बलरामः कोपाविष्टः सन् हलस्य अग्रेण हस्तिनापुरं नगरं विदार्य, तं गङ्गायां प्रावेशयद् यत्र नगरं जलवर्त्मनि नौकायामिव भ्रममाणं दृश्यते स्म। कौरेयाः तद् दृष्ट्वा नगरं गङ्गायां नीतं, भयाकुलाः सन्तः, जीवितकामाः स्वजनैः सह लक्ष्मणसाम्बौ पुरतः स्थापयित्वा, भगवन्तं शरण्यं समुपेत्य, ससञ्ज्ञाः प्रणेमुः। ते भगवन्तं प्रार्थयन्तः ऊचुः— "हे राम, सर्वाधार! न वयं तव सामर्थ्यं विद्मः। अज्ञानिनः प्रमत्ताश्च वयं, अपराधं क्षन्तुमर्हसि। त्वं एव सृष्टिस्थितिसंहारकारणं स्वातन्त्र्येण, त्वयि विश्वं क्रीडनकमिव विद्वांसः वदन्ति। त्वमेव, अनन्त, सहस्रशिरसाऽयं पृथिवीं शिरसि लीलया धारयन्, अन्ते सर्वं त्वयि लीनं सति, त्वमेव केवलं शेषः, असमः। तव कोपः शिक्षार्थमिव, न द्वेषात्, त्वं सत्त्वसंरक्षणपरायणः। नमोऽस्तु ते, सर्वात्मन्, सर्वशक्तिधर, अक्षर, जगत्कर्तृ, शरणागताः स्मः।" एवं शरणागतान् कम्पमानान् संतप्तान् दृष्ट्वा, बलरामः तैः तुष्टः सन्, तान् अभयम् अदात्— "मा भैष्ट" इति। ततः दुर्योधनः षष्टिवर्षीयान् गजान् द्वादशसहस्राणि अश्वांश्च, षट्सहस्राणि सुवर्णरथान् सहस्रं च कन्याभिः रहितानां दासीः च, दीप्तिमन्तः विविधान् दत्तवान्। एतानि सर्वाणि स्वीकृत्य, सात्म्यसात्वतश्रेष्ठः भगवान् स्वपुत्रकलत्रयुतः, सुहृद्भिः सत्कृतः, प्रययौ। पश्चात् हलायुधः स्वपुरीं प्रविश्य, स्वबान्धवेषु सौहार्दपूर्णहृदयः, यदूनां सभायां कुरुषु कृतानि कर्माणि सर्वाणि न्यवेदयत्। अद्यापि सा पुरी रामबलस्य चिह्नेन शोभिता, गङ्गायाः दक्षिणे समुन्नता दृश्यते। इति श्रीमद्भागवतपुराणस्य दशमस्कन्धस्य उत्तरभागे संकर्षणस्य हस्तिनापुरनयनविजयो नाम अष्टषष्टितमोऽध्यायः समाप्तः। शुक उवाच— श्रीनारदः, श्रुत्वा नारकासुरवधं कृष्णेनैकैव बहूनां स्त्रीणां विवाहं च, तदद्भुतं द्रष्टुं काङ्क्षन् द्वारकां प्रति जगाम। आश्चर्यं हि, एकेन शरीरेण अष्टसप्तत्युत्तरसहस्राष्टानां स्त्रीणां गृहेषु पृथक्कृतं विवाहं कृतवान्। स देवर्षिः, द्वारकां प्राप्तः, यत्र उद्यानानि काननानि च पुष्पितानि, पक्षिगणानां कलरवः ब्राह्मणानां च घोषः श्रूयते स्म। तत्र सरांसि पूर्णविकसितनीलोत्पलशतपत्रकुमुदैः शोभितानि, वितानैः शुक्लशारदशारिकाभिः पूर्णानि, हंसबककूजनैः प्रतिनादितानि। नगरं तु नवशतानि रत्नमणिमयशुभ्रकाञ्चनविमानैः शोभितं, रत्नमण्डपैः सुवर्णमणिविभूषितैः भूषितम्। तत्र राजमार्गाः, वीथ्यः, चत्वराणि, विपणयः पृथक् पृथक्, रम्यप्रासादसभाभवनानि, दिव्यदेवायतनानि च स्थितानि। मार्गाङ्गणपथद्वाराणि क्षालितानि, ध्वजपताकाभिः सूर्यरश्मिभिः छन्नानि। अन्तःपुराणि सर्वगृहिणां पूजितानि, यत्र हरिस्य कौशलं तवष्टृणा कृतमिव दीप्तमासीत्। नारदः तत्र षोडशसहस्रेषु रम्येषु महिषीभवनेषु एकस्मिन् प्रविश्य, यदुकुलपत्नेः पत्न्या एकस्याः महतीं गृहशोभां ददर्श। तत्र प्रवालस्तम्भैः, वैडूर्यतलैः, नीलमणिप्राचीरैः, दीप्तिमद्भिः भूमिभागैः शोभितं गृहं दृष्टवान्। तवष्टृविनिर्मिताः मुक्तादामपरिच्छदाः शय्यासनानि रत्नदन्तमयैः भूषितानि। तत्र दासीगणाः शोभनवस्त्रधारिण्यो हारवर्जिताः, पुरुषाश्च सुश्लक्ष्णवस्त्रपटपट्टकिरिटकुण्डलधराः आसन्। रत्नदीपप्रभया तमो निहतम्, विविधवेश्मसु मयूरनृत्यम्, धूपहोमसुगन्धं, गानान्यपि श्रूयमाणानि आसन्। तत्र सहस्रदासीमध्ये, गुणरूपयौवनवस्त्रसम्पन्नायां, सतीं पतिं सात्म्यसात्वतं सुवर्णदण्डचामरयुता राज्ञीं ददर्श। तं दृष्ट्वा धर्मसंस्थापकं भगवान् सः, शय्यायाः समुत्थाय, मणिमुकुटं प्रणम्य, अर्घ्यपाद्यादिभिः सत्कृत्य, स्वासने न्यवेशयत्। तस्य पादौ प्रक्षालयन्, तदुदकं स्वमूर्ध्नि निवेश्य, स जगद्गुरुः पुण्यतीर्थरूपं ब्रह्मण्यदेवपादाम्बु मानयन्, तं नारदं सत्कृत्य, मधुरया वाचा पप्रच्छ— "भगवन्, किं करवाणि?" नारद उवाच— "न विस्मयः त्वयि, लोकनाथ, सर्वेषां मैत्री, दुष्टेषु संयमः; लोकहिताय स्वेच्छया अवतीर्य रक्षसि। तव पादद्वयं, मोक्षदं, ब्रह्मादिभिः मन्यमानं, संसारकूपपतनानां प्रतिपत्तये, मया ध्यायमानं, कृपां कुरु, स्मरणं मे अस्तु।" अन्यस्मिन् दिने नारदः, योगेश्वरस्य योगमायां जिज्ञासुः, अन्यस्याः कृष्णपत्नीगृहं प्रविश्य, तत्र तं प्रियया उद्धवेन च सह अक्षवाटे क्रीडन्तं ददर्श। तत्र अपि सत्कारः, आसनार्पणादिना, भक्त्या कृतः। तत्र स भगवान्, जिज्ञासया, "कदा आगतः? अस्माकं पूर्तीनां पूर्णेषु किं कर्तव्यम्?" इति पप्रच्छ। ततोऽपि, "कथय ब्रह्मन्, अस्य जन्मनो सौम्यत्वम्" इत्युक्त्वा, नारदस्तु विस्मितः, तस्मात् गृहेभ्यः अन्यं गृहम् अगच्छत्। तत्र अपि गोविन्दं पुत्रैः सह क्रीडन्तं ददर्श। अन्यत्र स्नानाय व्यवस्थितं, अन्यत्र होमकर्मणि, पञ्चमहायज्ञकर्मसु, क्वचित् विप्रभोजनं, क्वचित् अवशिष्टभोजनं, क्वचित् सायं वेदपाठं, क्वचित् खड्गचर्मपाणिना पथिषु चरन्तं ददर्श। एवं नारदः श्रीकृष्णस्य योगमायां, गृहस्थधर्मपालनं, तद्वैचित्र्यं च दृष्ट्वा, विस्मितचित्तः, भगवन्तं पुनः पुनः प्रणम्य, तत्र स्थातुम् इच्छन्, तस्य महिमानं जगौ।