तत्र राजमार्गः हस्तिनां सुरभिसलिलेन सिक्तः, चित्रध्वजैः सुवर्णतोरणैः पूर्णकलशैः च शोभितः। नूतनवस्त्राभरणमाल्यधारिणः पुरुषाः स्त्रियः च सुरभिसुगन्धैः वायुम् आवपूर्य नगरम् उज्ज्वलयन्ति स्म। स राजा नगरस्य गृहान् अपश्यत्, येषां द्वाराणि दीपप्रदीप्तानि, उपहारैः शोभितानि, सुन्दरध्वजैः च लोलुपमानानि, छद्मनि सुवर्णकलशाः, शिखरेषु रजतपिङ्गलाः च विराजन्ति स्म। यदा तत्र पुरुषाणां नेत्रपानयोग्यः पात्रः आगतः इति श्रुत्वा, युवतयः आकाङ्क्षया विस्रस्तकेश्या, अपसृतवस्त्रधारिण्यः, गृहकार्याणि पतिं शय्यायाम् च त्यक्त्वा, राजमार्गे राजानं द्रष्टुं निर्गता। तस्मिन स्थलः गजाश्वरत्नरथपदातिभिः किल किलायमानः, गृहात् कृष्णं तस्य पत्नीभिः सह दृष्ट्वा, स्त्रियः पुष्पाणि विक्षिप्य, मनसा तं आलिङ्ग्य, स्मितावलोकनैः सस्नेहं स्वागतं कृतवन्त्यः। मार्गे मुकुन्दस्य पत्न्यः दृष्ट्वा, ताः स्त्रियः इदं ऊचुः—“इव चन्द्रं प्रति ताराः, किम् अस्याः नास्ति? यः पुरुषमुकुटमणिः, तस्य नेत्रैः, सुमधुरस्मितेन, लीलावलोकनैः च, आनन्दोत्सवम् सृजति।” तत्र नगरवासिनः शुभोपहारैः आगत्य, तेषां श्रेष्ठाः पापविमुक्ताः, क्रमेन कृष्णस्य पूजनं कृतवन्तः। अन्तःपुरस्त्रियः सस्नेहसुमनसः, प्रीतिप्रफुल्लनेत्राः, मुकुन्दं स्वागतं कृत्वा, सानन्दं राजप्रासादं प्रविष्टवन्तः। तत्र पृथाऽपि, कृष्णं त्रैलोक्यनाथं भ्रातृपुत्रं दृष्ट्वा, स्नेहसिक्तहृदया, शय्यायाः उत्तीर्य, स्वसूनुषीभिः सह तं आलिङ्गितवती। गोविन्दं देवेशं ससन्मानं गृहे आनयन्, राजा परमसन्तोषात्, पूजायाः अंशं न विवेक्तुं शक्तः। कृष्णः पितृमातामह्याः, मातामह्याः, आचार्येभ्यः च प्रणामं कृतवान्; तं कृष्णः राजन्, भगिनी च स्वागतं कृतवन्तः। तत्र, श्वशुर्याः प्रेरणया, कृष्णः तथा सर्वाः कृष्णपत्नीः, रुक्मिणीं, सत्यां, भद्रां, जाम्बवतीं च सन्मानं कृतवन्त्यः। कालिन्दीं, मित्रविन्दां, शैब्यां, नाग्नजितीं, अन्याः च पुण्यशालिनीः, वस्त्रैः, माल्यैः, आभरणैः च पूजितवन्त्यः। राजा युधिष्ठिरः जनार्दनं तस्य सैन्येन, पार्षदेन, पत्न्यः च सह, पुनः पुनः आदरम् आवहन्, सुखेन निवासं कृतवान्। तत्र, खाण्डववनं अग्नये तुष्ट्वा, फाल्गुनेन सह, मायां विमोच्य, येन दिव्यसभा राजा कृता, कृष्णः किञ्चित् मासान् तत्र स्थित्वा, राजानं प्रीत्यर्थं, फाल्गुनेन सह रथेन नगरं विचरन्, वीरैः परिवृतः। एवं सप्तसप्तत्यधिके अध्यायः समाप्तः—“कृष्णस्य इन्द्रप्रस्थगमनम्”—इति भागवते महापुराणे, परमहंससंहितायाम्। ततः शुकः उवाच—एकदा, सभायाम् ऋषिमुनिभिः, ब्राह्मणैः, क्षत्रियैः, वैश्यैः, भ्रातृभिः च परिवृतः, युधिष्ठिरः उपविष्टः। तत्र आचार्यैः, कुलवृद्धैः, बान्धवैः, स्नेहिभिः च शृण्वद्भिः, सः इदं वचनम् अब्रवीत्। युधिष्ठिरः उवाच—“हे गोविन्द, राजसूयेन महायज्ञेन तव यशः पूजयितुम इच्छामि। भगवन्, कृपया अस्य आयोजनम् विधेयम्। ये तव पादानुगाः, त्वां ध्यायन्ति, शुद्धाः स्तुवन्ति, अशुभं नाशयन्ति, पद्मनाभ, संसारात् मोक्षं प्राप्नुवन्ति; इच्छन्ति चेत्ते, तव अनुग्रहः अन्यत्र न विद्यते। भगवन्, तव पादसेवया लोकः तस्य प्रभावम् अत्र पश्यतु। ये त्वां पूजयन्ति, ये न पूजयन्ति, सर्वे, कुरुषु सृञ्जयेषु च, तेषां वास्तविकं स्थानम् दर्शय। सर्वात्मन्, तव दृष्टौ भेदः नास्ति; आत्मानन्दमयी तव कृपा कल्पवृक्षवत्, सेवासमानुसारम् उद्भवति, अन्यथा न।“ भगवान् उवाच—“राजन्, तव संकल्पः उचितः; तेन तव शुभकीर्तिः सर्वेषु लोकेषु अनुभविष्यते। एष यज्ञः मुनिभिः, पितृभिः, देवैः, मित्रैः, अस्माभिः, सर्वैः च इच्छितः। सर्वराज्यं विजित्य, जगत् अधीनं कृत्वा, सर्वं यज्ञसामग्रीम् उपार्ज्य, महायज्ञं कुरु। राजन्, तव भ्रातृणः लोकपालांशसम्भवाः; आत्मसंयमेन त्वया अहं जितः, अजातशत्रु, अजीताः तु अात्मसंयमहीनैः। मम बलं, यशः, धनं, ऐश्वर्यं, देवाः अपि न अतिशयन्ति, नृपाः तु कुतः।” शुकः उवाच—भगवतः वचनं श्रुत्वा, प्रसन्नमुखः, विष्णुशक्त्याभिषिक्तान् भ्रातृन् दिशः विजेतुं प्रेषितवान्। सहदेवः सृञ्जयैः दक्षिणां दिशम्, नकुलः पश्चिमां, अर्जुनः उत्तरां, भीमः पूर्वां, मत्स्यकैकेयमद्रैः सह प्रेषितः। ते सर्वे वीराः, सर्वदिशः नृपान् विजित्य, अजातशत्रवे महायज्ञार्थं विपुलं धनं आनयन्ति स्म। जरा-सन्धः अजितः इति श्रुत्वा, राजा चिन्तयन्, हरिः उपायम् उक्तवान्, यं पूर्वं उद्धवः अपि उक्तवान्। भीमसेनः, अर्जुनः, कृष्णः—त्रयो ब्राह्मणचिह्नधारिणः—गिरिव्रजं, बृहद्रथपुत्रस्य निवासम्, अगच्छन्। सम्यक् समये अतिथिभिः गृहं प्रविश्य, ब्राह्मणरूपधारिणः राजपुत्राः, आचारानुसारं आचरत्। राजन्, इदं विद्धि—अतिथयः आगता, दूरात् आगच्छन्तः। सौभाग्यवत्, यद् इच्छामः, तद् दातव्यम्। धैर्यवतां किम् असह्यम्? अधर्मिष्ठानां किम् अयुक्तम्? उदाराणां किम् अदेयम्? समदर्शिनां कः श्रेष्ठः? यः अस्थिरशरीरेण, धर्मिष्ठेषु स्थिरकीर्तिं न प्राप्नोति, सः खलु दयनीयः। हरिश्चन्द्रः, रन्तिदेवः, शिबिः, बलिः, व्याघ्रः, कपोतः—बहवः अनित्येन नित्यं प्राप्तवन्तः। शुकः उवाच—तेषां वाणी, रूपं, धनुर्ज्याभिहतहस्तचिह्नानि च दृष्ट्वा, सः राजपुत्रान् पूर्वदृष्टान् विज्ञाय, विचारयन्। “एते राजवंशजाः ब्राह्मणचिह्नधारिणः; दातव्यं स्वं देहम् अपि, यः दातुं दुष्करम्।” बलिः विष्णुना ब्राह्मणरूपेण सम्पूर्णधनं लब्ध्वा, तस्य कीर्तिः शुद्धा सर्वदिशि व्याप्ता इति श्रुतम्। इति भागवतपुराणस्य कथा, भगवत्कृपया, श्रद्धया च, इन्द्रप्रस्थे कृष्णस्य आगमनं, राजसूययज्ञस्य आयोजनं, भ्रातृणां विजयं, जरा-सन्धस्य समागमं, सर्वं सुसम्पन्नम्।