शत्रो, त्वया सह युद्धं न करिष्यामि, यः त्वं सङ्कटवीर्यः पलायितः स्वनगरेण परित्यज्य समुद्रतीरे शरणं गतः। अयमपि मम समवयस्कः, न तु समवीर्यः; अर्जुनः युद्धाय न योग्यः, किं तु भीमसेनः मम समबलः अस्ति। एवमुक्त्वा सः भीमसेनाय महागदां दत्तवान्, स्वयम् अन्यां गदां गृहित्वा नगरात् निर्गतः। ततः तौ समबलौ वीरौ रणाङ्गणे समागतौ। युद्धमदेन प्रमत्तौ, वज्रकल्पाभ्यां गदाभ्यां परस्परं ताडयन्तौ। तयोः गदायुद्धं नाट्यशालायामिव वामदक्षिणगमनैः विचित्रवृत्तिभिः द्योतितम्। तदा तयोः गदाघातनिनादः वज्रनिर्घातवद् अभवत्, गजदन्तघर्षणनादसदृशः। तयोः बाहुबलवेगेन गदाः परस्परस्य स्कन्धौ, श्रोणिं, पादौ, जानूनि, शिरांसि च ताडयन्त्यः, भग्नाः अभवन्, यथा द्वौ दीप्ताविव गजाव् अंशुच्छेदं कुर्वन्ति। एवं क्रुद्धौ तौ वीरौ गदाभ्यां परस्परं ताडयित्वा, लोहमुष्टिभिः अपि अन्योन्यं ताडयामासतुः; तयोः ताडनशब्दः वज्रनिर्घातसदृशः, तलस्पर्शात् उदभूत्। तयोः समशिल्पबलवीर्ययोः युद्धं न विवेक्तुं शक्यम्, न कस्यचित् वेगः क्षीणः, हे राजन्। एवं तयोः युद्धतः सप्तविंशतिः दिनानि व्यत्ययन्त, मित्राणि च रात्रौ समीपे स्थितानि। एकदा वृकोदरः स्वमातुल्ये भ्रात्रे माधवम् उक्तवान्—"माधव, अहं जरासन्धं युद्धे न जेतुं समर्थः।" शत्रोः जन्ममरणं च, तस्य जीवितं जरया धार्यते इति विज्ञाय, हरिः पार्थं स्ववीर्येण सन्दधौ, कर्तव्यं विचिन्त्य। ततः शत्रुघ्नोपायं चिन्तयन्, सर्वदर्शी भगवान् भीमाय संकेतं ददौ—शाखां विदारयन् इव दर्शयन्। तदर्थं विज्ञाय, भीमः पराक्रमे श्रेष्ठः, शत्रुं पादाभ्यां गृहीत्वा भूमौ पातितवान्। एकं पादं शत्रोः ऊरौ स्थापयित्वा, अन्यं बाहुभ्यां गृहीत्वा, गुददेशात् विदारयामास, यथा महागजः शाखां विदारयेत्। जनाः दृष्टवन्तः—शरीरं द्विधा जातम्, एकस्मिन् एकः पादः, ऊरुः, अण्डम्, श्रोणिः, पृष्ठम्, उरः, स्कन्धः; अन्यस्मिन् एकः बाहुः, नेत्रम्, भ्रूः, कर्णः च। मगधपतौ निहते महती कलिः अभवत्; विजयी भीमः, अच्युतः च, परस्परं आलिङ्ग्य पूजितौ। ततः भगवान् सर्वसृष्टा स्वात्मनियन्ता सहदेवं, जरासन्धस्य पुत्रम्, मगधपतित्वे अभिषिच्य, ये राजानः जरासन्धेन बन्धनगृहे बद्धाः आसन्, तान् विमोचितवान्। एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे "जरासन्धवधः" नाम द्विसप्ततितमः अध्यायः समाप्तः। शुक उवाच—षोडशसाहस्र्यष्टशतानि राजानः, ये युद्धे पराजिताः, गिरिगुहायां बद्धाः आसन्, क्लिन्नवस्त्रधारिणः, मलिनाङ्गाः, बहिर्निष्क्रम्य कृष्णं दृष्टवन्तः। तेषां क्षुधया कृशाङ्गानां, शुष्कवदनानां, बन्धनक्लेशपीडितानां, तत्र तं श्यामलवर्णं पीताम्बरधरं दृष्टवन्तः। तं श्रीवत्सलाञ्छनं चतुर्भुजम्, पद्मारविन्दविपुलनेत्रम्, सुन्दरमुखं, मकरकुण्डलमण्डितम्। हस्तेषु पद्मं, गदां, शङ्खं, चक्रं च धारयन्तम्; मुकुटहारकङ्कणमेखलाङ्गदादिभिः भूषितम्। ग्रीवायां कौस्तुभमणिप्रभया दीप्तं, वनमालाभिः शोभितम्; तं नेत्रैः पिबन्तः, जिह्वाभिः इव आस्वादयन्तः। नासाभिः सुघ्राणमिव, बाहुभ्यां आलिङ्गनमिव, पापाद् विमुक्ताः, शिरसि प्रणम्य हरिपादयोः। कृष्णदर्शनानन्देन बन्धनक्लेशः अपगतः; ते राजानः कृताञ्जलयः हृषीकेशं स्तोतुम् उपचक्रमुः। राजानः ऊचुः—"देवदेव नमस्तुभ्यं, अच्युत, शरणागतदुःखहर! त्वां शरणं प्रपन्नाः स्म, कृष्ण, अस्माकं संसारदुःखार्तानां रक्ष।" "मधुसूदन, अस्माकं राज्यहरणं मगधेन कृतं न दोषः; त्वदीयानुग्रह एव कारणम्।" "राज्यैश्वर्यमदेन राजा स्वहितं न प्राप्नोति; तव मायया मोहितः, नश्वरं धनं स्थिरं मन्यते।" "यथा बालाः मृगत्रिष्णायां जलमिव पश्यन्ति, तथैव अविवेकिनः मृषार्थान् सत्यमिव मन्यन्ते।" "पूर्वं, ऐश्वर्यमदप्लुताः वयं विजयकाङ्क्षया अन्योन्यं स्पर्धामहे, स्वजनान् निर्दयेन विनाशयामहे, मृत्युम् उपेक्ष्य, हे प्रभो।" "तदेव तव दुर्निवार्यशक्त्या, कालरूपेण, दयया च, अस्माकं सम्पत्तिः नष्टा, मदो नाशितः, तव पादौ स्मरामः।" "तस्मात् राज्यं मृगत्रिष्णासदृशं न वाञ्छामः; शरीरं च नित्यविकारदुःखयुक्तम्; तव पूजनमेव वाञ्छामः, यस्य फलम् इहामुत्र च श्रुतिसुखम्।" "येनोपायेन तव पादस्मृतिः अस्माकं संसारविहारकाले अपि न विस्मृत्येत, तत् उपदिश।" "पुनः पुनः नमः कृष्णाय वासुदेवाय, हरये, परमात्मने, गोविन्दाय, शरणागतदुःखनाशनाय।" शुक उवाच—एवं मुक्त्वा राज्ञः बन्धनविमुक्ताः, दयानिधिः भगवान् सर्वाश्रयः तान् मृदुवाक्यैः सम्बोधितवान्। भगवान् उवाच—"अद्य प्रभृति, हे राजानः, युष्माकं मयि, आत्मनि, सर्वेश्वरे दृढा भक्तिर्भविष्यति, यथा युष्माभिः स्पृहिता।" "सौभग्येन, हे राजानः, युष्माभिः यथोचितं निश्चितं सत्यं च उक्तम्; पश्यत, धनैश्वर्यमदः पुरुषान् मूढान् करोति।" "हैहयः, नहुषः, वेनः, रावणः, नरकः, चान्ये—देवदानवमानुषेश्वराः—समृद्धिमदेन पतिताः।" "एवं विदित्वा, यत् सर्वं शरीरादि उत्पन्नं नश्वरम्, मां यज्ञैः पूजयन्तु, प्रजाः धर्मेण पालयन्तु।