तदा स तत्र प्रविष्टः सन्नारदः दिव्यं कृष्णस्य प्रासादं ददर्श। स प्रासादः प्रवालस्तम्भैः सुशोभितः, उत्तमनीलमणिमयतलेन विराजितः, वैडूर्यभित्तिभिः परितः परिवेष्टितः, भूमिश्च अतुलप्रभया स्फुरति स्म। तत्र तवष्टृणा निर्मिताः मुक्तासूत्रविलम्बिताः छत्राः आसन्, आसनानि च शय्याश्च रत्नैः शुभ्रदन्तैश्च भूषितानि। सुशोभनवस्त्रधारिण्यः कन्यकाः, हाररहिताः, तत्र विचरन्ति स्म; पुरुषाश्च उत्तमवासोभूषिताः, कटिसूत्रपग्रहवस्त्रपट्टकिरिटमणिकुण्डलविभूषिताः, तत्र संस्थिताः। रत्नदीपप्रभया तमः निवारितम्। नानाविधबाल्कनीषु मयूराः नृत्यन्ति स्म; तत्र गन्धधूपोपहाराः सम्यक् विन्यस्ताः। ये च तत्त्वदर्शिनः, मार्गनिर्गमनं दृष्ट्वा, उच्चैः गीतानि गायन्ति स्म। तत्र सहस्रशः गुणरूपयौवनवस्त्रसमाना दास्यः संस्थिताः; तासां मध्ये स मुनिः रुक्मदण्डचामरमार्जनीं वहन्तीं सत्स्त्रीं सात्म्यपतिं सात्वताधिपतिं पश्यति स्म। भगवान् धर्मगुप्ताम्बुधिः, तं मुनिं दृष्ट्वा, शीघ्रं शय्यायाः समुत्थाय, मुकुटमण्डितशिरसा तस्य पादयोः प्रणम्य, अञ्जलिं कृत्वा स्वासनेन तं स्वागतमकरोत्। तस्य पादौ स्वयम् अपि प्रक्षालयामास, तदुदकं शिरसि न्यस्य, यः स्वयम् जगद्गुरुः, धर्मपतिः, यस्य पादपवित्रत्वं ब्रह्मण्यदेव इति विख्यातं पवित्रतीर्थम्। एवं दिव्यर्षिसत्तमं नारायणं प्राचीनं मुनिं सत्कार्य, नरेण मित्रं, मधुरया मृद्व्या च वाचा, शिष्टाचारानुसारं पप्रच्छ—"भगवन्, किं कर्तव्यमस्माभिः? किं ते प्रियं करोमि?" इति। तदा श्रीनारदः उवाच—"नैतद् अद्भुतं त्वयि, जगतां नाथ, सर्वेषां सुहृत्त्वं, दुष्टेषु दमः। त्वं स्वेच्छया लोकार्थाय अवतीर्य, लोकं पालयसि, तद् वयं विद्मः।" "ते पादयुगलं, येन जनाः मोक्षमाप्नुवन्ति, ब्रह्मादिभिः तत्त्वविद्भिः हृदि चिन्त्यमानं, संसारकूपपतितानां आश्रयभूतं, दृष्ट्वा अहं संचरामि, तव स्मृतिरस्तु मे कृपया।" एवं तस्य योगमायां जिज्ञासुः, नारदः पुनः अन्यस्य कृष्णपत्नीगृहं प्रविवेश। तत्र सः कृष्णं प्रियया सह, उद्धवेन च, अक्षदीपने प्रवृत्तं ददर्श; स च भक्त्युत्थानासनादिभिः पूजितः। तत्र सः, अज्ञवत् पृष्टः—"कदा आगतः, भगवन्? अस्माकं पूर्णानां किं कर्तव्यं?" इति। तदा ब्राह्मण, तस्य शुभजन्यं जन्म पृच्छन्तः, स विस्मितः तस्मात् गृहेनिःशब्दं निर्गतः। अन्यत्र सः गोविन्दं पुत्रकैः सह क्रीडन्तं दृष्टवान्; अन्यत्र स्नानाय सज्जमानं ददर्श। केषुचित् स्थानेषु सः वह्नौ हविर्ददाति, पञ्चमहायज्ञैः यजते, ब्राह्मणान् भोजयति, अन्यत्र अवशिष्टं भुङ्क्ते। अन्यत्र सः सायं वेदं जपन्, निगृहीतवाक्, उपविष्टः; अन्यत्र, धनुष्कण्ठपथेन गच्छन्, खड्गचर्मधरः, ददर्श। केषुचित् स्थानेषु अश्वगजरत्नरथैः सह बलरामेण सहचरन्, अन्यत्र शय्यायां शयानं, सूतमागधादिभिः स्तूयमानं ददर्श। केषुचित् स्थानेषु सः मन्त्रिभिः उद्धवादिभिः सहितः मन्त्रयमानं, अन्यत्र जलक्रीडायाम् मुख्याभिः स्त्रीभिः परिवृतं, ददर्श। अन्यत्र सः भूषिताः गावः ब्राह्मणाय ददाति, अन्यत्र पुण्यश्लोकपुराणादिकथाः शृणोति। कदाचित् गृहे प्रियया सह हास्यकथाभिः हसन्तं, अन्यत्र धर्मे, अन्यत्र अर्थकामयोः प्रवृत्तिं ददर्श। एकस्मिन्नेव स्थाने, सः एकाकी उपविश्य, प्रकृतिपरं पुरुषं ध्यानं कुर्वन् ददर्श; अन्यत्र, आचार्यसुखोपहारैः सेवमानं। केषुचित् स्थानेषु केशवः केषुचित् संधिं करोति, अन्यत्र युद्धमपि; अन्यत्र रामेण सह साधूनां कल्याणं चिन्तयन् ददर्श। यथाकालं पुत्रदुहितृणां विवाहं सम्यक् योग्यैः पाणिग्रहैः, द्रव्यदानपूर्वकं, अकुरुत्। तेषां प्रस्थानाद्युपनयनाद्युत्सवान् च महान्तः समाचरन्, योगेश्वरस्य तद्विलोक्य लोकाः विस्मिताः। अन्यत्र सः सर्वदेवान् महायज्ञैः पूजयति, अन्यत्र कूपवाटिकामठादिभिः धर्मं पूरयन् ददर्श। केषुचित् स्थानेषु सिन्धुरथेन मृगयां क्रीडन्, यज्ञार्थं पशून् हन्ति, यदुवरैः परिवृतः। अव्यक्तरूपेण सः अन्तःपुरेष्वपि, अन्यत्रापि, योगेश्वरः, नानावस्थाभोगाय विचरन् ददर्श। एवं योगमायायाः, मानुषवद्वृत्तस्य च, प्रादुर्भावं दृष्ट्वा, नारदः स्मितमिव कृत्वा हृषीकेशं प्रोवाच। "ते योगमाया, या मायावद्भिरपि दुर्बोधा, वयं जानिमः; सा हि योगिनां नाथात् तव पादसेवया प्रकाशते।" "अनुज्ञातुं मां, भगवन्, यः यशसा प्लावितलोकान् गच्छेयम्; तव लीलाकथाः, याः विश्वपावन्यः, गायन् विचरामि।" इति। तदा भगवान् उवाच—"अहं गृहस्थधर्मानां वक्ता, कर्ता च, तेषां अनुमतेन; एतदुपदिश्य लोकं गृह्णामि, मा शोचः पुत्र।" शुकः उवाच—एवं स गृहस्थधर्मान् शुद्धान् आचरन्, स सर्वेषु गृहेषु तं एकमेव, सर्वत्रस्थितं, ददर्श। पुनः पुनः तस्य योगमायायाः महिमानं दृष्ट्वा, अनन्तशक्तेः कृष्णस्य, स मुनिः विस्मितः, जिज्ञासायुक्तः अभवत्। एवं श्रीकृष्णेन, अर्थकामधर्मेषु मनसा स्थितेन, सम्पूर्णं सत्कृत्य, स नारदः केवलं तं स्मरन्, तुष्टः प्रययौ। एवं नरलोकवर्त्मानुवर्तिना नारायणेन, सर्वभूतहिताय शक्तिं धारयता, षोडशसहस्रेषु वरेषु स्त्रीषु रममाणः, तासां लज्यमानस्नेहस्मितावलोकैः परिवृतः, सुखं वर्तते स्म। यानि हरिणा क्रियमानानि कर्माणि, यानि सृष्टिसंहारकारणानि, अन्याभिप्रायशून्यानि, यः तानि गायति, शृणोति, अनुजानाति, तस्मिन् भगवति मोक्षमार्गे भक्तिरुत्पद्यते। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमे स्कन्धे द्वितीयार्धे कृष्णगृहस्थलीलादर्शनं नाम एकोनसप्ततितमोऽध्यायः। शुकः उवाच—ततः, प्रातःकाले, कुक्कुटानां कूजितेन, पत्न्यः, वियोगदुःखपीडिताः, पत्युभिः आलिङ्गिताः। पक्षिणः अपि जागृत्य, मन्दरवनवायुभिः कम्पिताः, निशासुखं गीतानि गायतः, कृष्णं स्तुवन्त इव दृष्टाः।