भगवान् योगेश्वरः स योगमायया अव्यक्तरूपः अन्तःपुरगृह्यादिषु विचरन्, नानाविधावस्थाभोगकामः, स्वेच्छया सञ्चरति स्म। तस्मिन्नेव काले, नारदः साक्षात् योगमायायाः प्रादुर्भावं मानुषवदाचारं च दृष्ट्वा, स्मयमान इव, हृषीकेशं वाक्यम् उवाच—“भगवन्, त्वदीया या योगमाया, या मायाविदामपि दुरधिगमा, सेयं भगवतो योगिनां पतेर् अर्चनार्चितपादयोः प्रकाशते स्म। अतः, भगवन्, त्वन्माहात्म्येन प्लावितेषु लोकेषु गन्तुम् अनुमन्यस्व; अहम् अपि त्वदीयानि लीलाविलासानि, यानि विश्वशुद्धिकराणि, गायन् विचरिष्यामि।” एवं श्रुत्वा भगवाञ्छ्रीकृष्णः प्रत्युवाच—“गृहस्थधर्माणां प्रवक्ता कर्ता च अहमेव, तेषां सम्मतिम् आश्रित्य प्रवर्ते; एतद् उपदिशन्, लोकस्य उपकाराय अस्मिन् लोके अवतीर्णः अस्मि। अतः, पुत्र, त्वं मा शुचः।” शुक उवाच—एवं स भगवान् शुद्धगृहस्थधर्मान् आचरन्, सर्वगृहेषु सर्वत्र स्थितं आत्मानं पश्यति स्म। पुनः पुनः कृष्णस्य अनन्तशक्तेः योगमायायाः महिमानं वीक्ष्य, स मुनिः विस्मयाकुलः कुतूहलश्च अभवत्। एवं कृष्णेन सम्पूर्णमानितः, धर्मार्थकामेषु च मनसा प्रवृत्तः, स मुनिः तं केवलं स्मरन्, प्रसन्नचित्तः, प्रस्थितः। एवं नरलीलावृत्तिं पालयन्, श्रीनारायणः सर्वभूतहिताय स्वशक्तिम् उपादाय, षोडशसहस्रेषु स्वनिविष्टासु वध्वः परिवृतः, तासां लज्जास्मितस्नेहदृष्टिभिः परितोष्यमाणः, रमते स्म। यः कश्चन हरिणः अत्र कृतानि कर्माणि, यानि जगतः सृष्टिसंहारकारणानि, अनन्याभिलषितानि, गायेत्, शृणुयात्, अनुमोदेत वा, तस्य भगवति मुक्तिपथे भक्तिः जायते। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे परमहंस्यां संहितायां दशमे स्कन्धे द्वितीये भागे ‘कृष्णगृहस्थलीलादर्शनं’ नाम षट्षष्टितमोऽध्यायः समाप्तः। शुक उवाच—ततः प्रातःकाले कुक्कुटानां शब्दः श्रूयमाणः, पत्न्यः विरहक्लिशिताः स्वैः पतिभिः आलिङ्गिताः। पक्षिणः अपि, मन्दरवनसंपुष्पितसुगन्धवायुभिः प्रेरिताः, निशि जागरितानि गीतानि गायतः कृष्णं स्तुवन्ति स्म। क्षणमेकं वैदर्भी प्रियस्याङ्के प्रविश्य, तस्य आलिङ्गनविरहम् असह्यं मनीषयामास। ब्रह्ममुहूर्ते माधवः, प्रबुद्धः, जलस्पर्शपूर्वकं, स्वच्छेन चेतसा, तमःपरं स्वात्मानं ध्यायन् आस। स एक एव स्वप्रकाशः, अद्वितीयः, अव्ययः, नित्यशुद्धस्वरूपः, स ब्रह्मेति कथ्यते, यस्य स्वशक्तिभिः सृष्टिसंहारौ जायते, ताभ्यां चानन्दः प्रकाशते। ततः स शुद्धतोयेषु विधिवत् स्नात्वा, शुचिवसनः, धर्मानुष्ठानक्रमेण कर्माणि अकार्षीत्; वह्निं जुहाव, ब्रह्म जपन्, निगृहीतवाक्। उदितसूर्याय स्वात्मांशान् तर्पयन्, देवर्षिपितृवर्यब्राह्मणांश्च पूजयन्, स्वसंयतः स्थितः। स सुवर्णशृङ्गीः सुभगा गौः, मुक्ताहाराभूषिताः, क्षीरदायिन्यः, स्वस्थाः, वत्सयुक्ताः, सुकपोटिकाः, ब्राह्मणेभ्यो दत्तवान्। प्रतिदिनं भूषितेभ्यः ब्राह्मणेभ्यः रजतशृङ्ग्यः गाः, वस्त्रयुग्मं, अजिनं, तिलांश्च दत्तवान्। स गोब्राह्मणदेववृद्धाचार्यजीवेषु प्रणम्य, स्वयम् उत्पन्नशुभवस्तून् स्पृशन्, आशीर्वादान् प्रार्थितवान्। मानुषरत्नाकृतिः स स्ववस्त्राभरणमाल्यगन्धानुलेपनैः स्वं अलङ्कृतवान्। होमदर्पणयोः दर्शनं कृत्वा, गौः, वृषभान्, ब्राह्मणान्, देवांश्च दत्वा, सर्वजनान्—नगरजनान्, अन्तःपुरस्त्रियश्च—तोषयन्, तेषां आशीर्वादान् लेभे। माल्यताम्बूलगन्धान् प्रथमं ब्राह्मणेभ्यः, ततः सुहृद्भ्यः, परिचारकभ्यः, पत्नीजनेभ्यश्च वितरन्, पश्चात् स्वयम् उपभुक्तवान्। एतेषु कालेषु, सूतः अद्भुतं रथं, सुग्रीवप्रमुखैः अश्वैः युक्तम्, समानीय, प्रणम्य, पुरतः स्थितवान्। स सुतस्य हस्तं स्वहस्तेन गृहीत्वा, सत्यक्युद्धवाभ्यां सहितः, पूर्वाचलारुणितसूर्यवत् रथमारुह्य, प्रकाशमानः निर्गतः। अन्तःपुरस्त्रियः लज्जास्नेहस्मितदृष्टिभिः तमवलोक्य, कठिनेन मोचयित्वा, स स्नेहस्मितेन ताः हृदयानि आकर्षन् निर्गतः। सर्वैर्वृष्णिभिः परिवृतः, सुधर्मां नाम सभां प्रविशत्, या षडूर्मिवर्जितैः आसना लाभ्यन्ते। तत्र परमासनस्थः भगवान् स्वतेजसा दिशः प्रकाशयन्, वीर्यशालिवृष्णिमण्डलैः परिवृतः, नभसि नक्षत्रोपगतेन्दुवद् विराजमानः। तत्र, राजन्, सभापालः नृत्याचार्याश्च, विविधहासहर्षयुक्ताः, भगवन्तं उपगम्य, नर्तक्यः पृथग्विधान् ताण्डवान् ननृतुः। मृदङ्गवीणामुरजवंशिवाद्यनिनादैः, गायन्त्यः, नृत्यन्त्यः, स्तुवन्त्यश्च, सूता, मागधा, बन्दिनश्च स्तुतिम् अकुर्वन्। तत्र ब्राह्मणाः, ब्रह्मनिष्ठाः, पूर्वराजानां पुण्यकीर्तीनां चरितानि कथयन्तः उपविशन्ति स्म। तदा, राजन्, अप्राकृतवपुः कश्चन पुरुषः आगतः; द्वारपालैः भगवतः शंसितः, सभायाम् उपनीयते स्म। स कृष्णं परमेश्वरं सञ्जताञ्जलिः प्रणम्य, जरासन्धबन्धनक्लेशेन राज्ञां दुःखं निवेदितवान्। ये राजानः तस्य विजयाय न समर्पितवन्तः, तैः स बलान् गृहीतः; द्वाविंशतिसहस्रसमूहाः गिरिव्रजे बद्धाः। राजानः ऊचुः—“कृष्ण, कृष्ण, अनन्तात्मन्, शरणागतभीतिहर, वयं संसारभीता विच्छिन्नचित्ताः शरणं त्वामुपागताः। धर्मे प्रमत्तं लोकोऽयं अधर्मे निमग्नः; किं तु, यदिदं कर्म त्वत्तः प्रवृत्तम्, तद् अपि तव पूजनायैव। यः कश्चन, बलवानपि, अस्य जाग्रतः आशां हन्याद्—नमस्तस्मै। त्वं, भगवन्, धर्मरक्षायै, दुष्टनिग्रहाय च, लोकेऽवतारितः; तवाज्ञां कः उल्लङ्घयेत्? कः स्वकर्मफलम् आप्नुयात्? न वयं जानिमः। राज्ञां सुखं स्वप्नवत् पराधीनम्; सदा भयभारिताः, मृतवत् जीवनं वहामः। आत्मसुखं, यद् त्वयि निर्व्यग्रं लभ्यते, त्यक्त्वा, तव मायया मोहिताः, दुःखमवाप्नुमः—अहो, वयं कष्टभागिनः। तस्मात्, त्वं, शरणागतदुःखहर, मगधकर्मबन्धनैः बद्धान् अस्मान् विमोचय; त्वमेव, दशसहस्रगजबलसम्पन्नः, सिंहवत् तेन नृपेन बद्धान् अस्मान् निगृह्य, तं संयमितवान्।