कदाचित् अन्यस्मिन् दिने नारदः योगिनां पतिं भगवन्तं श्रीकृष्णं प्रति तस्य योगमायां विज्ञातुम् अन्यस्याः पत्न्याः गृहं प्रविवेश। तत्र स भगवान् प्रियया सह च उद्धवेन सह अक्षैः क्रीडनपरः सन् परमया भक्त्या सत्कार्यते स्म—उत्त्थानेन, आसनार्पणेन, अन्यैश्च सत्कृत्यैः। तत्र स भगवान्, मूढवदिव पृष्टः, “कदा आगतः भगवन्? यद्वा वयं अपूर्णाः किं पूर्णेषु साधयेयुः?” इति। तथापि, “ब्रूहि ब्रह्मन् एतद् रम्यं जन्म,” इत्युक्त्वा, नारदः विस्मितः तस्मात् गृहात् अन्यं गृहम् शान्तः प्रस्थितवान्। तत्रापि स गोविन्दं सुतान् आनन्दयन्तं ददर्श। अन्यस्मिन् गृहे तम् स्नानाय समुपक्रमन्तं अपश्यत्। अन्यत्र स भगवान् होमकर्मणि, पञ्चमहायज्ञैः स्वाध्यायदानेन, क्वचित् ब्राह्मणान् भोजयन्तं, क्वचित् अवशिष्टं भुञ्जानं च दृष्टवान्। अपि च, क्वचित् सायाह्ने उपविष्टं वाक्शमनेन वेदं जपन्तं, अन्यत्र धनुःखड्गहस्तं पथि चरन्तं अपश्यत्। क्वचित् अश्वैः, गजैः, रथैः च बलरामेण सह यात्रा कुर्वन्तं, अन्यत्र शय्यायां शयानं सूतैः स्तूयमानं ददर्श। क्वचित् मन्त्रिभिः उद्धवादिभिः सह मन्त्रयमानं, अन्यत्र जलक्रीडायाम् स्त्रीभिः परिवृतं, अपि च क्वचित् भूषितगवां ब्राह्मणेभ्यः दानं कुर्वन्तं, अन्यत्र पुण्यकथाः पुराणानि शृण्वन्तं अपश्यत्। क्वचित् हास्यकथाभिः गृहे प्रियतमेना सह हसन्तं, अन्यत्र धर्मे, क्वचित् अर्थकामयोः प्रवृत्तं दृष्टवान्। एकस्मिन्नेव स्थले एकाकिनं प्रकृत्यतीतम् आत्मानं ध्यानस्थं, अन्यत्र गुरून् उपचरन्तं अपश्यत्। क्वचित् केशवं केषुचित् संधिं कुर्वन्तं, अन्यत्र युद्धं कुर्वन्तं, अपि च रामेण सह साधूनां हितं चिन्तयन्तं ददर्श। यथाकालं स भगवान् पुत्रपुत्रीणां विवाहान् तेषां तुल्येषु दम्पतिषु विधाय, तान् यथार्हं धनैः सम्पाद्य, महोत्सवान् अपि समाचरन् दृष्टः। तदनन्तरं, तेषां निर्गमनदीक्षाद्युत्सवान् अपि सम्यगाचरन्, सर्वलोकान् योगेश्वरस्यास्य चेष्टायाः विस्मयमाविशत्। क्वचित् सर्वदेवान् महायज्ञैः पूजयन्तं, अन्यत्र कूपाराममठादिभिः धर्मं साधयन्तं अपश्यत्। क्वचित् सिंधुःश्वारूढः मृगयायां यदुप्रवरेषु परिवृतः पशून् वधमानं दृष्टवान्। अनवभास्वररूपेण अन्तःपुरेषु अन्यत्र च विचरन्तं, योगेश्वरं, नानावस्थाभोगकाम्यया दृष्टवान्। एवं नारदः, साक्षात् योगमायाविलासमनुष्यवदाचरणम् आलोक्य, सस्मितमिव हृषीकेशं वाक्यमभाषत—“विद्महे वयं भगवन् तव योगमायां, या मायाविदां अपि दूरविगम्या, या योगिनां पतिं सेवया प्रकाशते। मा स्म दुःखितो भूः, तव कीर्त्या प्लाव्यमानान् लोकान् गच्छामि, तव लीलां गायन्, या विश्वपावनी।” भगवान् उवाच—“गृहस्थधर्मस्य वक्ता कर्ता च अहम्, तेषां अनुमत्यैव आचरामि। एतदुपदिश्य लोकं गृह्णामि। मा शुचः पुत्र।” शुक उवाच—एवं स भगवान् शुद्धगृहस्थधर्मान् आचरन्, सर्वेषु गृहेषु स्थितं एकमेव तम् अवलोकयामास। पुनः पुनः कृष्णस्य अनन्तवीर्ययोगमायाविलासम् आलोक्य, स मुनिः विस्मयकुतूहलसमन्वितः अभवत्। एवं श्रीकृष्णेन सम्पूर्णरूपेण सत्कृत्य, स नारदः केवलं तं स्मरन्, तुष्टः प्रस्थितवान्। एवं मानवधर्मानुगः नारायणः, सर्वभूतहिताय शक्तिं संहृत्य, षोडशसहस्रेषु वरणासु स्त्रीषु व्रजन्तमिव, तासां लज्जितस्मितावलोकैः परिवृतः, रमते स्म। यद् यद् हरिः अत्र अकरोत् कर्म, यस्य सृष्टिसंहारकारणम्, यस्य नान्यः प्रयोजनम्, तानि ये गायन्ति, शृण्वन्ति, अनुमोदन्ति, तेषु भगवति मुक्तिपथे भक्तिरेव जायते। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे परमंस्त्यस्यां द्वितीयार्धे दशमे स्कन्धे एकोनसप्ततितमोऽध्यायः—“कृष्णगृहस्थ्यदर्शनम्”—समाप्तम्। शुक उवाच—ततः प्रातराशंसं कुर्वन्ति, कुक्कुटानां शब्दे, कृष्णपत्नीः विरहक्लिष्टाः पतिसङ्गमेण परिष्वक्ताः। पक्षिणः अपि, मन्दारवनसमीरैः प्रेरिताः, निद्राविहीनगीतैः कृष्णं स्तुवन्त इव जाग्रन्। क्षणमपि वैदर्भी प्रियाङ्कपरिसरेण विरहं सोढुं न शशाक। ब्राह्ममोहूर्ते, उत्तस्थाय, जलस्पर्शपूर्वकं, माधवः स्वच्छमना, तम् आत्मानं तमसः परं ध्यानमास्थाय। स एवैकः, स्वयंज्योतिः, अद्वितीयः, अक्षरः, नित्यशुद्धस्वरूपः, ब्रह्माख्यः, स्वशक्तिभिः सृष्टिसंहारकारणः, तासु एव आनन्दः प्रकाशते। ततः शुद्धतोयेन सम्यक् स्नात्वा, शुद्धवस्त्रधारी धर्मात्मा, विधिवत् क्रियाक्रमम् अकरोत्—होमं, ब्रह्मजपं वाक्शमेन। स उदीर्यमाणसूर्यायात्मनोऽवयवान् तर्पयन्, देवर्षिपितृवृद्धब्राह्मणान् पूजयन्, आत्मसंयमी बभूव। स ब्राह्मणेभ्यः सुवर्णशृङ्गगाः, सत्सूत्राभरणाः, दुग्धदायिन्यः, स्वस्थाः, वत्सयुक्ताः, सुशुभ्रवस्त्रधारिण्यः प्रतिदिनं ददौ। रत्नमालाभूषिताः, रूप्यखुराः, क्षौमाजिनतिलैः सहिताः गावः ब्राह्मणेभ्यः प्रतिदिनं दत्ताः। स गोब्राह्मणदेवतावृद्धाचार्येषु च सर्वभूतेषु च प्रणम्य, स्वोत्पन्नमङ्गलद्रव्यं स्पृष्ट्वा, आशीर्वादं शशंस। स एव मानवाभरणः, स्वीयैः वस्त्रैः, भूषणैः, दिव्यैः माल्यगन्धैः चात्मानं विभूष्य, अग्निं दर्पणं च निरीक्ष्य, गोवृषब्राह्मणदेवताभ्यः दानानि कृत्वा, सर्वान्—नगरजनान्, अन्तःपुरस्त्रियः च—तुष्ट्वा, तेषां प्रार्थनान् पूरयन् आशीर्वादान् च प्राप्नोत्।