अद्यापि दक्षिणे गङ्गायाः सा पुरी रामस्य वीर्यचिह्नवती सर्वैः प्रथिता स्फुरति। एवं श्रीमद्भागवतस्य दशमस्कन्धस्योत्तरभागे ‘हस्तिनापुरानयनरूपसङ्कर्षणविजयः’ इति अष्टषष्टितमोऽध्यायः समाप्तः। शुक उवाच— श्रीनारदः मुनिः श्रुत्वा नारकासुरवधं कृष्णेनैकवधूषु विवाहितानां बहूनां स्त्रीणां वृत्तान्तं च, तदद्भुतं द्रष्टुमिच्छन् द्वारकां प्रति जगाम। आश्चर्यं खलु, एकेनैव देहे स भगवान् एकैकस्मिन्नेव गृहे, अष्टसहस्रद्विशतयोः स्त्रीणां साक्षात् विवाहं कृतवानिति। तां द्वारकां सुरम्योपवनोद्यानसंयुतां, पक्षिसंघघोषैर्याज्ञिकस्वनैश्च निनादितां, सरांसि पद्मोत्पलशतदलसौगन्ध्यवतीं, शुकशारिकाहंसक्रौञ्चनिनादैः प्रतिपूर्णां च दृष्ट्वा, श्रीनारदः तत्र प्रविवेश। सा पुरी नवशतानि रत्नमयप्रासादानां, स्फटिकरजतविचित्राणि, हरितमणिसदृशानि, सुवर्णरत्नमणिमण्डितानि च भवनानि बभूवुः। तत्र राजमार्गाः, वीथ्यः, चत्वराणि, विपणयः पृथग्भूताः, रम्यसभाभवनानि, दिव्यदेवायतनानि च स्थितानि। सिक्तमार्गपथाङ्गणगवाक्षप्रकोष्ठानि, पताकाध्वजैः सूर्यरश्मिनिवारणं च कृतम्। अन्तःपुरेषु सर्वगृहेषु श्रीहरिजातकौशलं साक्षात् त्वष्टुना निर्मितमिव दृश्यते स्म। स श्रीनारदः षोडशसहस्रेषु श्रीशौर्याः पत्नीनां मध्ये कस्याश्चित् महत्यां शोभायमानायां प्रासादे प्रविवेश। तत्र प्रवालस्तम्भैः, वैडूर्यतलैः, नीलमणिप्राचीरैः, अतुलप्रभाभिरलङ्कृतभूमिभिः, त्वष्टृकृतमुक्ताहारच्छत्रैः, रत्नमणिमयैः काठिनैश्चोपवेशनेषु, हेमदन्तमणिमण्डितैश्च शय्यासनैः, विराजमानं तद्भवनं स दृष्टवान्। तत्र सुशोभनवस्त्रधराः परिचारिकाः, विनाभरणाः, पुरुषाश्च उत्तमाम्बरपरिधानाः, उपवीतपगुटिकाकुण्डलधराः च स्थिताः। रत्नदीपप्रभया तमः निवारितम्, बाल्कन्येषु नृत्यन्तः मयूराः, गन्धधूपसमर्पणं च कृतम्, विविधानि गीतानि गीयन्ते स्म। तत्र सहस्रेषु दास्यः गुणरूपयौवनवेषसम्पन्नासु, स मुनिः पश्यति— सा पतिव्रता पत्न्येकां श्रीसात्वतपतिं सुवर्णचामरहस्तया सेवते स्म। तं दृष्ट्वा श्रीभगवान् धर्मसंस्थापनकुशलः, शय्यायाः समुत्थाय, मुनिपादयोः प्रणम्य, कृताञ्जलिः स्वागतमकरोत्। तस्य पादौ प्रक्षालयन्, तदुदकं स्वशिरसि न्यधत्त, यः खलु जगद्गुरुः पुण्यतीर्थरूपः ‘ब्रह्मण्यदेव’ इति ख्यातः। तं देवर्षिं सम्यक् पूजयित्वा, श्रीनारायणः नृसखः सुमधुरया वाचा पप्रच्छ— “भगवन्, किं करवाणि ते?” ततः श्रीनारदः उवाच— “न तव आश्चर्यं, भगवन्, सर्वलोकनाथस्य, सर्वेषां सौहृदं, दुष्टेषु दमनं च; यः लोकहिताय स्वेच्छया अवतीर्य लोकपालनं करोति, तं वयं जानिमः। तव पादद्वयं, येन जनाः मोक्षं लभन्ते, ब्रह्मादिभिः हृदि चिन्त्यते, संसारकूपपतितानां आधारभूतं च, अहं स्मरामि, त्वत्कृपां प्रार्थये।” अन्यस्मिन् दिने, श्रीनारदः योगिनां नाथस्य योगमायां ज्ञातुम् अन्यस्याः पत्न्याः गृहं प्रविवेश। तत्र स भगवतः प्रियया सह, उद्धवेन च सह, अक्षवाटिकायां क्रीडमानं दृष्ट्वा, सम्यक् सत्कारं प्राप। स भगवानिवाज्ञः पप्रच्छ— “कदा आगतः, भगवन्? वयं तु अल्पाः, पूर्णानां किं कर्तुं शक्नुमः?” पुनः, “ब्राह्मण, तव जन्मकथाम् आख्याहि,” इति याचितः, स विस्मितः तस्मात् गृहात् अन्यत्र गत्वा मौनं समुपासीत। तत्रापि श्रीगोविन्दं पुत्रैः सह क्रीडन्तं ददर्श। अन्यत्र स्नानाय व्यवस्थितं, अन्यत्र वह्नौ हविरार्पणं, पञ्चमहायज्ञकर्मसु, ब्राह्मणभोजनं, शिष्टान्नभोजनं च दृष्ट्वा। अन्यत्र सायं वेदपाठं, निगृहीतवाचा, अन्यत्र खड्गचर्मधरं धनुर्वेदमार्गे विचरन्तं, अन्यत्र तुरगगजवाहनैः बलरामेण च सह गच्छन्तं, अन्यत्र शय्यायां विश्रान्तं सूतादिभिः स्तूयमानं च दृष्ट्वा। क्वचित् मन्त्रिभिः उद्धवादिभिः सह मन्त्रयमानं, क्वचित् स्त्रीभिः परिवृतं जलक्रीडायां निमग्नं, क्वचित् भूषितधेनूनां दानं ब्राह्मणेभ्यः कुर्वन्तं, क्वचित् पुराणश्रवणे, क्वचित् प्रियया हास्यकथाभिः हासमानं, क्वचित् धर्मार्जनव्ययनिष्पत्तिषु प्रवृत्तं, क्वचित् एकाकिनं प्रकृतिपरं पुरुषं ध्यानं कुर्वन्तं, क्वचित् आचार्यसेवनाय तुष्टिपूजां च कुर्वन्तं, क्वचित् केशवं सन्धिं कुर्वन्तं, क्वचित् संग्रामं, क्वचित् रामेण सह साधूनां हितं चिन्तयन्तं च दृष्ट्वा। स्वसुतदुहितृणां योग्यवरकन्यकासु विवाहं, तदनुरूपद्रव्यदानं च, तेषां निष्क्रमणोपनयनाद्युत्सवान् आचरन्तं, तेषु लोकेषु योगेश्वरस्य महिम्ना विस्मयं गताः। क्वचित् महायज्ञैः सर्वदेवान् पूजयन्तं, क्वचित् तडागोपवनमठादिभिः धर्मं पूरयन्तं, क्वचित् सिंधुश्वारेण मृगयायां प्रवृत्तं, यदुवरैः परिवृतं, क्वचित् अनिर्वचनीयस्वरूपेण अन्तःपुरेषु विचरन्तं, योगेश्वरं विविधावस्थाभोगाय प्रवर्तमानं दृष्ट्वा। ततः नारदः स्मयमान इव, भगवन्तं हृषीकेशं योगमायाविलासं मानुषवृत्तिं च निरीक्ष्य, उवाच— “वयं ते योगमायां जानिमः, या मायाविदां अपि दुर्लभा, या योगिनां नाथात् तव पादसेवनात् प्रकाशते।” इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तरभागे श्रीकृष्णगृहस्थधर्मवर्णनं सम्पूर्णम्।