तत्र मृदङ्गवीणामुरजवेणुवाद्यतालनिनादैः सह नर्तकाः गायनाः स्तुवन्तश्च प्रमोदेन महोत्सवं कुर्वन्ति स्म। सूताः मागधाः वन्दिनश्च स्वीयैः स्तुतिभिः भगवन्तं समर्चयन्ति स्म। तत्रैव केचन ब्राह्मणाः, ये ब्रह्मविदः आसन्, सुखोपविष्टाः पूर्वराजर्षीणां पुण्यकीर्तीनां चरितानि कथयन्ति स्म। एवमुपविष्टेषु तेषु, हे राजन्, तत्र कश्चन अदृष्टपूर्वरूपधारी नरः आगतः। तं द्वारपालैः भगवतः सन्देशेन अन्तः प्रवेशितम्। स मनुष्यः भगवन्तं श्रीकृष्णं कृताञ्जलिः प्रणम्य, राज्ञः प्रति जरासन्धकृतबन्धनदुःखं निवेदयामास। ये राजानः तस्य विजयाय न समर्पिताः, ते बलात् गृहीत्वा गिरिव्रजे द्वौ दश सहस्रसंख्यकाः समूहाः बद्धाः इति स उवाच। ते राजानः उचुः—"कृष्ण कृष्ण, अनन्तात्मन्, शरणागतभयापह, वयं संसारभीताः, चित्तविभ्रान्ताः, शरणं ते समुपागताः। लोकोऽयं धर्मे प्रमत्तः अधर्मे प्रविष्टः, तथापि यदेतत् कर्म त्वत्तः उद्भूतं, तदपि तव पूजार्थमेव। यः कश्चन बलवान् अपि अत्र, अचेतनस्य जीविताशां सहसा छिनत्ति, तस्मै नमः।" "त्वं भगवन् सतां रक्षणाय दुष्टनिग्रहाय च जगति अवतीर्णः। तवाज्ञां कः उल्लङ्घयितुम् अर्हति? अथवा कः स्वकर्मणः फलं प्राप्नोति? न वयं जानिमः। राज्ञां सुखं स्वप्नसदृशं, पराश्रितं, सदा भयभारितं, मृतजीवनस्य भारं वः सम् वहामः। आत्मसुखं त्वयि चिन्तारहितमवाप्य, तद् परित्यज्य, महद् दुःखं प्रपन्नाः, तव मायया मोहिताः।" "तस्मात्, त्वं, येषां पादौ शरणागतदुःखहरौ, तैः वयं मगधकृतबन्धनैः बद्धाः विमोचनीयाः। त्वमेव, दशसहस्रगजबलसम्पन्नः, सिहवत् यः नृपः अस्मान् स्वगृहे बद्धवान्, तं निगृह्य अस्मान् रक्ष।" "स जरासन्धः, येन जगज्जयो हर्षः, तव महाबलिनः युद्धे द्वाविंशति वारे महाचक्रं भग्नं, स पुनः पुनः त्वया पराजितः। स तव जनान् पीडयति। अजेय, तदनुरूपं कुरु।" दूतः उवाच—"एवं स मगधेन बद्धाः, त्वद्दर्शनकाङ्क्षिणः, तव पादशरणं गताः। तेषां दुःखितानां कल्याणं कुरु।" शुक उवाच—एवं राजदूतस्य वचः श्रुत्वा, सहसा नारदऋषिः, तप्तजटाधरः, सूर्य इव, दिव्यतेजसा तत्र समुपस्थितः। तं दृष्ट्वा, श्रीकृष्णः, लोकाधिपतिः, सभाजनेन सह उत्थाय, सस्मितं शिरसा प्रणम्य, विधिवत् सत्कारं कृत्वा, आसनं दत्त्वा, श्रद्धया सन्तोषयन् मधुरवाक्यैः तं पप्रच्छ। "कच्चित् त्रिषु लोकेषु अद्य भयाभावः? नूनं भगवान् धर्मः तव विचरणेन वर्धते। त्वया त्रिषु लोकेषु किंचिदपि न अज्ञातम्। अतः पृच्छामः—पाण्डवाः किं चिन्तयन्ति?" नारद उवाच—"भगवन्, तव मायां बहुशः दृष्टवान् अस्मि, दुस्तराम्। प्रभो, जगत्कर्तः मायाधरः, स्वशक्त्या जीवेषु विचरन्, तव महिमा दारुस्थिताग्निवत् निहितः। अतः किम् आश्चर्यं?" "कः वा अर्हति तव कर्माणि सम्यग् वेदितुम्, यः स्वमायया जगत् सृजसि ग्रससि च? यद् इव विद्यते, तदेव प्रत्यभिज्ञानमात्रम्। तुभ्यं नमः, निर्गुणस्वरूपाय।" "स एव संसारपरिभ्रमणात्मनः मोक्षदः, यः देहक्लेशं न वेत्ति, तव लीलावतारैः स्वकीर्तिं प्रज्वालयन्, तमसः नाशकं त्वां शरणं प्रपद्ये।" "तथापि, ब्रह्मन्, तव भक्तस्य पित्र्व्यपुत्रस्य राज्ञः यद् अभिप्रेतं, तद् लोके विस्मयकारकम्, वक्ष्यामि।" "पाण्डुपुत्रः ब्रह्म्यं पदं इच्छन्, राजसूयेन त्वां यक्ष्यति। तत्र भगवन्, त्वं देवैः अन्यैश्च राजर्षिभिः समागतैः दृष्टः भविष्यसि।" "यः त्वां शृणोति गायति ध्यायति वा, स शुद्ध्यति; किं पुनः ये पश्यन्ति स्पृशन्ति वा? यस्य पादपद्मयशः त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धम्, यस्य पादोदकं स्वर्गे मन्दाकिनी, पाताले भोगवती, पृथिव्यां गङ्गेति, तद् समस्तलोकपावनं अस्तु।" शुक उवाच—एवं तेषु विजयकाङ्क्षिषु, केशवः सस्मितं मधुरवाक्यैः, प्रियसखं उद्धवं इत्यभाषत। भगवानुवाच—"त्वमेव नः परमं चक्षुः, हितज्ञः, मन्त्रार्थवित्। अतः, यत् करणीयं तद् वद, विश्वासः अस्ति, तदनुसारं करिष्यामः।" एवं प्रभुणा प्रोक्तः, सर्वज्ञोऽपि उद्धवः, नम्रः आज्ञां शिरसा स्वीकृत्य प्रत्युवाच। शुक उवाच—एवं नारदवाक्यं श्रुत्वा, उद्धवः, बुद्धिमतां श्रेष्ठः, सभायाः च कृष्णस्य च मतिं विज्ञाय, इदं वचनं व्याजहार। "भगवन्, यथा नारदः उक्तवान्, तथा कर्तव्यं—यज्ञस्य मन्त्रदर्शनं, पित्र्व्यपुत्रस्य रक्षणं, शरणागतजनाश्रयश्च।" "राजसूयं त्वया कर्तव्यम्, दिग्विजयिनः त्वया; तत्र जरासन्धवधः द्वयोः कार्ययोः साधनं भवति।" "अस्माकं च महद् हितं भविष्यति, हे गोविन्द, तव कीर्तिश्च वर्धिष्यते, बद्धराज्यानां विमोचनात्।" "स राजा दुःसहः, दशसहस्रगजबलसमः; बलिनां मध्ये, भीमेन विना, अन्यः न समर्थः।" "स एकलव्यूहेन, न शतसैन्येन, जेतव्यः। स ब्राह्मणभक्तः, किञ्चन याचमानं न निराकरोति।" "अतः वृकोदरः ब्राह्मणवेषधारी तत्र गत्वा याचेत; तत्रैव त्वत्सन्निधौ, स एकलव्यूहेन तं हनिष्यति—न संशयः।" "परमात्मा जगतः कारणं लयानां च; हिरण्यगर्भः शर्वश्च तव अनाद्याशक्तेः रूपे।" "तव पुण्यकर्माणि सुरगृहेषु गायन्ति—राजद्विषः निहत्य, आत्मनः विमोचनं, गोपीभ्यः, गजपत्नीभ्यः, जनककन्याभ्यः, पितृभ्यश्च, मुनिभ्यः, अस्मद्भिश्च।" "कृष्ण, जरासन्धवधः बहूनां कार्याणां साधनं; यज्ञश्च तव कामः तेनैव सिध्यति।" शुक उवाच—एवं, हे राजन्, सर्वे उद्धवस्य वचनं, सर्वथा शुभं अच्युतस्य, नारदः, यादववृद्धाः, कृष्णश्च, सम्मान्य स्वीकृतवन्तः। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे परमं पवित्रे दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे सप्ततितमोऽध्यायः—'ब्रह्मविद्याविचार'—समाप्तः।