तत्र हस्त्यश्वरथपत्तिसमाकीर्णे महति नगरे, स्त्रियः स्वगृहात् कृष्णं स्वपत्नीभिः सह दृष्ट्वा, पुष्पवर्षं कृत्वा, मनसा तं समालिङ्ग्य, सस्मितवदनैः स्नेहपूर्णैः कटाक्षैः परमं सत्कारं चक्रुः। ताः स्त्रियः मार्गे मुकुन्दपत्नीः दृष्ट्वा आपुच्छन्—"इव चन्द्रस्य पार्श्वे तारागणाः, किम् एषां नास्ति? स हि पुरुषशार्दूलः स्वदृशा, शिरसि किरीटेन, सौम्यस्मितेन, चञ्चलकटाक्षैश्च, आनन्दोत्सवमिव सृजति।" तत्र नगरजनाः पुण्योपचिताः शुभोपहारैः साकं समागत्य, तेषु श्रेष्ठाः पापमुक्ताः, सम्यग्विधिना कृष्णस्य पूजनं चक्रुः। ततो मुकुन्दः, अन्तःपुरस्त्रीणां प्रेमभक्तिप्रसन्नलोचनैः सत्कृतः, प्रमुदितः राजमहालयं प्रविवेश। तत्र पृथा, स्वस्रीयं त्रैलोक्यनाथं कृष्णं दृष्ट्वा, स्नेहस्निग्धहृदया शय्यायाः उत्थाय, स्वसूनुभार्याभिः सह तं समालिङ्गयत्। राजा धर्मराजः, गोविन्दं देवाधिदेवं ससन्मानं स्वगृहं नीत्वा, प्रमोदविह्वलचित्तः, पूजायाः शेषं न विवेक्तुं शशाक। ततः कृष्णः स्वपित्र्व्यायै, मातुल्यै, आचार्येभ्यः च प्रणामं कृतवान्; स च स्वयं धर्मराजेन, राज्ञ्या च भगिन्या च सत्कृतः। ततो धर्मपत्नीप्रेरिताः कृष्णा च सर्वाः कृष्णपत्नीः, रुक्मिणीं, सत्यां, भद्रां, जाम्बवतीं च पूजयामासुः। तथा कालिन्दीं, मित्रविन्दां, शैब्यां, नाग्नजितीं, अन्याश्च पुण्यशीलाः, वस्त्रमालाभरणादिभिः सत्कृताः। युधिष्ठिरः जनार्दनं स्वसेनायुतपरिचारिकपत्नीभिः सहितं सुखेन निवास्य, पुनः पुनः सत्कारं चकार। यः पूर्वं फाल्गुनेन सह खाण्डववनं दग्ध्वा, मयस्य मोक्षं कृत्वा, तेन दिव्यं सभागृहं निर्मितं, स भगवान् महीपतेः प्रीत्यर्थं बहून् मासान् तत्र स्थित्वा, फाल्गुनसहितः रथेन वीरैः परिवृतः विचचार। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे परमंशसास्त्रे दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे 'कृष्णस्य इन्द्रप्रस्थगमनम्' इति एकसप्ततितमोऽध्यायः समाप्तः। शुक उवाच—कदाचित् सभायां मुनिभिः, ब्राह्मणैः, क्षत्रियैः, वैश्यैः, भ्रातृभिः च परिवृतः युधिष्ठिरः उपाविशत्। तत्र आचार्यपितामहमित्रबन्धुजनान् शृण्वन्तः सन्तः, स इदं वचनं अब्रवीत्—"हे गोविन्द, राजसूयेन तव यशसा सह त्वां यजितुम् इच्छामि। भगवन्, अस्माकं कृते तद् व्यवस्थित्यतां। ये तव पादपद्मानुचराः, त्वां ध्यानयन्ति, शुद्धा गीतयशः पावयन्ति, ते संसारबन्धनात् मुक्तिं लभन्ते; यदि ते कामान् इच्छेयुः, त्वदन्यः कः दातुम् अर्हति?" "भगवन्, तव पादसेवया इह लोके फलं दृश्यताम्। त्वद्भक्तेषु, अभक्तेषु, उभयत्र, कुरुसृञ्जयेषु च, तेषां यथार्थस्थितिः प्रदर्श्यताम्। त्वं सर्वात्मा समदृक्, स्वानन्दसुखानुभवः; कल्पवृक्षवत्, सेवायाः फलमेव प्रयच्छसि, नान्यथा।" भगवानुवाच—"राजन्, त्वदीया बुद्धिः युक्ता; तया तव पुण्यकीर्तिः त्रैलोक्ये प्रवर्तिष्यते। एष यज्ञो मुनिपितृदेवमित्रसर्वजनैः, अपि च अस्माभिः, इच्छितः। सर्वान् नृपतीन् विजित्य, भूमिं वशे कृत्वा, यज्ञसामग्रीः संहृत्य, महायज्ञं कुरु।" "राजन्, एते भ्रातरस्तव लोकपालांशसम्भूताः; त्वं जितात्मा, मया जितः; अकृतात्मनां मया जयः न कदापि। लोके कोऽपि मत्तः बलयशोराज्यसम्पदः अधिकः नास्ति—न देवा अपि, कुतो नरपतयः?" शुक उवाच—भगवतो वचः श्रुत्वा, स प्रमुदितवदनः, विष्णुतेजसा सम्पन्नान् भ्रातॄन् दिग्विजये प्रेषयामास। दक्षिणदिग्गमने सृञ्जयैः सह सहदेवः, पश्चिमदिग्भागे नकुलः, उत्तरदिग्भागे अर्जुनः, पूर्वदिग्गमने भीमः मत्स्यकैकेयमद्रैः सह प्रेषितः। ते सर्वे दिशो जित्वा, राजसूयस्य अर्थाय, अजातशत्रवे विपुलं धनं आनयन्। तत् श्रुत्वा, जरासन्धो न जितः इति, राजा चिन्तयन् आसीत्; तदा हरिः, पूर्वं उद्धवेन उक्तं उपायं, तस्मै न्यवेदयत्। भीमसेनः, अर्जुनः, कृष्णश्च, ब्राह्मणचिह्नैः भूषिताः, गिरिव्रजं यत्र बृहद्रथसुतो वसति, तत्र जग्मुः। समये स्नातकगृहिणां, गृहं प्रविश्य, ब्राह्मणवेषधारिणः, राजपुत्राः विधिवत् आचारं चक्रुः। "राजन्, आगन्तव्यमान्यः अतिथयः आगताः; वरेण्यं यच्छ, सौभाग्यवत्, यद् इच्छामः।" त एवम् उक्त्वा, "धैर्यवतां किम् असह्यं? अधर्मिष्ठानां किम् अयुक्तं? दातॄणां कः अदेयः? समदृशां कः अतिशयः?" इति च। "योऽयं नश्वरदेहः सन्, यः स्वयम् अमृतकीर्तिं न साधयति, शक्तमपि, स खलु खलु दयनीयः।" "हरिश्चन्द्रः, रन्तिदेवः, शिबिः, बलिः, व्याधः, कपोतः—बहवः नश्वरमुपादाय शाश्वतम् अलभन्त।" इति। शुक उवाच—तेषां वाणीं, रूपं, धनुर्ज्याछिद्रचिह्नानि च दृष्ट्वा, पूर्वदृष्टान् राजपुत्रान् स ज्ञात्वा, चिन्तयामास। "एते राजन्यबान्धवाः ब्राह्मणचिह्नैः युक्ताः; अहम् आत्मानं अपि दातुं समुत्सुकः।" इति। "श्रुतम् अस्ति यः बलिः, यस्य कीर्ति: विशुद्धा सर्वदिशि प्रसिद्धा, स वामनरूपेण विष्णुना स्वधनं हृत्वापि, नष्टं नासीत्।" "इन्द्रधनम् इच्छन् विष्णुः ब्राह्मणरूपेण आगत्य, दैत्यराजात् पृथिवीं प्राप्य, स ज्ञात्वापि ददौ।" "किं राजन्यबान्धवस्य देहेन, यः ब्राह्मणार्थं जीवति? अत्र देहपाते महाकीर्तिः लभ्यते।" इति। एवं सत्संकल्पः, स कृष्णं, अर्जुनं, भीमसेनं च उवाच—"ब्राह्मणाः, यद् इच्छथ, तद् वृणुध्वम्; आत्मानं अपि, शिरः अपि, दास्यामि।