शुकदेवः कथयति—नारदः किल तत्र ब्राह्मणानाम् उपवेशने स्थितः पुनः पप्रच्छ, “एषा श्रीकृष्णस्य जन्मकथा रम्या कथ्यताम्।” तदा सः तेन पृष्टः सान्द्रविस्मयसमाकुलितः, तुष्णीं स्थित्वा किञ्चिद् उत्थायान्यं गृहं गतवान्। तत्रापि सः गोविन्दं स्वपुत्रान् लालयन्तं ददर्श। अन्यस्मिन्न् गृहे तम् स्नानाय सम्प्रयुञ्जानं अपश्यत्। क्वचित् सः सपर्यां कुर्वन्तं, पञ्चविधैः कर्मभिः यजमानं, ब्राह्मणान् भोजयन्तं, शिष्टान्नं भुञ्जानं च ददर्श। सायाह्ने क्वचित् उपविष्टं, निगदसंयमितवाक्यं वेदं जपन्तं, अन्यत्र खड्गचर्मभृतं शरपथेषु विचरन्तं अपि अपश्यत्। क्वचित् अश्वैः, गजैः, रथैः च सह बलरामेण सहयात्रायाम्, अन्यत्र शय्योपविष्टं सूतैः स्तूयमानं च ददर्श। क्वचित् मन्त्रिभिः, यथा उद्धवेन, सह मन्त्रयमानं, अन्यत्र जलक्रीडायाम् अन्तःपुरनायिकाभिः परिवृतं अपि अपश्यत्। क्वचित् सः भूषिताः गावः श्रेष्ठब्राह्मणेभ्यः दत्तवान्, अन्यत्र पुण्यकथाः पुराणानि शृण्वन्तं ददर्श। गृह्ये प्रियया सह हास्यकथाभिः हासमानं, अन्यत्र धर्मे, अन्यत्रार्थकामयोः प्रवृत्तं अपि अपश्यत्। क्वचित् एकाकिनं प्रकृतिपरं पुरुषं ध्यानं कुर्वन्तं, अन्यत्र गुरून् उपसेवनाय समर्पितमनसः सेवमानं अपि अपश्यत्। केशवं क्वचित् केषांचिद् सन्धिं कुर्वन्तं, अन्यत्र युद्धं कुर्वन्तं, अन्यत्र रामेण सह साधूनां हितं चिन्तयन्तं च ददर्श। यथाकालं सः आत्मनः पुत्राणां कन्यानां च विवाहान् समकुर्वत्, समयुक्तान् वरान् वधूंश्च दत्त्वा वित्तं यथार्हं प्रयच्छन्। पुत्राणां प्रस्थानदीक्षाद्युत्सवान् महान्तः समाचरन्, तस्य योगेश्वरस्य विभूतिं दृष्ट्वा लोकाः विस्मयं ययुः। क्वचित् सर्वदेवान् महायज्ञैः पूजयन्तं, अन्यत्र कूपाराममठादिभिः धर्मं पूरयन्तं अपि अपश्यत्। क्वचित् सिन्धुहयारूढं मृगयायां यदुवरैः परिवृतं पशून् वधमानं ददर्श। अव्यक्तरूपेण सः अन्तःपुरेषु अन्यत्र च विचरन्, योगेश्वरः विविधावस्थाभोगकामनया सञ्चरन् अपश्यत्। तदनन्तरं नारदः स्मयमान इव हृषीकेशं साक्षात् योगमायाविलासं मानुषवदाचारं च दृष्ट्वा उवाच—“भगवन्, तव योगमाया अस्माभिः विज्ञायते, या मायाविदामपि दुर्दर्शा; सा योगिनां नाथात् तव चरणसेवायाम् एव प्रकाशते। अनुज्ञातुम् इच्छामि, भगवन्, यशोवर्षिभिः लोकैः गन्तुं; तव लीलाकथाः गायतः चरिष्यामि, याः विश्वं पावयन्ति।” श्रीभगवान् उवाच—“अहं गृहस्थधर्मस्य वक्ता, कर्ता च; तेषां अनुमत्यैव एष लोकः उपनतः। एतदुपदिश्य कृतम्; मा शुचः पुत्र।” इति। शुकदेवः पुनरुवाच—एवं स धर्मान् शुद्धान् आचरन्, सर्वेषु गृहेषु सर्वगतं भगवन्तं ददर्श। पुनः पुनः कृष्णस्य अनन्तवीर्यस्य योगमायाविभूतिं दृष्ट्वा, स मुनिः विस्मितः कुतूहलसमन्वितश्च बभूव। एवं कृष्णेन सम्यग् मानितः, धर्मार्थकामेषु मनः समर्प्य, केवलं तम् स्मरन् तुष्टः प्रस्थितवान्। एवं भगवतः सर्वभूतहिताय शक्तिम् उपादाय मानुषमार्गे चरन्तः नारायणः षोडशसहस्राणि वरणितानां स्त्रीणां मध्ये लज्जास्मितस्नेहावलोकैः परिवृतः रममाणः स्थितः। ये हरिणः अत्र कृतानि कर्माणि, यानि सृष्टिसंहारहेतवः, अन्याभिः हेतुभिः रहितानि, गायति, शृणोति, अनुमोदयते वा, तेषां भगवति मुक्तिपथे भक्तिः जायते। एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे ‘कृष्णगृहस्थ्यदर्शनं’ नाम षट्सप्ततितमोऽध्यायः समाप्तः। शुकदेवः पुनरुवाच—ततः प्रभाते, कुक्कुटशब्देन जागरयमाणे, पत्न्यः स्वपतिभिः वियोगविह्वलाः समालिङ्गिताः। पक्षिणः अपि तदा मन्दारवनसमीरणेन प्रबुद्धाः, निशां जाग्रन् गीतैः कृष्णं स्तुवन्त इव। तदा क्षणमात्रं वैदर्भी प्रियाङ्कसंश्लिष्टा तस्य वियोगमसहन्ती बभूव। ब्रह्ममुहूर्ते माधवः उत्तिष्ठन्, जलस्पर्शपूर्वकं शुद्धचित्तः, तमःपरं आत्मानं स्वं ध्यातवान्। स एव एकः, स्वयंज्योतिः, अद्वितीयः, अक्षरः, स्वभावेन नित्यशुद्धः, ब्रह्माख्यः, यस्य सृष्टिसंहारौ शक्तिभिः एव, तस्य च तासु एव शक्तिषु सुखं प्रकाशितम्। ततः शुद्धोदके यथाविधि स्नात्वा, शुचिवासाः, स धर्मात्मा क्रमशः कर्माणि अकरोत्; वह्निं जुहाव, नियतवाक् ब्रह्म जजाप। उदितेऽर्के आत्मांशांश्च तर्पयन्, देवर्षिपितृवृद्धविप्रांश्च पूजयन्, आत्मसंयम्य स्थितः। सः सुवर्णशृङ्गीः, शुक्लवाससः, सुभगदुग्धदायिन्यः, स्वास्थ्यपुष्टकपालीन्यः, मुक्ताहारभूषिताः गावः, दिने दिने विप्रेभ्यः दत्तवान्। रजतपादाः, क्षौमचर्मतिलैः सहिताः, भूषितविप्रेभ्यः अपि प्रतिदिनं दत्तवान्। सः गवां, विप्राणां, देवतानां, वृद्धानां, आचार्याणां, सर्वभूतानां च नमस्कृत्य, स्वोत्पन्नमङ्गलद्रव्याणि स्पृशन्, आशीः प्रार्थितवान्। स्वकीयवस्त्राभरणमाल्यगन्धानुलेपनैः, सः पुरुषरत्नः, आत्मानं विभूष्य। होमदर्पणयोः दर्शनं कृत्वा, गवां, वृषाणां, विप्राणां, देवतानां दानं दत्त्वा, नागरिकस्त्रीजनानां सर्वेभ्यः कामान् पूरयन्, तान् तुष्ट्वा आशीर्वादं प्राप। माल्यताम्बूलगन्धान् पूर्वं विप्राणां, ततः सखीनां, परिचारकाणां, पत्नीनां च दत्त्वा, पश्चात् स्वयम् उपभुक्तवान्। एतेषु कालेषु सूतः, सुग्रीवाद्यश्वयुक्तं दिव्यरथं समुपस्थाप्य, प्रणम्य तस्थौ। सः सारथेः करं स्वकरे गृहीत्वा, सत्यक्युद्धवाभ्यां सहितः, पूर्वाचलात् उदितार्कवद् विराजमानः रथमारूढः।