अथ कथां शृणु, या श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमे स्कन्धे श्रीकृष्णस्य गृहस्थजीवनदर्शनं नाम नवतितमं षष्टितमं च अध्यायं विभूषयति। श्रीकृष्णस्य अन्तःपुरेषु, यत्र गृहस्थजनाः सविशेषं सम्मानं कुर्वन्ति, तत्र हरिणः स्वयमेव कौशलं पूर्णरूपेण प्रकाशयति, यथा तवष्ट्रा स्वहस्तेन निर्मितमिव दृश्यते। तत्र स भगवान् षोडशसहस्रेषु रमणीयेषु विमानगृहेषु एकस्मिन् प्रविवेश, यदेकस्याः शौरिण्याः महिष्याः महत् सौम्यं निवेशनं आसीत्। तस्याः प्रासादस्य स्तम्भाः विद्रुममयाः, तलेषु नीलमणयः, भित्तयः नीलमणिमय्यः, भूमिः च अतुल्या कान्त्या प्रकाशमाना आसीत्। तत्र तवष्ट्रा कृताः छत्राः मुक्ताफलमालाभिः भूषिताः, आसनानि शय्याश्च मणिवरैः दन्तैः च शोभिता आसन्। दास्यः शोभनवस्त्रधारिण्यः किंतु हाररहिताः, नराः च उत्तमवस्त्रपरिधानाः, काञ्ची, पगोटि, मणिकुण्डलैः विभूषिताः। रत्नदीपप्रभया तमः नाशितम्, नानाविधानां बाल्कनीषु मयूराः नृत्यन्ति, यत्र धूपधूप्यादि सम्यक् व्यवस्थितम्, तत्रैव धीमतः जनाः निर्गमनं दृष्ट्वा उन्नदन्ति। तत्र, सहस्रदास्यः गुणरूपयौवनवस्त्रसमाना अपि, तासां मध्ये राज्ञ्यः एकया सुवर्णदण्डचामरैः सात्वतपतिं सेवमानं मुनिः अपश्यत्। तं धर्मधुरंधरं भगवन्तं दृष्ट्वा, स भगवान् स्वशय्यायाः सस्मार्गात् उत्थाय, मुकुटेन शिरसा मुनिपादयोः प्रणम्य, अञ्जलिं कृत्वा स्वासने आमन्त्रयत्। स भगवान् तस्य मुनेः पादौ प्रक्षालयामास, तद्वारि स्वशिरसि न्यस्य, यद्यपि स जगद्गुरुः पुण्यश्लोकानां स्वामी, यस्य पादपवित्रता 'ब्रह्मण्यदेव' इति प्रसिद्धा, सर्वतीर्थप्रधानत्वात्। तं दिव्यर्षिसत्तमं नारायणं, नरस्य सखायं, प्राचीनं ऋषिं सत्कार्य, मधुरया शिष्टया च वाचा संबोधितवान्—"भगवन्, किं ते कर्तव्यमस्ति?" तदा श्रीनारदः उवाच—"न विस्मयः, हे जगतां नाथ, त्वयि सर्वेषां प्रजासु सौहार्दं, दुष्टेषु निग्रहः च, यत् त्वं लोकहिताय स्वेच्छया अवतीर्य लोकं पालयसि, एतत् वयं सम्यक् विद्मः। तव चरणयुगलं, यत् जनानां मोक्षदं, ब्रह्मादिभिः महात्मभिः हृदि ध्यातं, संसारकूपपतितानां आधारभूतं, अहं तदनुस्मरन् विचरामि, तव कृपया स्मृतिरस्तु।" एवं, अन्यस्मिन्नेव दिने, योगेश्वरस्य योगमायां ज्ञातुम् इच्छन् नारदः अन्यस्याः कृष्णपत्नीगृहं प्रविवेश। तत्र स प्रियतमा च उद्धवेन सह अक्षवाटिकायां क्रीडन्तं कृष्णं ददर्श, यत्र सप्रेमोत्थानासनादिभिः अतिथिसत्कारः कृतः। तत्र कृष्णः, अविद्वदिव पृच्छन्, "कदा आगतः, भगवन्? अस्मादृशाः अपूर्णाः, पूर्णानां किं कर्तुं शक्नुवन्ति?" इति। तथापि, "एष ते रम्यः जन्मकथां ब्रूहि," इति उक्त्वा, विस्मितः स मुनिः तस्मात् गृहेभ्यः अन्यं गृहम् अगच्छत्। तत्रापि स गोविन्दं पुत्रकैः सह क्रीडन्तं ददर्श; अन्यस्मिन्नेव गृहे स्नानाय सज्जमानं अपश्यत्। अन्यत्र स होमकर्मणि हविर्दद्यमानं, पञ्चयज्ञविधिना यजनं, क्वचित् ब्राह्मणान् भोजयन्तं, क्वचित् स्वयं अवशिष्टं भुञ्जानं ददर्श। क्वचित् सायं संध्यायां वेदं जपन्तं, अन्यत्र कटकमार्गे खड्गढालधरं विचरन्तं अपश्यत्। अन्यत्र अश्वगजरथैः बलरामसहितं यातं, अन्यत्र शय्यायां विश्रान्तं सूतादिभिः स्तूयमानं ददर्श। क्वचित् उद्धवादिभिः मन्त्रयन्तं, अन्यत्र जलक्रीडायां स्त्रीवरगणेन परिवृतं च दृष्टवान्। क्वचित् भूषितगवां ब्राह्मणश्रेष्ठेभ्यः दानं ददाति, अन्यत्र पुण्यकथां पुराणानि च शृणोति। क्वचित् स्वगृहे प्रियतमया हास्यकथाभिः हसन्तं, अन्यत्र धर्मे, अन्यत्र अर्थकामयोः प्रवृत्तं अपश्यत्। एकस्मिन्स्थले एकाकिनं प्रकृतिपरं पुरुषं ध्यानमग्नं, अन्यत्र गुरून् उपसेवनं क्रीडोपहारैः कुर्वन्तं च ददर्श। क्वचित् केशवः केषांचित् संधिं, अन्यत्र युद्धं, अन्यत्र रामेण सह साधूनां कल्याणं चिन्तयन्तं अपश्यत्। योग्ये काले पुत्रपुत्रीणां समवयस्केभ्यः विवाहं विधाय, तेषां धनं यथार्हं दत्तवान्। तेषां गमनोपनयनादि पुत्रोत्सवान् महान्तः आयोजयामास, यानि दृष्ट्वा योगेश्वरस्य विभूतिं लोकाः विस्मयं जग्मुः। क्वचित् स सर्वदेवताभिः महायज्ञैः पूजां, अन्यत्र कूपवाटिकामठादिभिः धर्मपालनं अपश्यत्। क्वचित् सिन्धुहयमारुह्य मृगयां कुर्वन्तं, यज्ञार्थं पशून् निहन्तं, यादवश्रेष्ठैः परिवृतं च ददर्श। अव्यक्तरूपेण स योगेश्वरः अन्तःपुरेषु अन्यत्र च विचरन्, नानास्थितिम् अनुभवितुम् इच्छति स्म। एवं योगमायायाः, मानुषवदाचरणस्य च, प्रादुर्भावं दृष्ट्वा, नारदः हृषीकशं स्मयमान इव उवाच—"वयं तव योगमायां विद्मः, या मायाविभूतिषु अपि दुरधिगम्या, सा योगिनां नाथस्य सेवा-निषेधात् प्रकाशते।" "अनुज्ञां देहि, भगवन्, यद् अहं तव कीर्तिपूरितेषु लोकेषु यास्यामि, तव लीलाकथाः, याः विश्वं पावयन्ति, गायन्।" भगवान् उवाच—"अहं गृहस्थधर्माणां वक्ता च कर्ता च, तेषां अनुमत्यैव आचरन्, एतत् लोकाय शिक्षयन् प्रवृत्तः। मा शोच, पुत्र।" शुकः उवाच—एवं स भगवान्, शुद्धगृहस्थधर्मान् आचरन्, सर्वगृहेषु एकमेव स्थितं दृष्ट्वा, योगमायावैभवं पुनः पुनः निरीक्ष्य, विस्मितः स मुनिः सन्तप्तो बभूव। एवं कृष्णेन सम्यक् सत्कृतः, अर्थकामधर्मेषु मनसा स्थितः, तं स्मरन् तुष्टः प्रस्थितवान्। एवं, मानवधर्मं अनुसृत्य, सर्वभूतहिताय शक्तिं संहृत्य, नारायणः षोडशसहस्रयोषित्सु लज्जास्मितस्नेहावलोकनपरिवृतः रमते स्म। यानि हरिणः क्रियाः, याः सृष्टिसंहारकारणम्, अनन्यसाध्याः, ताः यः शृणोति, गायति, अनुमोदते वा, तस्मै भगवति मुक्तिपथे भक्तिरेव जायते। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे परमंस्यां संहितायां द्वितीयस्कन्धे दशमेऽध्याये श्रीकृष्णगृहस्थजीवनदर्शनं नाम नवतितमं षष्टितमं च अध्यायः समाप्तः।