सर्वेश्वरस्य चरणकमलसेवनस्य प्रभावः अस्मिन लोके दृश्यताम्—इति कुरुश्रेष्ठः भगवंतम् प्रार्थयामास। ये भक्ताः, ये च अभक्ताः, तथा उभयः, तेषां मध्ये कुरवः श्रञ्जयाः च यथार्थस्थितिं प्रकटय—इति स महाबलः भगवतः समक्षम् निवेदयामास। भगवद्भक्तस्य सेवायाः अनुसारं भगवतः अनुग्रहः उत्पद्यते, अन्यथा न; स सर्वात्मा, सर्वेषु समदर्शी, आत्मानंदं अनुभवति, कल्पवृक्षस्य सदृशः। तस्य स्वात्मन्य अन्येभ्यः भेदबुद्धिः नास्ति। भगवान् तस्य तत्त्वयुक्तं संकल्पं अनुमोदितवान्—"राजन्, त्वया यः संकल्पः कृतः, स सर्वेषु लोकेषु शुभकीर्तिं जनयिष्यति।" अयं महायज्ञः ऋषयः, पितरः, देवाः, मित्राणि, स्वयं भगवन् तथा सर्वाणि भूतानि इच्छन्ति। "त्वया सर्वान् नृपतीन् विजित्य भूमिं वशे कृत्वा, यज्ञसामग्रीं संहृत्य, अयं महायज्ञः क्रियताम्।" "राजन्, तव भ्रातृणः लोकपालांशत्वेन जाताः। त्वया आत्मसंयमेन माम् अपि जितम्; अनियमितैः मया जेतुं न शक्यते।" "मम बलं, यशः, ऐश्वर्यं, संपत्तिः—एतेषु कोऽपि न समः; देवाः अपि न, मनुष्याः तु किं पुनः।" शुकः उवाच—भगवतः वचनं श्रुत्वा, राजा हर्षपूर्णमुखः, विष्णुतेजसा सम्पन्नान् भ्रातृन् दिशाविजये प्रेषयामास। सहदेवः श्रञ्जयैः सह दक्षिणां दिशं, नकुलः पश्चिमां, अर्जुनः उत्तरां, भीमः मत्स्य-केकय-मद्रैः पूर्वां दिशं प्रस्थितः। ते वीराः सर्वान् नृपतीन् विजित्य, अजातशत्रवे महायज्ञार्थं विपुलं धनं आनयन्। जरासन्धः अविजितः इति श्रुत्वा, राजा चिन्तयन् स्थितः; तदा हरिः, उद्धवेन पूर्वं उपदिष्टं उपायं स्मारयामास। भीमसेनः, अर्जुनः, कृष्णः—त्रयः ब्राह्मणचिह्नधारिणः—गिरिव्रजं प्रस्थिताः, यत्र बृहद्रथपुत्रः वसति। यथाकालम् आगत्य, गृहस्थस्य गृहे प्रविश्य, ब्राह्मणरूपेण राजपुत्राः आचारानुसारं आचरन्। "राजन्, दूरात आगता अतिथयः आगताः; सौभाग्यवत्, यद् इच्छामः, तद् प्रदातुम् अर्हसि"—इति निवेदयन्। "सहनशीलस्य किम् असह्यम्? अधार्मिकस्य किम् अनुचितम्? दातुः किम् अदेयम्? समदर्शिनः कः श्रेष्ठः?" "यः क्षत्रियः स्वशरीरेण सत्, सत्पुरुषेषु स्थिरकीर्तिं न प्राप्नोति, स दुःखितः।" "हरिश्चन्द्रः, रन्तिदेवः, शिबिः, बलिः, व्याधः, कपोतः—अनेके अनित्येन नित्यं प्राप्तवन्तः।" शुकः उवाच—तेषां स्वरं, रूपं, धनुर्ज्याचिह्नानि दृष्ट्वा, जरासन्धः पूर्वदृष्टान् राजपुत्रान् अभिज्ञाय चिन्तयामास। "एते राजकुलसम्बन्धिनः ब्राह्मणचिह्नधारिणः; आत्मनं दातुम् अपि, यः दातुं कठिनम्, तेषां दास्यामि।" "बलिः विष्णुना ब्राह्मणरूपेण धनं हरितः अपि, तस्य कीर्ति सर्वदिक् विशुद्धा आसीत्।" "इन्द्रधनम् इच्छन् विष्णुः ब्राह्मणरूपेण भूमिं दैत्यराजात् प्राप्तवान्; स जानन्, निग्रहितः अपि, दत्तवान्।" "क्षत्रियस्य शरीरम् ब्राह्मणार्थं जीवन् किम्? शरीरपातेन महाकीर्तिः लभ्यते।" एवं स उत्तमसंकल्पेन कृष्णम्, अर्जुनम्, भीमसेनम् प्रति उवाच—"ब्राह्मणाः, यद् इच्छथ, तद् वृणीत; मम शिरः अपि दास्यामि।" भगवान् उवाच—"राजन्, यदि द्वन्द्वयुद्धम् उचितं मन्यसे, तद् युध्यस्व; युद्धमेव वयं अत्र अभिलषामः।" "एष भीमसेनः, पार्थः तस्य भ्राता; अहम् कृष्णः तयोः मातुलः, तव शत्रुः।" इति ज्ञात्वा, मगधराजः हसन्, क्रुद्धः—"मूढाः, युद्धं दास्यामि"—इति उवाच। "हे कृष्ण, त्वया शौर्यं संदिग्धम्; स्वपुरीं मथुरां परित्यज्य समुद्रकूलम् आश्रितम्। अर्जुनः मम तुल्यः न, भीमः तु समः।" एवं उक्त्वा, जरासन्धः भीमसेनाय महागदां दत्त्वा, स्वयम् अन्यां गदां गृहीत्वा नगरात् निर्गतः। ततो द्वौ वीरौ समबलौ रणभूमौ मिलित्वा, गदाभिः वज्रसदृशीभिः परस्परं ताडयन्। यथाभूतनर्तकयोः रंगे गदायुद्धम् चक्राकारं शोभितम्। गदाघोषः वज्रनिस्वनसदृशः, हस्तिनां दन्तघर्षणवत्, अभवत्। बाहुवेगात् गदाः भ्रुवः, कटिः, पादौ, जानु, शिरः इत्यादिषु ताडिताः, भग्नाः; यथा द्वौ ज्वलन्तौ हस्तिनौ शाखाः भग्नयतः। ततो द्वौ क्रुद्धौ गदाभिः ताडयन्, लोहमुष्टिभिः अपि परस्परं ताडयन्; ताडननिस्वनः वज्रनिस्वनसदृशः, ताडनात् उत्पन्नः। कौशलबलवीर्ययोः समत्वात्, युद्धम् अप्रत्यक्षम् अभवत्; न कस्यचित् वेगः न्यूनः। एवं, महराजन्, युद्धे सप्तविंशति-दिनानि व्यतीतानि; मित्राणि रात्रौ स्थितानि। एकदा वृकोदरः कृष्णं उवाच—"माधव, युद्धे जरासन्धम् जेतुं न शक्नोमि।" हरिः शत्रोर् जन्ममृत्युम् जानन्, तस्य जीवितं जरया पालितम्, अर्जुनम् आत्मतेजसा बलयामास, उपायं चिन्तयामास। युद्धोपायम् चिन्तयित्वा, सर्वदर्शी कृष्णः भीमाय संकेतं ददौ—शाखां विदार्य। संकेतं गृहीत्वा, भीमः शत्रुम् पदाभ्यां गृहीत्वा भूमौ प्रक्षिप्तवान्।