भगवतः श्रीकृष्णस्य गृहस्थजीवनस्य दिव्यदर्शनं यथा वर्णितं, तथा कथा प्रवर्तते— श्रीकृष्णः स्वपुत्राणां गृहेभ्यः निर्गमनं, उपनयनं चादिभिः महोत्सवैः सदा लोकान् विस्मयमानान् कृतवान्। योगेश्वराणामपि ईश्वरस्य तस्य महोत्सवान् दृष्ट्वा सर्वे लोका विस्मयं प्रपेदिरे। क्वचित् स सर्वदेवान् महायज्ञैः सम्यक् पूजयामास; अन्यत्र पुनः धर्मस्य पूर्तिभिः—कूप-वाटिका-मठादिभिः—धर्मं सम्यग् अन्ववर्तत। क्वचित् स सिन्धुदेशजात्यश्वस्यारूढः, श्रेष्ठयादवैरवृतः, मृगयायां यज्ञार्थमिव पशून् जघान। अव्यक्तरूपधारी स भगवान् अन्तरगृहेषु अन्यत्र च विचरन्, योगेश्वरः, नानावस्थाभोगकामः, स्वमायया विविधान् अनुभवांश्चकार। तदा नारदः, तस्य योगमायायाः मानवलीलारूपस्य च साक्षात्कारं कृत्वा, सस्मितमिव हृषीकेशं वाक्यम् अब्रवीत्— “भगवन्, त्वदीया योगमाया नितरां दुर्निरीक्ष्या, मायाविदामपि दुर्लभा; सा हि योगिनां नाथस्य चरणसेवया प्रकाशते। भगवन्, त्वदीयानां कीर्तिपूरितान् लोकान् प्रति गन्तुमनुज्ञां ददातु; अहं तव लीलागाथाः गानन्, विश्वपावनीः, विचरिष्यामि।” भगवान् उवाच— “अहं गार्हस्थ्यकर्तव्यानाम् उपदेश्टा, तेषां सम्मत्यानुसारं कर्ता च; एतेन लोकान् शिक्षयन्, मया ह्ययं धर्मः स्वीकृतः। अतः मा शोचः पुत्र।” शुकदेवः प्रोवाच—एवं स धर्मान् शुद्धान् गृहस्थानां पावनान् आचरन्, सर्वगृहेषु तं विष्णुं विश्वव्यापिनं पश्यन्, पुनः पुनः तस्य योगमायाम् अपारां दृष्ट्वा, मुनिः विस्मयान्वितः सन्देहयुक्तश्च बभूव। तथा श्रीकृष्णेन सम्यग् सत्कृत्य, अर्थ-काम-धर्मेषु मनसा निबद्धः, तं स्मरन् हृष्टः स नारदः प्रस्थितवान्। एवं मानुषधर्मपथं चरन्, नारायणः सर्वभूतहिताय शक्तिं धारयन्, षोडशसहस्रेषु वरणितासु स्त्रीषु लीलया रममाणः, तासां लज्जाविहितस्नेहस्मितैः परिवृतः, सुखमविन्दत्। यानि हरिणा अत्र कृतानि कर्माणि, यानि सृष्टिसंहारकारणानि, अनन्याभिप्रायाणि, तानि यः शृणोति, गायति, अनुमोदते वा, स भगवति मुक्तिपथे भक्तिं लभते। एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे ‘कृष्णगृहस्थलीलादर्शनं’ नाम षट्सप्ततितमोध्यायः समाप्तः। ततः, शुकदेव उवाच— प्रातर् अभ्युपगच्छति, कुक्कुटानां घोषे सम्प्रबुद्धाः पतयः स्वपत्नीभिः विरहक्लेशपीडिताः समालिङ्गिताः। पक्षिणः अपि मन्दारवनानिलैः प्रेरिताः, निशि जाग्रद्भिः गीतैः कृष्णं स्तुवन्त इव प्रबुद्धाः। तत्रैकदा वैदर्भी, प्रियस्याङ्के प्रविश्य, तस्य सुमधुरालिङ्गनवियोगं क्षणमपि सोढुं न शशाक। ब्रह्ममुहूर्ते, श्रीमाधवः, उदितः, जलस्पर्शपूर्वकं, निर्मलचित्तः, तमःपरं स्वात्मानं ध्यानमग्नः। स हि एक एव, स्वप्रकाशः, अद्वितीयः, अक्षरः, स्वभावात् नित्यशुद्धः, ब्रह्म नाम, यस्य सृष्टिसंहारौ स्वशक्तिभिः, आनन्दः च ताभ्यः स्फुरति। ततः शुद्धतोयस्नानं कृत्वा, शुचिवासाः, धर्मान् क्रमशः अतीत्य, वह्निं जुहाव, ब्रह्म जपन्, निगदितवाक्। सूर्याय समर्प्यात्मानं, स्वांशभागान् तर्पयन्, देवर्षिपितृवृद्धब्राह्मणांश्च पूजयन्, आत्मसंयतः। ब्राह्मणेभ्यः सुवर्णशृङ्गीः, पुण्याः, मुक्ताहाराभरणिताः, दुह्यमानाः, वत्सयुक्ताः, वस्त्रयुक्ताश्च धेनवः दत्ताः। अलङ्कृतब्राह्मणेभ्यः प्रतिदिनं रजतशृङ्गीः, वस्त्राजिनतिलसहिताः गाः दत्ताः। स गोब्राह्मणदेवतावृद्धाचार्यभ्यः प्रणम्य, सर्वभूतेभ्यः च, स्वोत्पन्नमङ्गलद्रव्यं स्पृशन्, आशीः प्रार्थितवान्। स्ववस्त्राभरणैः, दिव्यमाल्यगन्धानुलेपनैः, सः पुरुषरत्नः स्वं सुसज्जितवान्। अग्निं दर्पणं चावलोक्य, गवां, वृषाणां, ब्राह्मणानां, देवतानां च दानानि कृत्वा, नागराणां, अन्तःपुरस्त्रीणां च कामान् पूरयन्, तान् तुष्ट्वा, आशीः प्राप। माल्यताम्बूलगन्धान् प्रथमं ब्राह्मणेभ्यः, ततः सखिभ्यः, परिचारकेभ्यः, पत्निभ्यश्च वितरन्, पश्चात् स्वयम् उपभुक्तवान्। एवं सति, सूतः, सुग्रीवाद्यश्वयुक्तं दिव्यरथं समानीय, प्रणम्य, तं पुरतः स्थितवान्। स च सारथ्याः हस्तं गृहीत्वा, सत्यक्युद्धवाभ्यां सहितः, पूर्वाचलार्क इव प्रभया दीप्तः, रथमारूढः। अन्तःपुरस्त्रियः लज्जास्वरसंयुक्तस्नेहदृष्टिभिः तं सन्दृष्ट्वा, कठिनेन मोचयित्वा, सस्मितं हृदयानि हरन् निर्गतः। सर्वैः वृष्णिभिः परिवृतः, सुधर्माख्यां सभां प्रविष्टः, यत्र उपविष्टाः षडूर्मिवर्जिताः भवन्ति। तत्र, सर्वोच्चासने स्थितः, स्वतेजसा दिशः प्रबभासे, वीर्यशालिनीभिः यादवैः परिवृतः, नभसि तारेषु चन्द्रमाः इव बभूव। तत्र, सभायाः कर्तारः, नृत्याचार्याश्च, विविधहासहर्षैः भगवन्तं उपगम्य, पृथग्भूतानि ताण्डवानि नर्तयामासुः। मृदङ्गवीणामुरजवणवकाघोषैः, गीतैः स्तवैः च, सुतमागधवन्दिनः स्तुतिं चक्रुः। तत्रापि, केचन ब्राह्मणाः, ब्रह्मविदः, पूर्वराजानां पुण्यकीर्तीनां कथाः शशंसुः। तदा, राजन्, अदृष्टपूर्वरूपधारी कश्चन पुरुषः आगतः; द्वारपालैः भगवतः सन्देशितः, अन्तः प्रविष्टः। स कृष्णं परमेश्वरं प्रणम्य, द्वौदशसहस्रसंख्यकान् गिरिव्रजे बद्धान्, जरासन्धस्य कारागारे पीडितान्, राज्ञः निवेदितवान्। ते राजानः, जरासन्धस्य विजयं न स्वीकृतवन्तः, तेन बलात् बद्धाः, द्वौ दशसहस्रसंघाः गिरिव्रजे धार्यन्ते। राजानः ऊचुः— “कृष्ण, कृष्ण, अनन्तात्मन्, शरणागतभीतविनाशन, वयं संसारभीताः, विक्षिप्तचित्ताः, शरणमुपागताः। एष धर्मविहीनैः कर्मभिः संसारः व्याप्यते, तवैव प्रेरणया; यः कश्चन, स्वबलसम्पन्नोऽपि, अत्र जीविताशां च्छिनत्ति, तस्मै नमः।” एवं दशमस्कन्धस्य सप्ततितमोध्यायः प्रवर्तते। — इति श्रीमद्भागवते महापुराणे परमंहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे कृष्णगृहस्थलीलादर्शनं नाम षट्सप्ततितमोध्यायः, ततः सप्ततितमोध्यायः च, सम्यक् प्रवृत्तः।