नारदः उवाच—हे सर्वलोकनाथ! सर्वेषु जनेषु सौहार्दं, दुष्टेषु च निग्रहं यत् भवतः दृश्यते, तत्र न किञ्चित् आश्चर्यं। लोकहितार्थं यः स्वेच्छया अवतीर्य लोकस्य पालनं रक्षणं च करोति, स भगवन्, त्वं खलु एवम् अस्माभिः सम्यक् विज्ञायते। ब्रह्मादिभिः गम्भीरबुद्धिभिः हृदि चिन्त्यमानं तव पदद्वयं, यत् जनानां मोक्षदं, संसारकूपपतितानां आधारभूतं च, दृष्ट्वा अहं सर्वदा त्वत्स्मरणाय विचरामि। भगवन्, त्वत्कृपां दत्त्वा स्मरणं मे सञ्जनय। एवं तव योगमायां ज्ञातुम् इच्छन् नारदः अन्यस्याः कृष्णपत्न्याः गृहम् अगमत्। तत्र तं ददर्श, यः प्रियतमा उद्भवेन सह, अक्षैः क्रीडन्, अतीव भक्त्या सत्कार्यमाणः, उत्थानेन, आसनार्पणेन, अन्यैः च सत्कारैः पूजितः। तत्र स भगवान्, अज्ञवत् पृच्छन्, "कदा आगतः भवान्? यद्वत् वयं अपूर्णाः, पूर्णानां किं कर्तुं शक्नुमः?" इति। तथापि, "हे ब्राह्मण, अस्माकं अस्य रमणीयस्य जन्मनः वृत्तान्तं कथय," इति उक्त्वा, स विस्मितः, तस्मात् गृहेनिर्यात्य, अन्यं गृहम् अगच्छत्। तत्र अपि स गोविन्दं स्वपुत्रान् तोषयन्तं ददर्श। अन्यत्र स्नानाय प्रस्थितं ददर्श। अन्यत्र होमकर्मणि यजमानं, पञ्चमहायज्ञैः यजन्तं, क्वचित् ब्राह्मणान् भोजयन्तं, अन्यत्र अवशिष्टान्नं भुञ्जानं अपश्यत्। क्वचित् सायङ्काले उपविष्टं, निगदितवाक्येन वेदं जपन्तं, अन्यत्र खड्गकवचधारणेन धनुर्धारिपथेन गच्छन्तं ददर्श। क्वचित् अश्वैः, गजैः, रथैः च सह बलरामेण सह गच्छन्तं, अन्यत्र शय्यायां शयानं सूतैः स्तूयमानं ददर्श। क्वचित् मन्त्रिभिः, उद्धवप्रमुखैः सह मन्त्रयमानं, अन्यत्र महिषीभिः परिवृत्य जलक्रीडायां संलग्नं ददर्श। क्वचित् सुभूषिताः गावः श्रेष्ठब्राह्मणेभ्यः दत्तवन्तं, अन्यत्र शुभपुराणकथाः शृण्वन्तं ददर्श। क्वचित् गृह्ये प्रियतमया हास्यकथाभिः हासमानं, अन्यत्र धर्मकार्येषु, अन्यत्र अर्थकामकर्मसु संलग्नं ददर्श। एकत्रैकाकिनं प्रकृत्यतीतं पुरुषं ध्यानं कुर्वन्तं, अन्यत्र गुरुजनान् उपसेवनं पूजनं च कुर्वन्तं ददर्श। क्वचित् केशवः केषाञ्चित् सह संधिं कुर्वन्, अन्यत्र युद्धं कुर्वन्, अन्यत्र रामेण सह साधूनां हितं चिन्तयन् ददर्श। यथायोग्यं सः आत्मजामातॄणां विवाहान् समकुल्य दत्तवान्, तेषां योग्यं द्रव्यम् अपि अर्पितवान्। आत्मजस्य निर्गमनकौमारेषु महोत्सवान् कृतवान्, तस्य योगेश्वरस्य चरितं दृष्ट्वा लोकाः विस्मिताः। क्वचित् सर्वदेवान् महायज्ञैः पूजयन्तं, अन्यत्र धर्मसिद्ध्यर्थं वापीकूपवाटिकामठादीनि निर्मायन्तं ददर्श। क्वचित् सिन्धुहयारूढः मृगयायां यदुवरैः परिवृतः पशून् हन्तुं ददर्श। स योगेश्वरः अप्रकटरूपेण अन्तःपुरेषु अन्यत्र च विचरन्, विविधावस्थाभोगाय, स्थितः। एवं नारदः साक्षात् भगवानः योगमायां मानुषवदाचारं च दृष्ट्वा स्मितपूर्वकं हृषीकेशं उवाच—"भगवन्, त्वदीया योगमाया अपि मायाविदां दुर्ग्रहा; सा च योगिनां नाथात् सेवया प्रकाशते।" "भगवन्, त्वत्स्तुतिप्रसिद्धैर्लोकैः गन्तुम् अनुमन्यस्व। अहं तव लीलाकथाः गायन् संसारपावनीः विचरिष्यामि।" इति। श्रीभगवान् उवाच—"गृहस्थधर्मस्य वक्ता कर्ता च अहम् एव, तेषां अनुमत्यैव एष धर्मः लोकस्य शिक्षार्थम् उपदत्तः। अतः मा शुचः, वत्स।" शुक उवाच—एवं स भगवान्, गृहस्थानां धर्मान् पावनान् आचरन्, गृहे गृहे सर्वत्र स्थितं तं एकं ददर्श। पुनः पुनः तस्य योगमायायाः प्रभावं दृष्ट्वा, अनन्तशक्तेः कृष्णस्य, स मुनिः विस्मितः समुत्सुकः च अभवत्। सः कृष्णेन, यः धर्मार्थकामेषु च मनसा निष्ठितः, सम्यक् सत्कृतः, केवलं तं स्मरन्, तुष्टः प्रस्थितवान्। एवं नरलीलां अनुसृत्य, सर्वभूतहिताय स्वशक्तिं उपादाय, श्रीनारायणः षोडशसहस्रेषु पत्निषु विहृतवान्, तासां लज्जितावलोकस्मितैः परिवृतः। यानि हरिणा अत्र कृतानि कर्माणि, यानि सृष्टिसंहारहेतवः, अन्यथा हेत्वन्तरशून्यानि, यः तानि गायति, शृणोति, अनुमोदयति वा, तस्मिन् भगवति मुक्तिपथे भक्तिः जायते। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे परमहंस्यां संवादायां दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे कृष्णगृहस्थधर्शनं नाम एकोनसप्ततितमः अध्यायः समाप्तः। शुक उवाच—ततः प्रभाते, कुक्कुटानां घोषे, पत्न्यः विरहपीडिताः पतिभिः आलिङ्गिताः। पक्षिणः अपि प्रबुद्धाः, मन्दारवनसमीरसञ्चालिताः, अनिद्रगीतैः कृष्णं स्तोतुम् इव प्रस्थिताः। क्षणमात्रं वैदर्भी प्रियालिङ्गनवियोगं सोढुं न शशाक। ब्राह्ममुहूर्ते माधवः उत्तिष्ठन्, जलस्पर्शनं कृत्वा, विशुद्धचित्तः, तम् आत्मानं, तमःपरम्, ध्यानम् अगच्छत्। स एव स्वप्रकाशः, अद्वितीयः, अव्ययः, नित्यशुद्धः, स्वभावतः ब्रह्माख्यः, यस्य सृष्टिसंहारौ स्वशक्तिभिः, तस्यैव शक्तिभिः आनन्दरूपः प्रकाशते। ततः सः शुद्धोदके सम्यक् स्नात्वा, शुद्धवस्त्रं परिधान्य, उत्तमकर्मा, विधिवत् क्रिया अकुर्वत्। वह्निं जुहोति, निगदितवाक्येन ब्रह्म जपति। उदिते सूर्ये आत्मांशान् तर्पयन्, देवान्, ऋषीन्, पितॄन्, वृद्धान्, द्विजातीन् च पूजयन्, आत्मवशः स्थितः। सः ब्राह्मणेभ्यः सुवर्णश्रृङ्ग्या, मुक्ताहारभूषिताः, दुह्यमानाः, स्वास्थ्ययुक्ताः, वत्सयुक्ताः, शुभवस्त्रयुताः गावः प्रतिदिनं दत्तवान्। सः भूषितद्विजातिभ्यः रजतपादाः, कर्षाणां वस्त्राणि अजिनानि तिलांश्च दत्तवान्। गवां, विप्राणां, देवतानां, वृद्धानां, आचार्याणां, सर्वेषां च प्राणिनां पादाभिवन्दनं कृत्वा, स्वयम् उत्पन्नैः शुभैः वस्तुभिः स्पृष्ट्वा, आशिषः प्रार्थितवान्। एवं श्रीभगवतः गृहस्थधर्माचरणं, योगमायाविलासं, नारदस्य विस्मयं च, एकरूपेण भगवतः सर्वत्र व्याप्य स्थितिं च, भक्त्या सम्यक् प्रकटयन् भागवतपुराणे कथा प्रवहति।