राज्ञः शरीरं ब्राह्मणार्थमेव जीवतः क्षत्रियबन्धोः किमर्थम्? यत्र ह्ययं शरीरः पतति, तत्र महती कीर्तिः लभ्यते। स उत्तमं भावमाश्रित्य, कृष्णं अर्जुनं भीमसेनं च सम्बोध्य, ब्राह्मणान् प्रति वदति—"हे ब्राह्मणाः, यं यं कामं वृणुध्वं, स्वमपि शिरः दास्यामि।" भगवानुवाच—"हे राजन्, यदि द्वन्द्वयुद्धं योग्यं मन्यसे, युद्धं दत्तुमर्हसि। नान्यदिच्छामः, केवलं राजवंशैः सह युद्धमेव काङ्क्षामः।" तत्र भीमसेनः, अर्जुनस्य भ्राता, कृष्णः च तव मातुलः, रिपुश्चेति ज्ञेयः। एवं ज्ञात्वा मगधाधिपः हसन्नक्रोधं जगाद—"मूढाः, युद्धं दास्यामि।" "त्वया सह न युध्ये, क्लीब, यस्य वीर्यमनिश्चितम्; स्वपुरीं मथुरां परित्यज्य, समुद्रतीरे शरणं गतः।" "अयं मम समवयस्कः, न तु सामर्थ्ये; अर्जुनोऽपि न युध्यितुमर्हति, भीमस्तु मम तुल्यबलः।" इत्युक्त्वा, स भीमसेनाय महागदां ददौ, स्वयम् अन्यां गदां गृहीत्वा नगराद् निर्गतः। ततः समौ वीरौ रणाङ्गणे समागच्छतुः; युद्धविह्वलौ, वज्रकल्पाभ्यां गदाभ्यां परस्परं ताडयामासतुः। तयोः युद्धं नृत्यशालायां नर्तकयोः इव वामदक्षिणगमनैः शोभायमानं बभूव। गदाघातनिनादः वज्रनिर्घोषसमः, गजदन्तघर्षणवत् शब्दमुत्पादयामास। तेजसा बाह्वोः गदाः परस्परं स्कन्धजंघापादजानुशिरसि प्रहारयन्त्यः भिन्नाः, यथा द्वौ दावाग्निसमौ गजौ शाखाः भिन्द्यताम्। एवं क्रुद्धौ गदाभ्यां परस्परं ताडयन्तौ, द्वौ वीरौ वज्रनिस्वनसमैः पाणिस्पर्शैः लोहमुष्टिभिः अपि परस्परं ताडयामासतुः। समे शक्तिबलवीर्ये तयोः युध्यमानयोः युद्धं न विवेच्यते, न हि कस्यचित् वेगः क्षीणः। एवं महाबाह्वोः युद्धं कुर्वतोः सप्तविंशतिः दिवसाः व्यतीयुः, मित्राणि रात्रौ तिष्ठन्ति स्म। एकदा वृकोदरः स्वमातुलं माधवं प्रति उवाच—"मम जरासन्धं युद्धे पराजेतुं सामर्थ्यं नास्ति।" शत्रोः जन्ममरणं च, जरया जीवितं च ज्ञात्वा, हरिः पार्थं स्ववीर्येण बलयन्, कर्तव्यं चिन्तयामास। शत्रोः वधोपायं चिन्तयित्वा, स सर्वदर्शी भीमाय सङ्केतं दत्तवान्—शाखां विदार्य दर्शयन्। तदर्थं बोधितः महाबलः भीमः शत्रोः पादौ गृहीत्वा भूमौ न्यपतयत्। एका पादे पादं स्थापयित्वा, अन्यं पाणिभ्यां गृहीत्वा, गजानां शाखाविभेदवत्, गुददेशात् विदारयामास। तदा जनाः पश्यन्ति—एकं शरीरं एकपादजंघाशिश्नोरोरूद्धरकटीवक्षःस्कन्धसमेतम्; अन्यं तु एकबाह्वक्ष्णिभ्रूर्णत्रसमेतम्। मगधराजे हते महान् शब्दः अभवत्; भीमं जयिनं चाप्रतिहतं च समालिङ्ग्य पूजयामासुः। भगवान् सृष्टिकर्ता, स्वाधीनात्मा, सहदेवं जरासन्धपुत्रं मगधाधिपतित्वे अभिषिच्य, जरासन्धेन बद्धान् राज्ञः विमोचयामास। एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे 'जरासन्धवधो नाम द्विसप्ततितमोऽध्यायः' समाप्तः। शुक उवाच—षोडशसहस्राण्यष्टौ शतानि राज्ञां, युद्धे पराजिताः, गिरिगुहायां बद्धाः, मलिनवस्त्रधारिणः, कृशाङ्गाः, क्षुधया क्लान्ताः, मुखानि शुष्काणि, बन्धनपीडिताः, कृष्णं पिङ्गलवाससं पुरतः दृष्टवन्तः। ते तं श्रीवत्सलक्षितं, चतुर्भुजं, पद्मारुणलोचनं, सुन्दरमुखं, मकरकुण्डलशोभितं दृष्टवन्तः। तस्य हस्तयोः पद्मगदाशङ्खचक्राणि, किरीटहारकङ्कणकाञ्चलाङ्गदादिभिः भूषितः। तस्य ग्रीवा कौस्तुभमणिना दीप्तिमती, वनमालया विराजिता; नेत्रैः तं पिबन्तः, जिह्वाभिः इव रसयन्तः। नासाभिः इव सुघ्राणं कुर्वन्तः, बाहुभिः आलिङ्गनं इव, पापात् विमुक्ताः, शिरसा हरिपादयोः प्रणेमुः। कृष्णदर्शनानन्देन बन्धनक्लेशः नश्यति स्म; राजानः अञ्जलिं कृत्वा हृषीकेशं स्तुवन्। राजान ऊचुः—"देवेशाय, अक्षराय, शरणागतदुःखहराय नमः। त्वां शरणं प्रपन्नाः स्म, हे कृष्ण, अस्मान् संसारदुःखात् त्रातुमर्हसि।" "हे मधुसूदन, मगधेन राज्यहानौ न दोषः तव; तव प्रसाद एव हि राज्ञां कारणम्।" "राज्यैश्वर्यमदेन मोहितः राजा न कल्याणं प्राप्नोति; तव मायया, अनित्येऽपि धन्ये, स्थिरं मन्यते।" "यथा बालाः मरीचिकायां जलं पश्यन्ति, तथैव अविवेकिनः मायामयं वस्तु सत्यमिव मन्यन्ते।" "पूर्वं वैभवमदसमाक्रान्ताः, जयलुब्धाः, परस्परं स्पर्धाम्, स्वजनान् निर्दयतया नाशयामः, मृत्युमग्रे अवेक्ष्यापि।" "तानि धनानि, हे कृष्ण, तव गम्भीराप्रतिरोधशक्त्या, कालेन, रूपेण, दयया च नष्टानि; मदो नष्टः, तव पादस्मृतिः प्राप्ता।" "तस्मात् राज्यं न वाञ्छामः, मरीचिकासदृशं, नित्यदुःखपरिणामिनं शरीरं च; त्वां सेवितुमिच्छामः, यस्य फलम् इह च परत्र च श्रवणप्रियं भवति।" "येन उपायेन, अस्मिन् संसारे भ्रममाणाः अपि, तव पादपद्मस्मृतिः न विस्मर्येत, तद्वद।" "पुनः पुनः नमः कृष्णाय वासुदेवाय, हरये परमात्मने, गोविन्दाय, शरणागतदुःखनाशनाय।