यदवाः स्वयम् अस्माभिः सम्पूजिताः, राजसम्मानैः चिह्निताः, दातृभिः वितीर्यन्ते, यथा सर्पेभ्यः सुधा; ये यदवाः अस्मदनुग्रहेण समृद्धिम् आपन्नाः, अद्य निर्लज्जतया अस्मान् आज्ञापयन्ति। किम् अपि, इन्द्रः अपि भीष्मद्रोणार्जुनादिभिः सह अकृतदत्तं बलात् गृहीत्वा, यथा सिंहः वने मृगम् आहरति, कथं कर्तुं शक्नुयात्? श्रीबादरायणः उवाच— तेषां जात्यैश्वर्यबन्धुसम्बन्धसमृद्ध्याभिमानात् अहङ्कारः अभवत्, भारतश्रेष्ठ; रामाय कटुवचनानि उक्त्वा, ते अशिष्टाः नगरं प्रविविशुः। कुरूणां दुष्टतां च तेषां अपमानजनकवचनानि च दृष्ट्वा, अच्युतः कोपितः, दुष्टदर्शनः, पुनः पुनः हसित्वा वाक्यम् अब्रवीत्। नूनम् एते दुष्टाः, नानाप्रकाराभिमानमदनद्धाः, शमं न इच्छन्ति; तेषां संयमः एव दण्डः, यथा पशूनां लङ्गलः। अहम् अपि शमकामः इह आगतः, कोपितान् यदून् कृष्णं च शमयित्वा। एते मूढाः कलहप्रियाः दुष्टाः, पुनः पुनः माम् अवज्ञाय, गर्वयन्तः, अवमानपूर्णानि वाक्यानि अब्रुवन्। किं नु उग्रसेनः, बलवान् स्वामी, भोजवृष्ण्यन्धकाधिपः, यस्य आज्ञां इन्द्राद्याः अपि पालका गृह्णन्ति? सः एव, येन सुधर्मा प्रविष्टा, पारिजातः अमरावतीतः आनीतः, उपभुज्यते च, सः एव नु राजासनाय अयोग्यः? यस्य पादपद्मरजः लोकपालमुकुटैः वह्यते, यः पवित्राणां पवित्रतमः पूज्यः, ब्रह्मविष्णुशिवाः तस्य अंशांशाः, श्रीः अपि चिरकालं तं सेवते—किं तस्य राजासनस्य अपेक्षा? वृष्णयः कुरुभिः दत्तां भूमिं उपभुञ्जते, वयं तु पादुका इव, कुरवः शिरोमणिः इव। कः वा सहिष्येत वा शिक्षयेत, धनमदेन मदोन्मत्तान्, येषां वाक्यानि मदान्धवत् कटुतराणि च? ततः सः कोपाविष्टः, "अद्य अहम् इमां पृथ्वीं कौरवारहितां करिष्यामि!" इति घोषयन्, हलम् आदाय, त्रिलोकीं दग्धुम् इव उत्तस्थौ। सः हलाग्रेण हस्तिनापुरं विदार्य, क्रुद्धः, तां गङ्गायां आकर्षयन्, प्रहाराय उद्यतः। तदा नगरी गङ्गायाम् आकृष्यमाणा, वर्तुलवेगे नौः इव भ्रममाणा, दृष्ट्वा कौरवाः भयाकुलाः अभवन्। जीवितुकामाः कौरवाः स्वजनैः सह, लक्ष्मणसाम्बौ पुरतः स्थापयित्वा, भगवन्तम् उपशरणाय उपेत्य, अञ्जलिपुटैः प्रणेमुः। "हे राम, सर्वाधार! वयं तव शक्तिं न जानिम; क्षमस्व अस्माकं अपराधम्, वयं हि मूढाः प्रमत्ताश्च। त्वमेव एकः, स्वतन्त्रः, सृष्टिस्थितिलयानां कारणम्; भगवन्, मनीषिणः जगन्ति तव क्रीडनकानि इति वदन्ति, त्वं तैः सह क्रीडसि। त्वमेव अनन्त, सहस्रशिरसा पृथिवीं वहसि, मुकुटे लीलया धारयसि; अन्ते तु सर्वं त्वयि लीनं, त्वमेव एकः, अनुपमः। भगवन्, तव कोपः लोकशिक्षणाय एव, न द्वेषात्; सत्त्वसंश्रयः सन्, सदा भूतपालनपरः। नमः ते, सर्वात्मन्, सर्वशक्तिधर, अक्षर; विश्वसृजः, त्वां शरणं गताः स्मः।" शुक उवाच— एवं शरणागतैः, कम्पमानैः, तुष्टः बलरामः, परितोषात्, "माभैष्ट" इति निर्भयत्वं दत्तवान्। ततः दुर्योधनः षष्टिवर्षीयान् गजान्, द्वादशसहस्रं हयान् च उपहाररूपेण अददात्। षट्सहस्रं सुवर्णरथान्, सूर्यसङ्काशान्, सहस्रं कन्यानां मुक्ताहाररहितानाम्, कन्याप्रियः सन्, अददात्। एतानि सर्वाणि स्वीकृत्य, सात्मतानां श्रेष्ठः भगवान्, स्वपुत्रदौर्यायुध्यया सह, मित्रैः सत्कृतः, निर्गतः। ततः हलायुधः स्वपुरं प्रविश्य, स्वबन्धुषु स्नेहयुक्तहृदयः, यदुसभायां कुरुषु कृतानि कर्माणि सर्वाणि न्यवेदयत्। अद्यापि सा नगरी, रामपराक्रमलाञ्छना, गङ्गायाः दक्षिणे, सर्वेभ्यः दृश्यते, उन्नता स्थिताऽस्ति। इति श्रीमद्भागवतपुराणे दशमस्कन्धोत्तरभागे 'हस्तिनापुराकर्षणरूपसङ्कर्षणविजय' नाम षष्ठ्यष्टितमः अध्यायः समाप्तः। शुक उवाच— श्रीनारदः, भगवतः गृहम् आचारम् अनुशीलयन्, श्रुत्वा नारकासुरवधं, कृष्णेनैकविवाहं च, द्रष्टुम् इच्छन् द्वारकां जगाम। आश्चर्यं खलु, एकेन शरीरेण सः, अष्टसहस्रद्विशतयोः स्त्रीणां, स्वगृहेषु, एकैकस्यां, एकैकेन विवाहितः। स देवर्षिः द्वारकाम् अगमत्, यत्र उद्यानानि, विहारवनानि, पक्षिसमूहस्वरैः ब्राह्मणनिनादैः च शब्दितानि। तत्र सरांसि, पूर्णविकसितनीलोत्पलशतपत्रकुमुदैः, तल्लोलैः, हंसबकनिनादैः च, शोभितानि आसन्। नगरे नवशतसहस्राणि प्रासादानां, स्फटिकरजतनिर्मितानि, महावैदूर्यसदृशानि, सुवर्णरत्नोपस्कृतानि, विराजन्ते। राजमार्गाः, वीथ्यः, चत्वराणि, हाटाः, पृथक् पृथक् विलक्षणानि; शोभनसभागृहाणि, दिव्यदेवायतनानि, मार्गप्राङ्गणगृहद्वाराणि उदकसिक्तानि, पताकाध्वजैः छायितानि। अन्तःपुराणि, गृहस्थैः पूजितानि, हरिणा स्वशिल्पेन निर्मितानि, त्वष्टुना कृतानि इव, शोभन्ते। सः तेषु षोडशसहस्रेषु रम्येषु महागृहेषु एकस्मिन् प्रविवेश, यदुपतेः भार्यायाः एकस्याः। स तु प्रासादः प्रवालस्तम्भैः, उत्तमवैदूर्यतलैः, नीलमणिप्राचीरैः, मणिप्रभया भूम्ना च, विराजते। तत्र त्वष्टृणा कृताः मुक्तादामवितानानि, रत्नदन्तोपस्कृतासनशय्याः च आसन्। तत्र दास्यः सुवासिनीः, मुक्ताहाररहिताः, पुरुषाः च उत्तमवस्त्रपरिधानाः, कटिसूत्रपगुटिकाकुण्डलधारिणः, शोभन्ते। एवं श्रीभगवत्कथायां, कुरुवृष्ण्यादिकथायां, द्वारकावर्णने च, परममङ्गलं चरितम्।