प्रथा, कृष्णं त्रीणां लोकानां ईश्वरं भ्रातृपुत्रं च साक्षात् दृष्ट्वा, स्नेहपूरितहृदया शय्यायाः समुत्थाय सूनुभार्याभिः सह तं समालिङ्गयत्। ततः स धर्मराजः गोविन्दं देवेश्वरं ससत्कारं स्वगृहं प्रावेशयत्, हर्षवेगेन तु किमपि अवशिष्टं पूजार्हं न विवेक्तुं शक्तः। कृष्णः स्वपित्रुष्वस्या मातुष्वस्या च, आचार्येभ्यश्च प्रणामं कृतवान्; स्वयम् अपि कृष्णेन राज्ञा स्वभगिन्याश्च सत्कृतः। सास्वशुशासनात् कृष्णा च सर्वा कृष्णपत्नीश्च, रुक्मिणीं सत्यां भद्रां जाम्बवतीं च सत्कृतवन्त्यः। कालिन्दीं मित्रविन्दां शैब्यां नाग्नजितीं च, ये चान्ये पुण्यशीलाः ताञ्च वस्त्रैः माल्यैः भूषणैः चान्यैः सत्कृतवन्त्यः। धर्मराजः युधिष्ठिरः जनार्दनं च स्वसैन्यपरिचारकपत्नीसमेतं सम्यक् सत्कारान् पुनः पुनः कृत्वा निवासयामास। स खाण्डववनं फाल्गुनेन सह अग्नये तुष्टिं दत्तवान्, मायां च विमोच्य, येन दिव्यं सभागृहं राज्ञे निर्मितम्। स केचन मासान् तत्र स्थित्वा राजानं तुष्टुम् इच्छन्, फाल्गुनसहितः रथेन वीरैः परिवृतः विचचार। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे परमंसंहितायां दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे 'कृष्णस्य इन्द्रप्रस्थगमनं' नाम एकसप्ततितमोध्यायः समाप्तः। शुक उवाच— कदाचित् सभायां राज्ञा युधिष्ठिरेण ऋषिभिः ब्राह्मणक्षत्रविट्सहोदरैः परिवृतः स्थितः। तत्र आचार्यैः कुलवृद्धैः बन्धुभिः स्वजनैश्च शृण्वद्भिः, स धर्मराजः वाक्यमिदं प्रोवाच। युधिष्ठिर उवाच— हे गोविन्द, तव यशसा राजसूयेन राज्ञा यज्ञेन त्वां सम्पूजितुम् इच्छामि; भगवन्, अस्य व्यवस्थां कुरु। ये तव पादपद्मानुगाः, त्वां ध्यायन्ति, शुद्धाः स्तुवन्ति, अमङ्गलं हरन्ति, ते संसारात् मुच्यन्ते; इच्छन्ति चेत्, त्वत्तः वरान् याचेरन्; अन्यः हि नास्ति दाता। भगवन्, तव पादसेवया अस्य जगतः फलदर्शनं भवतु; यः त्वां यजति, यश्च न, उभयोः मध्ये कुरुपाञ्चालानां यथार्थस्थितिं दर्शय। सर्वात्मन्, तव आत्मन्यन्यभेदबुद्धिर्नास्ति, स्वानन्दवर्तिनः; कल्पवृक्षवत् तव प्रसादः सेवायैव स्यात्, नान्यथा। श्रीभगवानुवाच— राजन्, तव निश्चयः सम्यक्; तेन तव यशो लोकेषु श्रूयते। एष यज्ञः महर्षिभिः पितृदेवैः मित्रैः अस्माभिः च सर्वैः चेष्टितः। सर्वान् नृपतीन् विजित्य भूमिं वशे कृत्वा, सर्वद्रव्यसम्भारान् उपनय, महायज्ञं कुरु। राजन्, तव भ्रातरः लोकपालांशसम्भूताः; त्वया जितः अहमेव, आत्मसंयमवतः; अकृतात्मनां तु न कदापि। मम बलवैभवधनयशसां कोऽपि समः नास्ति, न देवाः, न नृपतेः। शुक उवाच— इति भगवतो वचः श्रुत्वा, स प्रहृष्टवदनः विष्णुतेजसा समन्वितान् भ्रातॄन् दिग्विजये प्रेषयामास। सहदेवं सृञ्जयैः दक्षिणदिशं, नकुलं पश्चिमां, अर्जुनं उत्तरां, भीमं पूर्वां मत्स्यकैकेयमद्रकैः सह प्रेषयत्। ते वीराः सर्वदिग्विजयेन नृपतीन् जित्वा, अजातशत्रवे यज्ञार्थं विपुलं धनं उपाहरन्। जरासन्धोऽजितः इति श्रुत्वा, राजा चिन्तयन् स्थितः, तदा हरिः तं उपायं न्यवेदयत्, यं पूर्वं उद्धवेन उक्तम्। ततः भीमसेनार्जुनकृष्णा ब्राह्मणचिह्नधारिणः त्रयः गिरिव्रजं बृहद्रथपुत्रनिवासं जग्मुः। तत्रातिथिसमये गृहिणः गृहम् प्रविश्य ब्राह्मणवेषधारिणः नृपुत्राः विधिवत् आचरन्। "राजन्, आगन्तव्यान् अतिथयः आगताः; दूरात् आगच्छन्तः वाञ्छितार्थं देहि," इति तं प्रार्थयन्। "क्षान्तानाम् अकष्टं किम्? अधर्मिष्ठानां अयुक्तं किम्? दातृणाम् अदेयम् किम्? समदर्शिनां कोऽधिकः?" इति पृच्छन्तः। "योऽयं क्षत्रियः स्वशरीरेण सत्सु कीर्तिं न सम्पादयति, स खलु दयनीयः।" "हरिश्चन्द्रः, रन्तिदेवः, शिबिः, बलिः, व्याधः, कपोतः—सर्वेऽपि अनित्येन देहेन नित्यं पदं प्राप्नुवन्।" शुक उवाच— तेषां वाचः रूपं धनुःस्फुरितचिह्नानि च दृष्ट्वा, पूर्वदृष्टान् नृपतीन् विज्ञाय स चिन्तयामास। "एते राजन्यबान्धवाः ब्राह्मणचिह्नधारिणः; स्वदेहमपि दातुं दुष्करं, तदपि दास्यामि।" "श्रुतं हि, बलेर्यशः विश्वं विशुद्धं च, यद्यपि विष्णुना ब्राह्मणरूपेण सर्वधनं हृतम्।" "इन्द्रधनकामुकः विष्णुः ब्राह्मणवेषधारी भूधरं बलिदैत्यराजात् प्राप, स च जानन् अपि, संयतः अपि, दत्तवान्।" "क्षत्रियबान्धवस्य देहः ब्राह्मणार्थमेव यदि जीवति, तर्हि पतित्वा कीर्तिमहान् लभ्यते।" एवं सन्मनाः कृष्णार्जुनभीमसेभ्यः उवाच— "ब्राह्मणाः, वाञ्छितं वृणुध्वं; स्वशीर्षमपि दास्यामि।" श्रीभगवानुवाच— "राजन्, यदि युद्धमर्हसि, तर्हि युद्धं प्रयच्छ; वयं राजन्यैः संग्रामकामाः, अन्यं न वाञ्छामः।" "एष भीमसेनः, पार्थः भ्राता, अहं कृष्णः मातुलः शत्रुश्च तव।" एवं ज्ञात्वा मगधराट् हसित्वा कोपसंयुक्तः उवाच— "युद्धं दास्यामि, मूढाः।" "त्वया सह न युत्स्ये, त्वं हि पलायनशीलः; स्वपुरीं मथुरां त्यक्त्वा समुद्रपार्श्वे न्यवसः।