नारदो महर्षिः द्वारकानगर्यां श्रीकृष्णस्य गृहं प्रविश्य, सहस्रशः सेविकासु गुण-सौन्दर्य-यौवन-वस्त्रेषु समेषु, तत्र राज्ञीं स्वयम् भगवतः सात्वताधिपतेः सुवर्णदण्डकमरया व्यजनं वहन्तीं दृष्टवान्। भगवतं धर्मधुर्यं साक्षात् दृष्ट्वा, सः श्रीकृष्णः शय्यायाः उत्थाय, मणिमुक्ताफलमुकुटेन शिरः नमयन्, अञ्जलिं कृत्वा, महर्षिं आत्मनः आसने आदरपूर्वकं स्थापयामास। तदा सः लोकगुरुः पुण्यात्मा, महर्षेः पादौ प्रक्षालयन्, तस्य जलं स्वशिरसि न्यस्य, ब्रह्मण्यदेवः इत्युपचार्य, परमतीर्थत्वं तस्य पादपवित्रस्य दर्शयन्। ततः दिव्यऋषिं नारायणं, नरस्य सखा, आदरपूर्वकं पूजयित्वा, मधुरं शास्त्रानुसारं वाक्यं उवाच— "भगवन्, किं ते साधयामि? किम् अत्र कर्तव्यम्?" नारदः प्रत्युवाच— "हे जगत्पते, सर्वेषु जनेषु सौहार्दं, दुष्टेषु निग्रहं, तव स्वभावे न विस्मयः। लोकहिताय तव स्वेच्छया अवतारैः लोकस्य पालनं रक्षणं च कुर्वसि, यथा वयं जानिमः। ब्रह्मादिभिः धीरजनैः हृदि चिन्त्यमानौ, संसारकूपपतितानां आश्रयौ, तव मुक्तिदायिनौ चरणौ दृष्ट्वा, अहं विचरामि, तव कृपां याचे— स्मरणं मे सञ्जायेत।" अन्यस्मिन दिवसे, योगेश्वरस्य योगमायां विज्ञातुम् इच्छन्, नारदः श्रीकृष्णस्य अन्यस्य पत्न्याः गृहं प्रविश्य, तत्र तं प्रियतमा उद्भवेन सह अक्षैः क्रीडन्तं दृष्ट्वा, भक्तिपूर्वकं उत्थाय, आसनं दत्वा, आदरं अकरोत्। तत्र सः, अज्ञानवत् पृष्टः— "कदा आगतः, भगवन्? अस्माकं अपूर्णानां पूर्णेषु किं कर्तव्यम्?" पुनः, "ब्राह्मण, तव रम्यं जन्म कथय," इत्युक्त्वा, विस्मितः, नारदः अन्यं गृहं गत्वा, तत्र गोविन्दं पुत्रैः सह हृष्टं दृष्ट्वा, अन्यत्र स्नानाय सज्जं अपश्यत्। क्वचित् अग्नौ होमं कुर्वन्तं, पञ्चविधैः यज्ञैः यजनं, ब्राह्मणान् भोजयन्तं, शेषं भुञ्जानं च दृष्ट्वा; सन्ध्याकाले वेदपाठं, संयतवाक्यं, अन्यत्र धनुःकाण्डे तलवार-ढालधारणं अपश्यत्। अश्वैः, गजैः, रथैः सह बलरामेण यत्र यत्र गच्छन्तं, अन्यत्र शय्यायां विश्रान्तं, सूभिः स्तुतं दृष्ट्वा; मन्त्रिभिः उद्धवादिभिः सह मन्त्रयन्तं, अन्यत्र जलक्रीडायाम् स्त्रीभिः परिवृतं अपश्यत्। गोदानेन ब्राह्मणान् पूजयन्तं, शुभपुराणकथाः शृण्वन्तं, गृहस्थे प्रियतमा हास्यकथाभिः हसन्तं, धर्मार्थकामेषु प्रवृत्तं दृष्ट्वा; एकाकी आत्मन्यधिष्ठानं चिन्तयन्तं, गुरुषु सेवायाम् यतमानं अपश्यत्। सन्धिविग्रहेषु केशवं, रामेण सह साधूनां हितं चिन्तयन्तं, पुत्र-पुत्रीणां विवाहे योग्यपतिसंयुक्तं, वित्तं दत्वा, उत्सवान्, उपनयनादिकं आयोजयन्तं, सर्वेषां योगेश्वरस्य मायाम् आश्चर्यं जगत् अनुभूतवन्। देवपूजायां महायज्ञैः, धर्मसाधने कूप-वाटिका-मठादिषु, सिंधुहयारूढं मृगयायां, यदुवरैः परिवृतं, योगेश्वरः अन्तःपुरेषु अनिर्दिष्टस्वरूपेण विचरन्, विविधावस्थाभिः रममाणः। नारदः स्मितं कृत्वा हृषीकेशं उवाच— "तेषां अपि मायाविदां दुर्निरीक्ष्या तव योगमाया, योगेश्वरस्य सेवायाः प्रसादात् प्रकाशते। अनुमन्यस्व, भगवन्, अहं तव कीर्तिपूरितेषु लोकेषु गच्छामि, तव लीलाः गीत्वा, विश्वं पावयन्।" श्रीभगवान् प्रत्युवाच— "गृहस्थधर्मस्य वक्ता, कर्ता च अहं, तेषां अनुमतिः, लोकशिक्षायै अहं अस्मिन लोके स्थितः। मा शुचः, पुत्र।" शुकः उवाच— एवं गृहस्थधर्मान् शुद्धान् आचरन्, श्रीकृष्णं सर्वगृहेषु सर्वत्र स्थितं पश्यन्। योगमायायाः महतीं विभूतिं पुनः पुनः दृष्ट्वा, नारदः आश्चर्ययुक्तः, कुतूहलितः अभवत्। श्रीकृष्णेन पूर्णया पूजया, धर्मार्थकामेषु मनः योजयन्, नारदः तं स्मरन्, तुष्टः निर्गतः। मानवजीवनमार्गानुगः नारायणः, सर्वभूतहिताय शक्तिं उपादाय, षोडशसहस्रयोषितां मध्ये, तासां लज्जित-स्नेह-स्मितैः परिवृतः, रममाणः अभवत्। यद् यद् हरिः अत्र अकरोत्, यद् विश्वस्य सृष्टि-प्रलयहेतु, अनन्यपरम्, यः गायति, शृणोति, अनुमोदते वा, तस्य भगवति भक्तिः मुक्तिमार्गे जायते। एवं नवसप्ततितमोऽध्यायः, "कृष्णस्य गृहस्थजीवनदर्शनम्" इति नाम्ना, श्रीमद्भागवते महापुराणे, परमहंससंहितायां, दशमे स्कन्धे, द्वितीयभागे, समाप्तः। शुकः पुनः उवाच— तदा, प्रातःकाले, कुक्कुटानां शब्दे, पत्न्यः वियोगदुःखेन पतीन् आलिङ्गिताः। पक्षिणः जागृत्य, मंदारवनसंबद्धसुषिलवायुभिः प्रेरिताः, कृष्णं गीतैः स्तुवन्तः। क्षणं वैदर्भी प्रियस्य आलिङ्गनवियोगं न सहन्ती, तस्य बाहुमध्ये प्रविश्य। ब्रह्ममुहूर्ते, जलस्पर्शं कृत्वा, माधवः शुद्धचित्तः आत्मन्यधिष्ठानं, तमःपरं, चिन्तयन्। सः एकः, स्वप्रकाशः, अद्वितीयः, अक्षरः, नित्यशुद्धस्वभावः, ब्रह्मनाम्नी, तस्य शक्तिभिः सृष्टि-प्रलयः, ताभिः एव आनन्दः प्रकाश्यते। ततः, शुद्धवस्त्राणि धारयित्वा, शुद्धजलस्नानं कृत्वा, धर्मिष्ठः कर्मक्रमं आचरन्; अग्नौ हवनं कृत्वा, ब्रह्मपाठं संयतवाक्येन अकरोत्।