नारायणं प्राचीनं मुनिवरं सर्वर्षिषु श्रेष्ठं साक्षात् नरस्य सखायं सम्यक् सत्कृत्य, तं प्रति मधुरसुस्वरैः शिष्टाचारयुक्तैः वाक्यैः सः प्राह—"भगवन्, भवतः किं कर्तुं शक्यं? किं करवामि ते, भगवन्?" श्री नारद उवाच—"न तव आश्चर्यं, भगवन्, यत् त्वं सर्वेषां लोकानां स्वामी सन् सर्वेषां प्रति सौहार्दं दर्शयसि, दुष्टेषु दमं च; त्वं हि लोकहिताय स्वेच्छया अवतीर्य लोकं पालयसि, पूज्य, इति वयं विद्मः।" "त्वदीयं पादयुग्मं, येन जनानां मोक्षः लभ्यते, यत् ब्रह्मादिभिः गम्भीरधीयः हृदि ध्यातं, यत् संसारकूपे पतितानां आधारभूतं, तद् दृष्ट्वा, अहं संसारं सञ्चरन् तव अनुग्रहम् इच्छामि, यथा मम स्मृतिरेव उत्पद्येत।" एवं तव चरणयोः चिन्तनं कृत्वा, कदाचित् अन्यस्मिन्नेव दिने नारदः योगिनां नाथस्य योगमायां ज्ञातुम् इच्छन् कृष्णस्य अन्यस्याः पत्न्याः गृहम् प्रविवेश। तत्र स भगवान् द्यूतक्रिडायां रममाणः, प्रियया सह, उद्धवेन च, परमभक्त्या सत्कृतः, उत्थानासनादिभिः पूजितः, दृश्यते स्म। तत्र सः, अज्ञः इव, पृष्टः—"कदा आगतः, भगवन्? यद् वयं अपूर्णाः, तव पूर्णस्य किं कर्तुं शक्नुमः?" इति। तथापि, "ब्राह्मण, इदं शुभजन्म कथय," इति प्रार्थितः, स विस्मितः सन्, तस्मात् गृहेनिःशब्दम् अन्यं गृहम् गन्तुं प्रवव्राज। तत्रापि गोविन्दं सुतैः सह क्रीडन्तं ददर्श; अन्यत्र स्नानाय सज्जमानं अपश्यत्। क्वचित् सः हविः अग्नौ जुह्वानं, पञ्चमहायज्ञैः यजमानं, ब्राह्मणान् भोजयन्तं, क्वचित् अवशिष्टं स्वयं भुञ्जानं अपि ददर्श। क्वचित् सायं सन्ध्यायां उपविश्य, निगदितवाक् वेदं जपन्तं, अन्यत्र खड्गचर्मधरं धनुर्धरपथेन सञ्चरन्तं अपश्यत्। क्वचित् अश्वैः, गजैः, रथैः च सह, बलरामेण सह गच्छन्तं, अन्यत्र शय्यायां विश्रान्तं सूतैः स्तूयमानं अपि ददर्श। क्वचित् मन्त्रिभिः उद्धवादिभिः सह मन्त्रयमानं, अन्यत्र जलक्रीडायां स्त्रीभिः परिवृतं अपश्यत्। क्वचित् भूषितगावः ब्राह्मणश्रेष्ठेभ्यः ददाति, अन्यत्र पुण्यकथाः पुराणानि च शृणोति। क्वचित् हास्यकथाभिः प्रियतमे गृह एव हसन्तं, अन्यत्र धर्मे, अन्यत्रार्थे, अन्यत्र कामे प्रवृत्तं अपश्यत्। क्वचित् एकाकिनं प्रकृत्यतीतं पुरुषं ध्यानमग्नं, अन्यत्र आचार्यसेवायां तुष्ट्यर्घ्यादिभिः उपसेवनं अपि ददर्श। क्वचित् केशवः केषांचित् संधिं कुर्वन्, अन्यत्र युद्धं कृत्वा, अन्यत्र रामेण सह साधूनां कल्याणं चिन्तयन् दृश्यते स्म। कालेन स्वपुत्राणां कन्यायाश्च योग्ये पतौ विवाहान् विधाय, तेषां द्रव्यसम्पत्तिं भीषयामास। पुत्राणां गमनदीक्षाद्युत्सवांश्च महान्तः कृत्वा, तं योगीश्वरस्य योगमायां दृष्ट्वा लोकाः विस्मयं जग्मुः। क्वचित् सर्वदेवान् महायज्ञैः पूजयन्तं, अन्यत्र कूपाराममठादिभिः धर्मं पूरयन्तं अपश्यत्। क्वचित् सिंधुश्वरेणारूढः मृगयायां यदुवरैः परिवृतः पशून् हन्ति स्म। अव्यक्तरूपेण स योगेश्वरः अन्तःपुरेषु अन्यत्र च विचरन्, नानावस्थाभोगकामनया सञ्चरन् दृश्यते स्म। एवं श्रीनारदः सस्मित इव हृषीकेशं प्राह—"भगवन्, त्वदीयं योगमायां वयं जानिमः, या मायाविदामपि दुर्दर्शा; सा हि योगिनां नाथात् सेवया प्रकटते।" "अनुज्ञातुमर्हसि, भगवन्, यदहं तव यशसा प्लावितान् लोकान् गच्छेयम्; तव लीलाकथाः जगत्पावनाः गायन् सञ्चरिष्यामि।" श्रीभगवानुवाच—"अहं गार्हस्थ्यकर्मणां वक्ता, कर्ता च, तेषां अनुमत्यैव; इदं शिक्षयन् लोकं गृह्णामि—मा शुचः, वत्स।" श्रीशुक उवाच—एवं स धर्मान् शुद्धान् गृहस्थानां पुण्यहेतून् आचरन्, स सर्वेषु गृहेषु एकं सर्वव्यापिनं भगवन्तं ददर्श। पुनः पुनः कृष्णस्य महिमानं योगमायायाः, अनन्तवीर्यस्य, मुनिः विस्मयं ययौ, कुतूहलसमन्वितः च। एवं श्रीकृष्णेन, यो धर्मार्थकामेषु चित्तैक्ययुक्तः, पूर्णया पूजितः, स नारदः केवलं तं स्मरन् तुष्टः प्रस्थितः। एवं मानवधर्ममुपगम्य, सर्वभूतहिताय शक्तिं धारयन् नारायणः, षोडशसहस्रयोषितां मध्ये लज्जाविनयस्मितैः परिवृतः रमते स्म। यद् यद् हरिः अत्र अकरोत्, यः सृष्टिसंहारकारणं, अनन्याभिप्रायं, तद् यः शृणोति, गायति, अनुमोदयति वा, तस्य भगवति मुक्तिपथे भक्तिः जायते। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे परमहंससंहितायां दशमस्कन्धे द्वितीयभागे 'कृष्णगृहस्थ्यदर्शनं' नाम षट्सप्ततितमः अध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच—ततः प्रभाते, कुक्कुटैः प्रबुद्धे, पत्न्यः विरहक्लिष्टाः स्वपतेः आलिङ्गनेन सन्तप्ताः आसन्। विहगाः अपि, मन्दारवनसुगन्धिवायुभिः प्रेरिताः, निशाशेषगीतैः कृष्णं स्तोतुं प्रबुद्धाः इव। क्षणमात्रं, वैदर्भी स्नेहात् प्रियाङ्कगतानां बाह्वोः मध्ये, तद्वियोगं न शशाक सोढुम्। ब्रह्ममुहूर्ते, उत्थाय, आपः स्पृशन्, माधवः निर्मलचित्तः, तमात्मानं तमःपरं ध्यानमग्नः अभवत्। स एवैकः, स्वप्रकाशः, अद्वितीयः, अक्षरः, स्वभावतः नित्यशुद्धः, ब्रह्माख्यः, यस्य सृष्टिप्रलयौ स्वशक्तिभिः, यस्य चानन्दः शक्तिभिः प्रकाशते। ततः शुद्धाम्बुना सम्यक् स्नात्वा, शुक्लवस्त्रं परिधाय, स धर्मात्मा विधिवत् क्रियाक्रमं कृत्वा, अग्नौ हुत्वा, निगदितवाक् ब्रह्म जपन् स्थितः। उदयिनि सूर्ये आत्मानं समर्प्य, आत्मांशांश्च तर्पयन्, देवर्षिपितृवृद्धब्राह्मणांश्च पूजयन्, आत्मसंयमेन स्थितः। स ब्राह्मणेभ्यः सुवर्णशृङ्गीः, पुण्याः, मुक्ताहाराभूषिताः, दुग्धदाः, स्वस्थाः, वत्सयुक्ताः, सुशोभनवस्त्रयुक्ताश्च गाः अददात्। अलङ्कृतब्राह्मणेभ्यः प्रतिदिनं रजतपादाः, क्षौमाजिनतिलैः सह गाः दत्तवान्। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे कृष्णस्य गृहस्थ्यलीलावर्णनं सुविस्तरं सम्यक् संपन्नम्।