श्रीशुक उवाच। वृष्णयः कुरुभिः दत्तां भूमिं सुखेन भोजन्ति, वयं तु पादपादुका इव, कुरवः तु शीर्षराजमौलिः इव। अहो, ये धनमदेन मत्ताः, तेषां वाक् विकला कठिना च भवति, तान् को वा सहेत वा शिक्षयेत, यथा मदोन्मत्तानाम्। तदा कोपाविष्टः बलरामः उवाच—"अद्याहं पृथिवीं कौरेयविहीनां करिष्यामि!" इति, हलं गृहित्वा त्रिलोकीं दग्धुमिवोत्थितः। स हलाग्रेण हस्तिनापुरं विदार्य, तं नगरं क्रुद्धः गङ्गायाम् अपातयत्, प्रहाराय उद्यतः। नगरं गङ्गायां प्रवहमानं, चक्रवातवर्त्मनि नौरीव भ्रममाणं दृष्ट्वा, कौरेयाः भयाकुलाः अभवन्। जीवितकामिनः कौरेयाः स्वजनैः सह लक्ष्मणसाम्बौ पुरतः स्थापयित्वा, कराभ्यां प्रणम्य भगवन्तम् शरणं प्रपेदिरे। ते प्रार्थयन्ति—"हे राम, सर्वाधार! तव शक्तिं न जानिमः। वयं मूढाः प्रमत्ताश्च, अपराधं क्षमस्व। त्वमेव कारणं स्वातन्त्र्येण सृष्टिस्थितिलयानां; जगतां लीलारूपं विद्वांसः वदन्ति। त्वमेव, अनन्त, सहस्रशिराः पृथिवीं लीलया धारयसि; जगत्समाप्तौ त्वयि एव विलीनं, त्वमेव केवलं शेषोऽसि। भगवन्, तव कोपः शिक्षार्थमेव, न द्वेषात्; सत्त्वधर्मधारकः सदा भूतानां रक्षायै प्रवृत्तः। त्वं सर्वात्मा, सर्वशक्तिधरः, अक्षयः, विश्वसृग्भवान्; त्वां शरणं गताः स्म, नमः।" एवं शरणागतानां भयभीतानां स्तुतिभिः तुष्टः बलरामः तान् अभयम् अदात्—"मा भैष्ट" इति। ततः दुर्योधनः ददौ षष्टिवर्षीयान् गजान्, द्वादशसहस्रं हयान्; षट्सहस्रं सुवर्णरथान्, सहस्रं कन्यानां दास्यः, हाररहिताः, कन्याप्रियः सन्। एतत् सर्वं स्वीकृत्य, स भगवान् सात्वतानां श्रेष्ठः, पुत्रकन्यया सह सखिभिः सत्कृतः प्रययौ। अथ हलायुधः स्वपुरीं प्रविश्य, बान्धवेषु स्नेहयुक्तः, यदूनां सभायां कुरुषु कृतानि कर्माणि न्यवेदयत्। अद्यापि स नगरः रामबलचिह्नितः, गङ्गायाः दक्षिणे भागे उन्नतः, सर्वदृश्यः तिष्ठति। इति श्रीमहाभागवते महापुराणे दशमस्कन्धस्योत्तरे भागे ‘हस्तिनापुरान्कर्षणरूपश्रीसंकर्षणविजय’नाम षट्षष्टितमोऽध्यायः समाप्तः। अथ, श्रीशुक उवाच—नारकासुरवधं कृष्णैकपत्नीभ्यः विवाहं च श्रुत्वा, नारदः तदद्भुतं द्रष्टुकामः अभवत्। एकेन शरीरेणाष्टौ सहस्राणि द्वौ शतानि च स्त्रियः स्वगृहेषु एकैकशः पत्नीरूपेण पाणिग्रहेण यः कृतवान्, तस्यैतदद्भुतं। ततः स देवर्षिः द्वारकां द्रष्टुकामः तत्रागच्छत्। तत्र उद्यानवनानि पुष्पितानि, विहगकुलनिनादितानि, विप्रनिनादसमाकुलानि च आसन्। सरोवराणि पूर्णपुष्पैः शतपत्रैः कुमुदैः इन्दीवरैः च शोभितानि, बृहद्बन्धूकैः हंसबकनिनादैः आलोक्यमानानि। तत्र नव लक्षाणि रत्नमयक्रौञ्चमणिमयशुभ्रगृहाणि, सुवर्णरत्नाभरणानि, दिव्यैः कलशैः भूषितानि। सायास्त्र्यायां राजमार्गेषु चतुष्पथेषु च, शोभनमण्डपसभाभिः, दिव्यदेवायतनैः, क्षालितभूमिभिः, पताकाध्वजैः छायितानि आसन्। अन्तःपुराणि सर्वगृहिणां पूजितानि, तत्र हरिणा स्वशिल्पकौशलं तुष्टिः इव प्रदर्शितम्। तत्र षोडशसहस्रेषु रम्येषु गृहेषु एका श्रीशौर्यपत्नी गृहं प्रविश्य, नारदः तस्यां प्रासादे प्रविवेश। स प्रासादः प्रवालस्तंभैः, वैदूर्यतलैः, नीलमणिपट्टिकाभिः, स्फटिकभित्तिभिः, प्रभया दीप्तः। तत्र त्वष्टृणा निर्मितं मुक्तादामवितानं, रत्नमणिशयनासनानि, हस्तिदन्तजालानि च आसन्। तत्र दास्यः शुक्लवस्त्रधारिण्यः, हाररहिताः, पुरुषाश्च शोभनवस्त्रकटीपट्टमुकुटकुण्डलधारिणः आसन्। रत्नदीपप्रभया तमः नाशितम्। विविधबाल्कन्यां मयूरा नृत्यन्तः, धूपनैवेद्योपहितानि, गम्भीरधीभिः गानानि गीयमानानि च आसन्। तत्र सहस्रदास्यः गुणरूपयौवनालङ्कारसमन्विताः, तासु मध्ये रुक्मचामरहस्तया पतिं सात्वतानां पल्लवयन्तीं पत्नीं ददर्श। तं दृष्ट्वा, स भगवान् धर्मगुप्ताम्नायशिरोमणिः, शय्यायाः उत्थाय, मणिमुकुटेन चरणयोः प्रणम्य, सुस्वागतम् आसनं च दत्तवान्। तस्य पादयोः पाद्यं कृत्वा, स्वमस्तके न्यधत्त, स यद्यपि जगद्गुरुर्ब्रह्मण्यदेवः, तथापि तस्य पादोदकं परमतीर्थमिति। तं देवर्षिं सत्कृत्य, पुराणर्षिर्नारायणः नरस्य सखा, मधुरया वाचा पप्रच्छ—"भगवन्, किं करवामि ते?" श्रीनारद उवाच—"न तव आश्चर्यं, जगतां नाथ, सर्वेषां मैत्री, पापेषु निग्रहः; लोकहिताय तव स्वेच्छावेशावताराः, तन्मयं वयं जानिमः। तव पादद्वयं, यत्प्रसादात् जनाः मुक्तिम् आप्नुवन्ति, ब्रह्मादिभिः ध्यानगम्यम्, संसारकूपपतितानां पतिः, तद् दृष्ट्वा, तदनुस्मरणाय मां कृपां कुरु।" एवम् उक्त्वा, अन्यस्मिन् दिने, नारदः योगिनां नाथस्य योगमायां ज्ञातुम् अन्यस्याः कृष्णपत्नीगृहं प्रविवेश। तत्र सः प्रियेण सहितः, उद्धवेन च, द्यूतविनोदेन क्रीडमानः, अतीव भक्त्या सत्कारं कृतवान्। तत्र अपि सः, "कदा आगतः भवान्? वयं अल्पसंपन्नाः, पूर्णानां किं कर्तुं शक्नुमः?" इति पृष्टः। तथापि, "एष जन्मकान्तिः कथ्यतां," इति प्रार्थितः, नारदः विस्मितः, तस्मात् गृहात् अन्यं गृहम् अगच्छत्। इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तरभागे श्रीसंकर्षणविजयः, श्रीकृष्णगृहस्थधर्मदर्शनं च, श्रीनारदद्वारकाविहारवर्णनं च, सम्यक् निरूपितम्।