द्वारकायाः पुर्याः मार्गाः, राजपथाः, चत्वराः, विपणयश्च पृथग् एव सुस्पष्टाः आसन्। तत्र सुन्दराणि सभागृहाणि, समवायशालाः, दिव्यदेवायतनानि च विराजमानानि आसन्। राजमार्गाः, प्राङ्गणानि, कुल्यानि, उपान्तानि च जलैः सिक्तानि आसन्, पताकाभिः ध्वजैः च च्छायाम् उपनद्धानि च। अन्तःपुरेषु च शोभनानि कक्ष्यागृहाणि सर्वैः गृहीभिः पूजितानि आसन्, यत्र हर्याः स्वयम् कौशलम् पूर्णरूपेण प्रकटितम्, तुष्टिः तवष्टुः करकमलनिर्मितवत् इव दृश्यते स्म। स भगवान् कृष्णः षोडशसहस्रेषु तेषु भूषितेषु महागृहेषु एकस्मिन् प्रविवेश, यत् तस्याः पत्न्याः कस्याश्चित् महती निवासभूमिः आसीत्। तस्याः प्रासादस्य स्तम्भाः प्रवालमयाः, तलानि उत्तमवैदूर्यमयानि, भित्तयः नीलमणिमयाः, भूमिः च अतिशयदीप्त्या विराजमाना आसीत्। तत्र तवष्टुः करैः निर्मिताः मुक्तासूत्रशोभिताः छत्राणि आसन्, आसनानि शय्याश्च रत्नैः दन्तैः च शोभितानि। तत्र दास्यः सुशोभनवस्त्रधारिण्यः, किंतु हाररहिताः, पुरुषाश्च उत्तमवस्त्रपरिधानाः, कञ्चुकपट्टकुलालकुण्डलभूषिताः आसन्। रत्नदीपप्रभया तमः निवारितम्, विविधानां बालकन्याभिः शिखण्डिनां नृत्यम्, गन्धधूपार्चनानि, तत्र बुद्धिमन्तः निर्गमणद्वारम् आलोक्य उच्चैः गीतानि गायन्ति स्म। तत्र सहस्रैः दास्यः गुणवतीः रूपयौवनवेषसम्पन्नाः, तासु मध्ये भाग्यवती पत्न्येकत्र भगवन्तम् सात्वतपतिं सुवर्णदण्डचामर्याः सेवया सेवते स्म। तं दृष्ट्वा धर्मसंस्थापनानां श्रेष्ठम् भगवन्तम्, स साक्षात् शय्यायाः उत्थाय, मणिमुकुटमस्तकं मुनिपादयोः नतवान्, अञ्जलिं कृत्वा स्वासने अपवेशयत्। तस्य पादौ प्रक्षाल्य, तदुदकं स्वमस्तके न्यवेशयत्, यः स्वयं लोकगुरुः पुण्यश्लोको धर्मपतिः ब्रह्मण्यदेव इति कीर्तितः, यस्य पादोदकं परमं तीर्थम् इति श्रूयते। तं देवर्षिं नारायणं, प्राचीनं ऋषिं, नरस्य सखायम्, सम्यक् पूजयित्वा, मधुरैः समाहितैः शब्दैः विधिवत् अपृच्छत्—"भगवन्, किं ते कर्तव्यमस्ति? वद महाभाग!" नारद उवाच—"न तव आश्चर्यम्, लोकनाथ, सर्वेषां मित्रभावः, दुष्टेषु निग्रहः च, यः त्वया लोकहिताय स्वेच्छया अवतीर्य रक्षितम्, यथावत् विद्मः। तव पादद्वयं, यत् जनानां मोक्षदं, ब्रह्मादिभिः ध्यातम्, पतितानां संसारकूपे आधारभूतम्, अहं विचरामि, तव कृपां प्रार्थयामि, यथा स्मृतिरुत्पद्यते।" अन्यस्मिन्नेव दिने, योगेश्वरस्य योगमायां ज्ञातुम् इच्छन्, नारदः अन्यस्याः कृष्णपत्नीगृहं प्रविवेश। तत्र स द्यूतक्रिडायां प्रियतमा उद्धवेन च सह संलग्नः, परमया भक्त्या सत्कारः कृतः, उपवेशनार्घ्यादिभिः पूजितः। ततः स अविद्वानिव पृष्टः—"कदा आगतः, भगवन्? अस्मदादयः अपूर्णाः, पूर्णेषु किं कर्तुं शक्नुमः?" पुनः ब्राह्मण, तस्य शुभजन्मकथां श्रोतुम् इच्छन्ति स्म; स विस्मितः, चुप्त्वा अन्यगृहं जगाम। तत्रापि गोविन्दं पुत्रकैः सह क्रीडन्तं ददर्श; अन्यत्र स्नानाय व्यवस्थितं, अन्यत्र होमकर्मणि, पञ्चमहायज्ञैः यजमानं, ब्राह्मणान् भोजयन्तं, शेषभोजनं कुर्वन्तं, संध्यायाम् उपविश्य वेदपाठरतं, अन्यत्र खड्गचर्मपाणिना धनुर्विद्यायाम् प्रवृत्तं अपश्यत्। केषुचित् स्थलेषु, अश्वगजरथैः बलरामेण सह गच्छन्तं, अन्यत्र शय्यायाम् उपविष्टं सूतैः स्तूयमानं, केषुचित् मन्त्रिभिः उद्धवमुख्यैः मन्त्रयमानं, अन्यत्र स्त्रीभिः जलक्रीडायाम्, क्वचित् भूषितगवां ब्राह्मणाय दानं कुर्वन्तं, अन्यत्र पुराणश्रवणे, क्वचित् हास्यकथाभिः प्रियतमा गृह्य हास्यमानं, धर्मे, अर्थे, कामे च प्रवृत्तं, एकत्र एकाकिनं प्रकृतिपरं पुरुषं ध्यानं कुर्वन्तं, अन्यत्र आचार्यसेवायां निरतान् अपश्यत्। केषुचित् सन्धिभिः केषुचित् युद्धैः, अन्यत्र रामेण सह साधूनां कल्याणचिन्तने, समुचिते काले पुत्रपुत्रीणां विवाहान् समुपपन्नवरैः सह आयोज्य, वित्तदानं कृतवान्। तेषां स्नानदिक्षाविवाहादि उत्सवान् आयोजयन्, योगेश्वरस्य कर्माणि दृष्ट्वा लोकाः विस्मिताः आसन्। केषुचित् स्थलेषु, सर्वदेवान् महायज्ञैः पूजयन्तं, अन्यत्र पुण्यकूपवाटिकामठादिभिः धर्मपालनं कुर्वन्तं, क्वचित् सिंधुहयमारुह्य मृगयायाम्, यदुभिः परिवृतं पशून् हन्तं अपश्यत्। अदृश्यरूपेण, अन्तःपुरेषु अन्यत्र च विचरन्तं, योगेश्वरं विविधावस्थाभोगलालसं ददर्श। तदनन्तरं, नारदः स्मयमान इव, योगमायायाः प्रकटिं, मानुषधर्मानुष्ठानं च दृष्ट्वा, हृषीकेशं वाक्यम् उवाच—"विद्मः तव योगमायाम्, या मायाविभूतिषु अपि दुर्बोध्या, या योगिनां नाथात् सेवायाः प्रभवति।" "अनुजानिहि मां, भगवन्, यः तव यशसा प्लावितेषु लोकेषु गच्छामि, तव लीलाकथाः जगत्पावन्यः गायन्।" भगवान् उवाच—"अहं गृहस्थधर्मस्य वक्ता कर्ता च, तेषां अनुमत्यैव आचरामि; लोकशिक्षार्थं इदं रूपं गृहीतम्—मा शुचः, पुत्र।" शुक उवाच—एवं स गृहस्थधर्माणां शुद्धानां आचरणे स्थितः, सर्वेषु गृहेषु तं सर्वव्यापिनं भगवन्तं पश्यन्। पुनः पुनः कृष्णस्य अनन्तशक्तेः योगमायायाः प्रादुर्भावं दृष्ट्वा, महर्षिः विस्मितः, कुतूहलसमन्वितः अभवत्। एवं, श्रीकृष्णेन सम्यक् सत्कृतः, यः धर्मार्थकामेषु मनसा निबद्धः, तं स्मरन्, तुष्टः, प्रस्थितः। एवं, मानवधर्ममार्गे स्थित्वा, सर्वभूतहिताय शक्तिं धारयन्, नारायणः षोडशसहस्रसु वरेषु स्त्रीषु, लज्जास्मितावलोकनैः परिवृतः, रमते स्म। यद् यद् हरिः अत्र अकरोत्, यः सृष्टिसंहारकारणम्, नान्यदर्थम्, यः कश्चित् गायति, शृणोति, अनुमोदते वा, तस्मिन् भगवति मोक्षमार्गे भक्तिः जायते।