा, उत्तमं भोजनं दत्त्वा, विविधैः भोगैः, ताम्बूलादिभिः च पूजिताः। मुकुन्देन पूजिताः, मुक्तक्लेशाः, विमलकुण्डलधारिणः, तारा इव वर्षे मुक्ताः शोभन्ते स्म। रत्नस्वर्णभूषितरथान्, शुभाश्वयुक्तान्, योजयित्वा, प्रियवाक्यैः तान् स्वदेशं प्रेषितवान्। एवं महात्मना कृष्णेन क्लेशात् उद्धृताः, ते राजानः तम् एव चिन्तयन्तः, जगन्नाथस्य कर्माणि स्मरन्तः, प्रययुः। जनाः पुरुषोत्तमस्य कर्माणि विस्मिताः, तस्य आज्ञया स्वधर्मान् अनुष्ठितवन्तः। ततः जरासन्धे भीमसेनेन निहते, कृष्णः सह सहदेवेन पाण्डुपुत्राभ्यां पूजितः, प्रस्थितवान्। खाण्डवप्रस्थं गत्वा, विजयी भीमार्जुनकृष्णाः शङ्खान् निनादयन्, स्वजनान् हर्षयन्तः, शत्रून् कम्पयन्तः। इन्द्रप्रस्थवासिनः श्रुत्वा हृष्टहृदयाः, मगधपतौ निगृहीते, स्वराज्ञः कामः सिद्ध इति मत्वा। ततः भीमः, अर्जुनः, जनार्दनः च, राजानं प्रणम्य, कृतं सर्वं निवेदितवन्तः। तच्छ्रुत्वा धर्मराजः कृष्णस्य कृपां ज्ञात्वा, हर्षाश्रुभिः पूरितः, स्नेहात् किञ्चिद् अपि वक्तुं न अशक्नोत्।