महाभाग, अस्य महायज्ञस्य कामना मुनिभिः पितृभिः सुरैः सुहृद्भिः — अस्माभिरपि — सर्वैः प्राणिभिः चाभिलष्यते। त्वं सर्वान् नृपतीन् विजित्य, भूमिमेकच्छत्रां कृत्वा, यथोचितं द्रव्यसमूहं सञ्चिनुयाः, महायज्ञं च सम्यक् समाचरेः। त्वदीया भ्रातरः, राजन्, लोकरक्षकाणां अंशसम्भूताः; अहं च त्वया जितः, यः स्वात्मन्यवस्थितः, न चाजेयः असंयतात्मभिः। मम बलं, यशः, श्रीः, ऐश्वर्यं च — न केनापि लोके समतुल्यं, नापि सुरैः, न तु मनुष्यराजभिः। शुक उवाच — एवं भगवतः वचनं श्रुत्वा, स राजा प्रमुदितमुखः, विष्णोः शक्त्या समन्वितान् भ्रातॄन् दिशो विजयाय प्रेषयामास। सः सहदेवं सृञ्जयैः सह दक्षिणदिशि, नकुलं पश्चिमदिशि, अर्जुनं उत्तरदिशि, भीमसेनं मत्स्यकैकेयमद्रैः सह पूर्वदिशि प्रेषयत्। ते वीराः, सर्वासु दिशासु नृपतिंजयं कृत्वा, विपुलं द्रव्यसमूहं आजातशत्रवे यज्ञार्थं उपाहरन्। तदा, जरासन्धः अजेत्यः इति श्रुत्वा, राजा चिन्तां चकार; हरिः तु, पूर्वं उद्धवेन उक्तं उपायं, तस्मै निवेदयामास। भीमसेनः, अर्जुनः, कृष्णः च — ब्राह्मणलक्षणयुक्ताः त्रीन् — गिरिव्रजं यत्र बृहद्रथस्य पुत्रः वसति, तत्र जग्मुः। समये, अतिथीनां समागमयोग्ये, ते गृहिणः गृहम् प्रविश्य, ब्राह्मणवेषधारिणः, राजपुत्राः विधिवत् आचरत्। राजन्, ज्ञातव्यं — आगता अतिथयः, दूरदेशात् आगच्छन्तः कामिनः; भगवन्, यद् इच्छामः, तद् देहि। किम् धीराणां दुःसहम्? किम् अधर्मिणां अयुक्तम्? किम् दानशीलानां अदानम्? कः समदर्शिनः अतिशयः? यः क्षणिके देहे स्थितः, शक्तः सन्, सतां मध्ये स्थिरं यशः न प्राप्नोति, सः खलु कृपणः इति वक्तव्यः। हरिश्चन्द्रः, रन्तिदेवः, शिबिः, बली, व्याधः, कपोतः — अनेकाः क्षणिकेन नित्यं प्राप्नुवन्ति। शुक उवाच — तेषां वचनेन, रूपेण, धनुरुपलक्ष्यलाञ्छनैः च, सः तान् राजपुत्रान् पूर्वदृष्टान् विज्ञाय, चिन्तायाम् अगमत्। एते राजवंशसम्बन्धिनः ब्राह्मणलिङ्गधारिणः; स्वदेहमपि, यः दातुम् कठिनं, दास्यामि। श्रूयते — बलेः यशः, विशुद्धं सर्वदिक्प्रसृतं, विष्णुना ब्राह्मणरूपेण सम्प्राप्तेऽपि, वित्तहरणेऽपि, अवशिष्टम्। इन्द्रस्य सम्पदं इच्छन् विष्णुः ब्राह्मणरूपधारी, दैत्यराजात् भूमिं प्राप्य, स एव तद् ददौ — ज्ञात्वा संयतः सन् अपि। क्षत्रियबान्धवस्य देहस्य किम् प्रयोजनं, यदि ब्राह्मणार्थमेव जीवति? अत्र देहपातेन महद्यशः प्राप्यते। एवं सः उत्तमेन भावेन, कृष्णं, अर्जुनं, भीमसेनं च उवाच — “ब्राह्मणाः, यद् इच्छथ, तद् वृणुध्वम्; स्वशिरः अपि दास्यामि।” भगवान् उवाच — “राजन्, यदि द्वन्द्वयुद्धं उचितं मन्यसे, तर्हि युद्धं देहि। न अन्यत् किञ्चिद् वाञ्छामः; क्षत्रियैः सह युद्धार्थं आगताः स्मः।” “एष भीमसेनः, अर्जुनः भ्राता; अहं कृष्णः, तयोः मातुलः, तव च शत्रुः।” एवं ज्ञात्वा, मगधराजः हास्यं कृत्वा, कोपेन उवाच — “मूढाः, युद्धं दास्यामि।” “त्वया सह युद्धं न करिष्यामि, यः वीर्यनिश्चयहीनः, स्वपुरं मथुरां परित्यज्य, समुद्रतीरे शरणं गतः। अयं मम समवयस्कः, न तु समवीर्यः; अर्जुनः युद्धाय न योग्यः; केवलं भीमः मम समबलः।” एवं उक्त्वा, सः भीमसेनाय महागदां दत्तवान्, स्वयम् अपरां गृहित्वा, नगरात् निर्गतः। ततः, तौ वीरौ, समबलौ, रणाङ्गणे मिलित्वा, मत्तौ युद्धे, वज्रसमानगदैः परस्परं ताडयामासतुः। युद्धं तयोः, दक्षिणवामगमनैः, नर्तकयोरिव रंगमञ्चे, शोभायमानम् आसीत्। तयोः गदाप्रहारः, वज्रनिर्घोषसदृशः, गजदन्तघर्षणवत्, निनदं जनयन्। वेगेन बाहुविक्रमैः, गदाः परस्परं स्कन्धे, श्रोणौ, पादे, जानौ, मूर्ध्नि च पतन्त्यः, भग्नाः; यथा द्वौ दीप्ताग्निसमानौ गजौ शाखां भिन्द्यतः। एवं, तौ कोपेन गदाभिः परस्परं ताडयन्तौ, लौहबाहुभिः अपि परस्परं आहतवन्तौ; तयोः तालप्रहारनिर्घोषः वज्रनिस्वनेन तुल्यः। समदक्षिणौ, समबलौ, समतेजसौ तौ परस्परं ताडयन्तौ, युद्धं न ज्ञायते — न कस्यचित् वेगः न्यूनः। एवं, महाबाहो, युद्धे स्थिते, सप्तविंशतिदिनानि व्यतीतानि; मित्राणि तेषां रात्रौ तिष्ठन्ति स्म। एकदा, वृकोदरः स्वमातुलं प्रति उवाच — “माधव, अहं जरासन्धं युद्धे जयितुं न समर्थः।” शत्रोः जन्ममरणं च, जरया जीवितं च ज्ञात्वा, हरिः पार्थं स्वशक्त्या बलवत्तरं कृत्वा, उपायं चिन्तयामास। युद्धे रिपुं हन्तुं उपायमालोच्य, सर्वदर्शी भगवान्, शाखाभेदेन सङ्केतं भीमाय ददौ। तदर्थं विज्ञाय, महाबलः भीमः, युद्धप्रवीरः, शत्रुं पादाभ्यां गृह्य, भूमौ अपातयत्। एकं पादं शत्रोः पादे स्थापयित्वा, अपरं बाहुभ्यां गृह्य, गुदात् आरभ्य, शाखाभेदवत्, तम् अपि विदारयामास। जनाः दृष्टवन्तः — शरीरमेकं, एकपादं, एकोरुं, एकशिश्नं, एकश्रोणिं, एकपृष्ठं, एकवक्षः, एकस्कन्धं; अपरं — एकबाहुं, एकनेत्रं, एकभ्रू, एककर्णं च। मगधराजे निहते, महाः क्रन्दः उत्पन्नः; तदा तं विजितशत्रुं, भीमं च, जयिनं, अच्युतं च, समालिङ्ग्य, पूजयामासुः।