गुरवः कुलश्रेष्ठाः बान्धवाः सम्बन्धिनश्च उपविश्य शृण्वन्तः, युधिष्ठिरः तत्र उपस्थितः, गोविन्दं प्रत्युवाच। सः प्राञ्जलिः सस्नेहं उवाच— “हे गोविन्द, राजसूयेन महायज्ञेन तव कीर्तिं पूजयितुमिच्छामि। भगवन्, अस्य आयोजनं कृपया अस्माकं कृते विधेयम्। ये जनाः सततं तव पदानुगाः, तव ध्यानपराः, शुद्धाः, स्तुतिपाठकाः, अशुभनाशकाः, हे पद्मनाभ, ते संसारबन्धात् मुच्यन्ते। यदि ते वरान् इच्छन्ति, तव सन्निधौ एव याचेयुः, अन्यः कोऽपि दातारः नास्ति। हे देवदेव, तव पदसेवनस्य प्रभावः अस्मिन् लोके साक्षात् दृश्यताम्। ये त्वां पूजयन्ति, ये न पूजयन्ति, सर्वेषु, हे महाबल, कुरूणां श्रुञ्जयेषु च यथार्थस्थितिं दर्शय। सर्वात्मन्, समदर्शिन्, तव आत्मन्यन्यत्वबुद्धिः नास्ति; स्वानन्दानुभूतिः तव। कल्पवृक्षवत् तव प्रसादः सेवा-अनुसारः एव, नान्यथा। श्रीभगवानुवाच— “राजन्, शत्रुनिग्रहे, तव निश्चयः उचितः; तेन तव शुभकीर्तिः सर्वलोकेषु प्राप्यते। एष यज्ञः ऋषिभिः, पितृभिः, देवैः, मित्रैः, अस्माभिः अपि, सर्वैः प्राणिभिः च अभिलषितः। सर्वान् नृपतीन् विजित्य, पृथिवीं वशं कृत्वा, यज्ञसामग्रीं संहृत्य महायज्ञं कुरु। राजन्, तव भ्रातरो लोकपालांशसम्भूताः। अहं तव संयमेन जितः, संयमहीनैः अजितः। अस्मिन् लोके न कोऽपि मम शक्त्या, कीर्त्या, ऐश्वर्येण, संपदः, देवाः अपि न, भूमिपाः तु किं पुनः, अतिशयति।” शुक उवाच— भगवतः वचनं श्रुत्वा, युधिष्ठिरस्य मुखं हर्षपूर्णं अभवत्। सः विष्णुतेजसा बलितान् भ्रातृन् दिशाविजये प्रेषितवान्। सहदेवः श्रुञ्जयैः सह दक्षिणाम् दिशं, नकुलः पश्चिमाम्, अर्जुनः उत्तराम्, भीमः मत्स्यकैकेयमद्रैः पूर्वाम् दिशं गतः। ते सर्वे वीराः सर्वदिशः नृपतीन् विजित्य, अजातशत्रवे, यज्ञकर्त्रे, विपुलं धनं आनयन्। जरासन्धः अपराजितः इति श्रुत्वा, राजा चिन्तयन् स्थितः। हरिः तस्य उपायं उक्तवान्, यं पूर्वं उद्धवः अपि विवृत्तवान्। भीमसेनः, अर्जुनः, कृष्णः च— ब्राह्मणचिह्नयुक्ताः— गिरिव्रजं गताः, यत्र बृहद्रथपुत्रः वासं करोति। अतिथिसमये आगत्य, गृहिणः गृहं प्रविश्य, ब्राह्मणरूपधारिणः, राजपुत्राः, शिष्टाचारम् अन्वगच्छन्। राजन्, अतिथयः आगताः इति विज्ञाय, दूरात आगताः अभिलाषिणः। “हे भाग्यवान्, यद् वाञ्छामः, तद् देहि।” इति वदन्ति। “सहनशीलस्य किम् असह्यं? अधार्मिकस्य किम् अयुक्तं? उदारस्य किम् अप्रदेयम्? समदर्शिनः कोऽपि उत्तमः अस्ति? यः क्षणिकं शरीरं प्राप्त्वा, सत्पुरुषेषु स्थिरकीर्तिं न अर्जयति, सः दीनः इति कथ्यते। हरिश्चन्द्रः, रन्तिदेवः, शिबिः, बली, व्याधः, कपोतः— बहवः अस्थिरस्य द्वारा शाश्वतं प्राप्तवन्तः।” शुक उवाच— तेषां वाणीं, रूपं, धनुरग्रचिह्नानि च दृष्ट्वा, सः तान् पूर्वं दृष्ट्वा, राजपुत्रान् अतिथीन् अभिज्ञाय, विचारयन् स्थितः। “एते राजवंशीयाः ब्राह्मणचिह्नयुक्ताः। स्वं देहं, यः दातुं दुष्करं, तेषां दानाय दास्यामि।” श्रुतम् अस्ति— बलेः कीर्तिः, विशुद्धा, सर्वदिशि व्याप्य, विष्णुना ब्राह्मणरूपेण धनहरणानन्तरम् अपि स्थितम्। इन्द्रधनकामनया विष्णुः ब्राह्मणरूपेण आगत्य, दैत्यराजात् भूमिं प्राप्तवान्; सः ज्ञानी संयमी, तथापि दत्तवान्। क्षत्रियबान्धवस्य शरीरस्य किम् प्रयोजनम्? ब्राह्मणार्थं जीवन्। अत्र शरीरं पतति चेत्, महाकीर्तिः लभ्यते। एवं, सः उत्तमभावेन कृष्णं, अर्जुनं, भीमसेनं च उवाच— “हे ब्राह्मणाः, यत् इच्छथ, तद् वृणुत; मम शिरः अपि दास्यामि।” श्रीभगवानुवाच— “राजन्, यदि द्वन्द्वयुद्धं उचितं मन्यसे, युद्धं दत्तुम्। वयं युद्धकामाः, राजवंशेन युद्धं वाञ्छामः, अन्यत् न वाञ्छामः।” “एष भीमसेनः, हे पार्थ; अस्य भ्राता अर्जुनः। मां कृष्णं, मातुलं, तव शत्रुं, जानिहि।” एवं ज्ञात्वा, मगधराजः हसित्वा, क्रुद्धः, उवाच— “युद्धं दास्यामि, मूर्खाः।” कृष्णं प्रति— “त्वया सह न युद्ध्ये, भीरु, यस्य वीर्यं अनिश्चितम्; स्वं नगरं, मथुरां, त्यक्त्वा, समुद्रसमीपे शरणं गृहीतम्। एष मम समवयस्कः, परन्तु बलसमः न; अर्जुनः युद्धाय अर्हः न, भीमः तु मम समबलः।” इति उक्त्वा, सः भीमसेनाय महागदां दत्त्वा, स्वं गदां गृह्य, नगरात् निर्गतः। ततः, तौ वीरौ, समबलौ, रणभूमौ मिलित्वा, युद्धमत्तौ, वज्रसमा गदाभिः परस्परं ताडयन्। तयोः युद्धं नृत्यशालायां नर्तकयोः इव, वामं दक्षिणं च गच्छन्तौ, शोभितम्। गदाघोषः तत्र वज्रनिर्घोषवत्, गदापातः गजदन्तयोर् यथा संघर्षः। बाहुवेगात् गदाः कन्धरे, श्रोणे, पादे, जानु, शिरसि च ताडिताः, भग्नाः च, सूर्यकिरणशाखायोः इव द्वयोर् गजयोः संघर्षे। एवं, गदाभिः ताडयन्, क्रुद्धौ, लोहमुष्टिभिः अपि परस्परं ताडयन्, ताडनध्वनिः वज्रनिर्घोषवत्, ताडनपाणिस्पर्शात् उत्पन्नः। तयोः युद्धम्, कौशलबलविक्रमसमत्वात्, न विवेक्तुं शक्यं; न कस्यापि वेगः क्षीणः, राजन्। एवं, महाराज, तयोः युद्धं कृत्वा, सप्तविंशतिः दिवसाः तत्र व्यतीताः; मित्राणि रात्रौ तिष्ठन्ति स्म। एकदा, वृष्णिकुलोत्पन्नः भीमः कृष्णं प्रति उवाच— “हे माधव, अहं जरासन्धं रणं विजेतुं न शक्नोमि।