शान्तिम् इच्छन् अहम् अत्र आगतः, कोपितान् यादवांश्च कृष्णं च शमयित्वा मृदुना चित्तेन। ते मूढधीः कलहप्रियाः दुष्टाश्च पुनः पुनः मां न अवमन्यन्त, गर्विताः सन्तः अविनीतवचनानि अपि ऊचुः। किं नु सः उग्रसेनः महाबलः भोजवृष्ण्यन्धकाधिपः, यं इन्द्राद्याः लोकपालाः अपि अनुशासन्ति? सः, येन सुधर्मा सभां प्रविष्टः, पारिजातः च अमरलोकात् आनितः उपभुज्यते, नूनम् न राजासने अर्हति? यस्य पादयोः श्रीः स्वयं सेवते, सर्वेश्वरी, सः किम् न राजोपचाराणाम् अर्हः? यस्य पादपङ्कजधूलिः सर्वलोकपालमुकुटैः वह्यते, यः पुण्यतीर्थानां पुण्यतमः पूज्यते, ब्रह्मा शिवः अहम् च तस्य अंशांशाः, श्रीः च तं दीर्घकालं सेवते—कः तस्य राजासनस्य अर्थः? वृष्णयः कुरुभिः दत्तां भूमिम् उपभुञ्जते, वयं तु पादरक्षायाः इव, कुरवः तु शिरसः मुकुटम्। हन्त, धनमदेन उन्मत्तानां, यैः वाक् असंभ्रान्ता कठिना च, गर्वमत्तमदपानवत्, तान् कः सहेत वा शिक्षयेत्? सः क्रुद्धः उवाच—"अद्य अहम् पृथ्वीं कौरेवरहितां करिष्यामि!" इति, हलम् आदाय, त्रीन् लोकान् दग्धुम् इव उत्तस्थौ। सः हलस्य अग्रेण हस्तिनापुरं विदार्य, कोपात् ताम् गङ्गायाम् आकर्षयन्, ताडयितुम् उद्यतः। सा पुरी गङ्गायाम् आकृष्यमाणा, चक्रवातगते नौकायाम् इव परिभ्रमन्ती, दृष्ट्वा तद् आक्रमणम्, कौरेवाः भीताः अभवन्। जीवितुम् इच्छन्तः कौरेवाः स्वजनैः सह, लक्ष्मणसांबौ पुरः कृत्वा, भगवतः समीपम् शरणम् आगम्य, अञ्जलिपुटैः प्रणेमुः। "हे राम, सर्वाधार, वयं तव शक्तिम् न जानिमः। अज्ञानदोषात् कृतं अपराधम् क्षमस्व। त्वं एव एकः कारणम्, स्वतन्त्रः, सृष्टिस्थितिलयानाम्। जगन्ति तव क्रीडनकानि इति मनीषिणः वदन्ति, त्वं तैः क्रीडसि। त्वं अनन्त, सहस्रशिरसा पृथ्वीं वहसि, मुकुटेन लीलया धारयसि; अन्ते जगद् त्वयि एव लीयते, त्वं एक एव शेषः। भगवन्, तव कोपः लोकशिक्षणाय, न द्वेषाद् वा असूयया; सत्त्वसंश्रयः, सदा भूतक्षेमे रतः। नमः सर्वात्मने, सर्वशक्तिधराय, अक्षराय; जगत्कर्त्रे, त्वां प्रणमामः, त्वां शरणं गताः।" शुक उवाच—एवं शरणागतैः संतप्तैः कम्पमानैश्च बलरामः प्रसन्नः, तान् अभयं ददौ—"मा भैष्ट" इति। दुर्योधनः तस्मै षष्टिवर्षीयान् गजान् द्वादशसहस्राणि अश्वान् च दत्तवान्। सः षट्सहस्राणि सुवर्णरथान् सहस्रं च कन्याप्रियः काञ्चन्याभरणवर्जितानां दासीनां च दत्तवान्। एतान् सर्वान् स्वीकृत्य, सः भगवतः सात्वतानां श्रेष्ठः, पुत्रस्नुषया सह मित्रैः पूजितः निर्गतः। ततः हलायुधः स्वपुरीम् प्रविष्टः, बान्धवान् प्रति स्नेहयुक्तहृदयः, यादवसभा मध्ये कुरुषु कृतानि कर्माणि सर्वाणि न्यवेदयत्। अद्यापि सा पुरी रामबलस्य चिन्हं वहन्ती, गङ्गायाः दक्षिणे ऊर्ध्वभागे सर्वैः दृश्यते। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धस्य उत्तरभागे "हस्तिनापुरानयनरूपसङ्कर्षणविजयो" नाम अष्टषष्टितमोऽध्यायः समाप्तः। शुक उवाच—नारदः मुनिः श्रुत्वा कि नारकः हतः, बह्व्यो योषितः एकेनैव कृष्णेन परिणीताः, तद् द्रष्टुम् इच्छन् अभवत्। आश्चर्यं खलु, एकेन देहेन सः एकैकस्मिन् गृहे अष्टौ सहस्राणि द्वे च शतानि स्त्रियः समकालं विवाहितवान्। द्वारकां द्रष्टुम् उत्सुकः सः दिव्यः मुनिः तत्र अगच्छत्, यत्र उपवनानि काननानि पुष्पितानि, पक्षिवृन्दस्वरैः ब्राह्मणस्वरैश्च निनदितानि। तत्र सरांसि पूर्णविकसितनीलोत्पलशतपत्रकुमुदोत्पलानि, तृणशृङ्गाणि च, हंसबकसारसस्वरैः पूर्णानि। सा पुरी नवशतानि सहस्राणि मणिमुक्तारजतभवनैः, महावैडूर्यसदृशैः, सुवर्णरत्नाभरणोपेतैः शोभिता। तस्यां राजमार्गाः, वीथ्यः, चत्वराणि, विपणयः पृथग्विधानि; शोभनप्रासादसदनमण्डपाः दिव्यदेवायतनैः सह स्थिताः; मार्गाङ्गणगृहद्वाराणि आप्लुतानि, ध्वजपताकाभिः च्छन्नानि। अन्तःपुराणि सर्वगृहिणां पूजितानि, तत्र हरिणा स्वकौशलम् आकाशं यथा प्रकटितम्, तवष्टृणा निर्मितानि इव। सः षोडशसहस्रेषु शोभनवेश्मसु एकं प्रविवेश, या सा शौर्यपत्नी, तस्याः महद् गृहं। तत्र प्रवालस्तम्भैः नीलमणितलैः, वैदूर्यभित्तिभिः, अद्वितीयदीप्त्या भासमानं भूमिम्। तत्र तवष्टृणा कृताः मुक्तासूत्रपरिच्छदाः छत्राणि, रत्नमुक्तैः कटकाभिः शय्याः आसनानि च। दास्यः शोभनवस्त्रधारिण्यः किंतु हारवर्जिताः, नराश्च उत्तमाम्बरधारिणः, काञ्चीकुर्वटमणिकुण्डलधराः। रत्नदीपप्रभया तमः अपास्तम्; विविधबाल्कन्येषु मयूराः नृत्यम्, धूपोपहाराः, प्राज्ञैः गानम् अपि। तत्र सहस्रदास्यः गुणरूपयौवनवेषसम्पन्नाः, तासु मध्ये मुनिः सतीं ददर्श, या सात्मता स्वर्णचामरं सात्वतपतये व्यजनम् अकरोत्। तं दृष्ट्वा भगवान् धर्मगुप्ताम् श्रेष्ठतमः, शय्यायाः उत्थाय, मुकुटेन मुनिपादयोः प्रणम्य, अञ्जलिपुटेन स्वासने न्यवेशयत्। सः मुनिपाद्यं प्रक्षालयित्वा, तद् जलं शिरसि न्यधात्, स्वयं लोकाचार्यः, धर्मपतिः; तस्य पादप्रक्षालनम् एव ब्रह्मण्यदेव इति पुण्यतीर्थम्। तं दिव्यर्षिसत्तमं नारायणं नृसखं सम्यक् पूज्य, मधुरप्रशान्तया वाचा परिप्रश्नं चकार—"भगवन्, किं ते कर्तव्यम्, भगवन्?