भगवत्स्तु कोपः केवलं लोकशिक्षार्थमेव, न तु द्वेषमद्भुतं वा; स सत्त्वधर्मधारी सदा भूतभावनस्य रक्षणाय प्रवृत्तः। तस्मै सर्वशक्तिसंपन्नाय, अक्षराय, जगदुत्पत्तिकर्त्रे, सर्वभूतात्मने नमः; त्वां वयं प्रणमामः, त्वय्येव शरणं गताः स्मः। एवं शरणागतैः संतप्तैः कम्पमानैश्च स्तुतः बलरामः प्रसन्नचित्तः, तान् अभयं ददौ—“मा भैष्ट” इति तुष्टः सन्ददौ। ततः दुर्योधनः षष्टिवर्षीयान् गजान् द्वादशसहस्रं च हयान् बलरामाय दत्तवान्। षट्सहस्रं सुवर्णरथान् सूर्यसमानप्रभान्, सहस्रं च कनीयसीनां कण्ठरहितानां कन्यकानां दासीनां च स्नेहात् ददौ। एतान् सर्वान् दत्तान् उपगृह्य, स भगवान् सात्वतानां श्रेष्ठः, स्वपुत्रया सह वध्वा च मित्रैः सत्कृतः प्रस्थितवान्। पश्चात् हलायुधः स्वपुरीं प्रविश्य, स्वबन्धुषु स्नेहयुक्तहृदयः, यदूनां सभायां कुरुषु कृतानि कर्माणि सर्वाणि न्यवेदयत्। अद्यापि सा पुरी रामबलचिह्नेन शोभिता, गङ्गायाः दक्षिणे पार्श्वे समुन्नता सर्वदृश्यमाना तिष्ठति। एवं श्रीमद्भागवते दशमे स्कन्धे उत्तरभागे “हस्तिनापुराकर्षणरूपश्रीसङ्कर्षणविजयो नाम अष्टषष्टितमोऽध्यायः” समाप्तः। शुक उवाच—नारदः मुनिः श्रुत्वा नारकासुरवधं, कृष्णेनैकाकिना बहूनां स्त्रीणां परिणयं च, तदद्भुतं द्रष्टुमिच्छन् द्वारकां प्रति जगाम। किमद्भुतं, यदेकवपुषा स भगवान् कृष्णः, एकैकस्मिन्निवासे, अष्टौ सहस्राणि द्वे शतानि च स्त्रीणां समं विवाहं कृतवान्। स तु दिव्यः नारदः द्वारकां प्रविष्टः, या पुरी पुष्पितोद्यानवनराजिभिः, पक्षिसमूहनिनादैः, ब्राह्मणस्वरैश्च निनादिता। तत्र सरांसि पूर्णविकसितनीलोत्पलशतदलैः, कुमुदैः, शतपत्रैः, इन्दीवरैः, बृहद्वेतसैः भूषितानि, हंसबकसवनिनादितानि च। सा पुरी नवशतानि सहस्राणि मणिमयकाचमणिस्फटिकमन्दिरैः, सुवर्णरत्नशोभितैः, महावैडूर्योपमैः शोभिता। तस्यां राजमार्गाः, वीथ्यः, चत्वराः, विपणयः पृथक्पृथक्; रम्याः सभाः, दिव्यदेवायतनानि, सिक्तभूमयः, पताकाध्वजैः सूर्यातपात् रक्षिताः। अन्तःपुराणि सर्वगृहस्थैः पूजितानि, तत्र हरिणा स्वकौशलं तुष्टिः प्रदर्शिता, तक्षकृतेव। षोडशसहस्रेषु सुशोभनमन्दिरेषु, एका श्रीशौरिपत्न्या रम्यगृहं नारदः प्रविवेश। तद्गृहं प्रवालस्तम्भैः, श्रेष्ठवैडूर्यतलैः, नीलमणिप्राकारैः, प्रज्वलज्ज्योतिष्मता भूम्ना विराजमानम्। तत्र तक्षकृता मुक्तादामविततानि, रत्नमयूखैः, दन्तासनैः शोभितानि। तत्र दास्यः शोभनवस्त्रधारिण्यः कण्ठरहिताः, पुरुषाश्च उत्तमाम्बरवेषाः, मेखलापट्टमुकुटरत्नकुण्डलधारिणः। रत्नदीपप्रभया तमः निहतम्; विविधबालकन्यायां मयूरनृत्यम्, धूपनैवेद्यसम्पादनम्, धीरबुद्धिभिः निर्गम्य गीतगानम्। तत्र सहस्रदास्यः, गुणरूपयौवनवेषसमता, तासां मध्ये स मुनिः पतिं सात्वतानां सुवर्णचामरहस्तया रत्नपत्नीं पश्यति। स तु धर्मगुप्तां श्रेष्ठं भगवन्तं दृष्ट्वा, सः साक्षात् शय्यायाः उत्तस्थौ, मुकुटमस्तकं मुनिपादयोर्नमयन्, अञ्जलिं कृत्वा स्वासने न्यवेशयत्। तस्य पादौ प्रक्षालयन्, तदम्बु स्वमस्तके न्यधत्त, यः स्वयं जगद्गुरुः, धर्मपतिः; तस्य पादपवित्रता “ब्रह्मण्यदेव” इति प्रसिद्धा, परमतीर्थत्वात्। तं दिव्यर्षिसत्तमं, प्राचीनं नारायणं, नरस्य मित्रं, विधिवद्वचनैः मधुरैः सुस्वरेण सन्मान्य, उवाच—“भगवन्, किं नोऽनुग्राह्यं भवता?” नारद उवाच—“न हि तेऽद्भुतं, यद्भूतहिताय स्वेच्छया अवतीर्य लोकान् पालयसि, सर्वेषां मित्रत्वं, दुर्जनानां निग्रहं दर्शयसि; तदस्माभिः ज्ञातं भगवन्। तव पादयुगलं, यत्संस्मृत्या जनाः मोक्षं लभन्ते, यद्ब्रह्मादिभिः गम्भीरबुद्धिभिः हृदि ध्याय्यते, पतितानां संसारकूपे पतितानां तारणाय आधारभूतम्—तद् दृष्ट्वा, अहं संस्मृतिं प्रार्थये, तव कृपां दत्तुमर्हसि।” अन्यस्मिन्नेव दिने, नारदः योगिनां नाथस्य योगमायां विज्ञातुमिच्छन्, अन्यस्याः कृष्णपत्न्याः गृहं प्रविवेश। तत्र सः प्रियतमा च उद्धवेन सह अक्षविनोदं कुर्वन्, भक्त्या सम्मानितः, उत्थानासनादिभिः सत्कृतः। स तु, अनजानिव, पृष्टः—“कदा आगतः भगवन्? अस्मदादयः अपूर्णाः, पूर्णानां किं कर्तुमर्हन्ति?” पुनश्च, “कथय ब्रह्मन् एतद्भगवत्सुन्दरं जन्म,” इति पृष्टः, स विस्मितः, तस्मात् गृहे मौनं कृत्वा अन्यं गृहमगात्। तत्रापि गोविन्दं पुत्रैः सह हासयन्तं पश्यति; अन्यत्र स्नानाय सज्जमानं ददर्श। अन्यत्र होमकर्मणि, पञ्चमहायज्ञे, ब्राह्मणान् भोजयन्तं, स्वयमवशिष्टं भुञ्जानं च दृष्टवान्। क्वचित् सायं वेदपाठं नियतवाक् उपविशन्तं, अन्यत्र धनुर्विद्यायां पथिकं, खड्गचर्मधरं च। क्वचित् अश्वगजैरथैः बलरामसहितं गच्छन्तं, अन्यत्र शय्यायां विश्रान्तं, सूतगायकैः स्तुत्यं च। क्वचित् उद्धवादिभिः मन्त्रिणा सह मन्त्रयन्तं, अन्यत्र जलक्रीडायां श्रेष्ठाभिः स्त्रीभिः परिवृतं च। क्वचित् भूषितधेनून् ब्राह्मणश्रेष्ठेभ्यो ददाति, अन्यत्र पुण्यशृण्वन् इतिहासपुराणानि। क्वचित् हास्यकथाभिः प्रियया सह गृहे हासमानं, अन्यत्र धर्मे, क्वचित् अर्थकामयोरनुष्ठाने च। क्वचित् एकाकिनं प्रकृतिपरं पुरुषं ध्यानं कुर्वन्तं, अन्यत्र आचार्यसेवायां रम्यमुपहारं कुर्वन्तं। क्वचित् केशवं केनचित् संधिं कुर्वन्तं, अन्यत्र युद्धं कुर्वन्तं, पुनश्च रामेण सह साधूनां हितं चिन्तयन्तं च दृष्टवान्। एवं नारदः श्रीकृष्णस्य योगमायामद्भुतां दृष्ट्वा, महदाश्चर्यं सस्मार।