एवं सर्वं स्वीकृत्य स आत्मनां सत्वतानां अग्रण्यः भगवान् स्वपुत्रया सह सुतया च मित्रैः सत्कृतः प्रययौ। ततो हलायुधः स्वपुरं प्रविश्य स्वबन्धुषु स्नेहेन हृदयं समर्पयन्, यदूनां सभायां कुरुषु कृतानि कर्माणि सर्वाणि न्यवेदयत्। अद्यापि सा पुरी रामस्य वीर्यलाञ्छनया गङ्गायाः दक्षिणे भागे समुन्नता सर्वदृश्यं तिष्ठति। एवं श्रीमद्भागवतस्य दशमस्कन्धस्योत्तरभागे ‘हस्तिनापुरस्याङ्कर्षणरूपसङ्कर्षणविजय’ नाम षट्षष्टितमोऽध्यायः समाप्तः। शुक उवाच— अथ नारके हते बहुषु च स्त्रीषु श्रीकृष्णेनैकधैव परिणीतासु, नारदः तद्वृत्तं श्रोतुम् इच्छन् ददर्श। आश्चर्यं खलु, एकेनैव शरीरेण स भगवान् अष्टसहस्रद्विशतिसु स्त्रीषु स्वगृहेषु एकैकशः परिणीतवान्। तद्विलोकनकुतूहलात् नारदः दिव्यां द्वारकां सन्दर्शयितुं प्रविवेश, या पुरी उद्यानोपवनसमृद्धा, पक्षिसंघघोषैः ब्राह्मणनिनादैश्च निनादिता। तत्र सरांसि पूर्णोत्पलशतपत्रकुमुदैः विभूषितानि, बृहद्बलाकाशारिकाकूलानि च, नीलोत्पलैः कुमुदैश्च शोभितानि। नगरी च नवशतानि हेमस्फटिकमणिमयानां महाप्रासादानां रत्नराजतशोभितैः सुशोभिता। राजमार्गचत्वरहाटानां पृथक्त्वं, शोभासभाभवनानि, दिव्यदेवलयानि च तत्र स्थितानि; मार्गाङ्गणपथद्वाराणि सलिलेन सिक्तानि, पताकाध्वजैः सूर्यात् छन्नानि च। अन्तःपुरेषु गृहिणां पूजितानि दिव्यकक्ष्याणि दृष्टानि, यत्र हरिणः स्वकौशलं तुष्टिः प्रकटयामास, तवष्टृणा निर्मितमिव। स तत्र षोडशसहस्रेषु रमणीयेषु महिषीगृहेषु किञ्चिदेकं प्रविवेश, यत् श्रीशौरिणः पत्न्याः परममन्दिरम्। तत्र प्रवालस्तम्भैः, उत्तमवैडूर्यतलैः, नीलमणिप्राकारैः, तेजसा दीप्तमणिभूमिभिः शोभितम्। तत्र तवष्टृणा निर्मिताः मुक्तासूत्रवितानानि, रत्नमयास्तरणासनानि, दन्तमणिविभूषितानि च आसनानि। तत्र दासीजनाः शोभनवस्त्रधारिण्यः किंतु हारविनाहाः, पुरुषाश्च उत्तमवस्त्रपरिधानाः, काञ्चीकुण्डलपट्टवस्त्रशोभिताः। रत्नदीपप्रभया तमो निहतम्, विविधबाल्कनीषु मयूरनर्तनं, धूपनैवेद्यव्यञ्जनानि च क्रियन्ते, यत्र बुद्धिमन्तः निर्गमनं ज्ञात्वा गीतानि गायन्ति। तत्र सहस्रदासीषु गुणरूपयौवनवेषसम्पन्नासु मध्ये, स मुनिः तां महाराजपत्नीं स्वर्णचामरहस्तया सततं सत्कुर्माणां सत्वतानां पतिं पश्यति स्म। तं दृष्ट्वा भगवान् धर्मगुप्तां वरिष्ठः सस्मार्य आसीनः ससिरसाञ्जलिं कृत्वा मुनिपादयोः प्रणिपत्य स्वासने न्यवेशयत्। स पाद्यादिभिः स मुनिपादयोः प्रक्षालयित्वा तदुदकं स्वशिरसि स्थापयामास, यः विश्वगुरुः पुण्यात्मनां स्वामी; यस्य पादोदकं ब्रह्मण्यदेव इति पवित्रतमं क्षेत्रम् उच्यते। स तं दिव्यर्षिं नारायणं नरस्य सखायं, प्राचीनं मुनिं, मधुरया वाचा यथाविधि पप्रच्छ— "भगवन्, किं करवामि ते?" नारद उवाच— "न तव आश्चर्यं, भगवन्, येन त्वं सर्वेषु जीवेषु सौहार्दं, दुष्टेषु निग्रहं दर्शयसि; लोकहिताय तव स्वेच्छया अवतारान् कृत्वा लोकं पालयसि, यद् अस्माभिः सम्यग्विज्ञातम्। तव पादद्वयं, यत् जनानां मोक्षदं, ब्रह्मादिभिः समाधिना ध्यातं, संसारकूपपतितानां आश्रयभूतं, दृष्ट्वा अहं ब्रह्मन्, तव कृपया स्मृतिः सञ्जायेत।" अन्यस्मिन्नेव दिने नारदः श्रीकृष्णस्यान्यां पत्न्याः गृहं प्रविवेश, योगिनां स्वामिनः योगमायां ज्ञातुम्। तत्र स प्रियया सह उद्धवेन च सहाक्षैः क्रीडनपरः, उत्थानासनादिभिः भक्त्या सत्कृतः। तत्र अपि स भगवान्, अज्ञवद्वदन्, पप्रच्छ— "कदा आगतः, भगवन्? अस्माकं येन किंचिद् अपूर्णं, पूर्णानां किं कर्तव्यम्?" इति। तथापि, ब्राह्मण, एतद् रम्यं जन्म कथय; इति उक्त्वा, स विस्मितः तस्मात् गृहात् अन्यं गृहम् अगच्छत्। तत्र अपि गोविन्दमपश्यत्, यः स्वपुत्रान् लालयन् तिष्ठति; अन्यत्र स्नानाय समारभमाणं; अन्यत्र होमकर्मणि, पञ्चमहायज्ञेषु प्रवृत्तं, ब्राह्मणान् भोजयन्तं, अन्यत्र अवशिष्टान्नं भुञ्जानम्। क्वचित् सायं संध्यासमये वेदपारायणं नियतवाचं, अन्यत्र शस्त्रशूलपथेन विहरन्तं ददर्श। क्वचित् अश्वगजरथैः बलरामसहितं विहारं, अन्यत्र शय्यायां शयानं सूतगायकैः स्तूयमानम्। क्वचित् उद्धवाद्यैः मन्त्रिणः सह मन्त्रयमानं, अन्यत्र जलक्रीडायां राजमहिषीभिः परिवृतं ददर्श। क्वचित् सुवेषधेनूनां ब्राह्मणेभ्यः दानं, अन्यत्र पुण्यश्लोकपुराणश्रवणम्। क्वचित् स्वप्रियया हास्यकथाभिः हासमानं, अन्यत्र धर्मकर्मणि, अन्यत्र अर्थकामकर्मणि प्रवृत्तम्। क्वचित् एकान्ते उपविष्टं प्रकृतिपरं पुरुषं ध्यानं कुर्वन्तं, अन्यत्र आचार्यसेवायां विनयार्होपहारैः तुष्टिं कुर्वन्तम्। केशवं कतिपयेषु स्थलेषु केनापि संधिं कुर्वन्तं, अन्यत्र युद्धं कुर्वन्तं, अन्यत्र रामेण सह साधूनां हितमालोचयन्तम्। स यथाकालं आत्मजां आत्मजां च तुल्ययोग्यपतिभिः परिणयन्, यथार्हं वित्तं ददौ। सुतानां निर्गमनोपनयनाद्युत्सवान् महान्तः प्राचरत्; तं दृष्ट्वा योगेश्वरं लोकाः विस्मयं ययुः। क्वचित् सर्वदेवान् महायज्ञैः पूजयन्तं, अन्यत्र कूपाराममठादिभिः धर्मं पूरयन्तं ददर्श। क्वचित् सिन्धुजाश्वे आरूढः मृगयायां प्रवृत्तः, तत्र यदुवरैः परिवृतः पशून् हन्ति स्म। अव्यक्तरूपेण स योगेश्वरः अन्तःपुरेषु अन्यत्र च विचरन्, नानावस्थाभोगकाम्यया, सर्वत्र संचारन् दृष्टः।