यदा रामः स्वसख्यः परमप्रियः आगतः इति श्रुत्वा, सर्वे अतिसन्तुष्टाः अभवन्। तं सम्यक् सत्कृत्य, शुभैः द्रव्यैः समागताः। तेन सम्यक् संमिलित्वा, तस्मै गावं च पूजार्थं जलं च दत्तवन्तः; ये तु तस्य महिमानं जानन्ति, ते बलरामाय शीर्षणा प्रणिपेतुः। बान्धवानाम् अवस्थां श्रुत्वा, च स्वकृत्यं च पृष्ट्वा, रामः तेषु निःशङ्कं वचनं प्रोवाच— “उग्रसेनः पृथिवीपतिः यदाज्ञां ददाति, तां त्वं समाहितचित्तः शृणु, विलम्बं विना तां निर्वर्तय। यद्यपि यूयं बहवः, धर्मिष्ठं पुरुषं अधर्मेण बद्धवन्तः, विजित्य; एषः सम्बन्धिनां सौमनस्याय मया सह्यते। बलरामस्य वीर्य-शौर्य-बलैः पूर्णं वचनं श्रुत्वा, कुरवः प्रकोपिताः, स्वशक्तिसमानं तद्वाक्यं श्रुतवन्तः। ते चोचुः— “हन्त, किमिदम्! कालस्य दुरनिवार्यगत्या, यः आरोहणं इच्छति, स पादत्राणं धारयति, मस्तके किरीटं च शोभयति। एते वृष्णयः, युवानः, सहशय्यासनभोजनाः, अस्माभिः समाः कृताः, राजासनं च दत्तम्। ते चाम्बरं, चामरं, शङ्खं, श्वेतच्छत्रं, किरीटं, सिंहासनं, शय्यां च, अस्माकं प्रमादात् उपभुञ्जते। अलम्, यदवेषु राजलक्ष्म्या अंकितेषु, प्रदातृदत्तेषु, येषां यदवाः अस्मदनुग्रहेण समृद्धाः, ते अद्य अस्मान् निर्लज्जतया आज्ञापयन्ति। कः वा, भीष्मद्रोणार्जुनादिभिः सह, इन्द्रः अपि, अप्रदत्तं हर्तुम् अर्हति, यथा सिंहः अरण्ये मृगं हरति?” श्रीबादरायण उवाच— “तेषां जातिसम्बन्धधनैः मदोन्नतानां गर्वः अभवत्, हे भारतश्रेष्ठ; बलरामाय कठोरं वचनं उक्त्वा, ते अविनीताः नगरं प्रविशन्ति।” कुरूणां दुष्टतां दृष्ट्वा, तेषां च कुपितवचनं श्रुत्वा, अच्युतः कोपसमन्वितः, दृढदर्शनः, पुनः पुनः हसन्, इदं प्रोवाच— “नूनं, एते दुरात्मानः, नानाविधमदगर्वोद्भूताः, शमं न इच्छन्ति; तेषां निग्रहः दण्डवत्, यथा पशूनां। अहम् इह शमकामः आगतः, यदून् च कृष्णं च कोपितौ शमयित्वा। एते मूढमतयः, कलहप्रियाः, दुष्टाः, पुनः पुनः माम् अवमानयन्ति, गर्विताः च। किम् उग्रसेनः न महाबलः, भोजवृष्ण्यन्धकाधिपः, यस्मै इन्द्राद्याः लोकपालाः अपि शृण्वन्ति? सः, येन सुधर्मा प्रविष्टा, पारिजातः च स्वर्गात् आनीतः, उपभुज्यते, सः राजासने न अर्हति? यस्य पादपद्मरेणुं सर्वलोकपालमुकुटैः ध्रियते, यः पुण्यानां पुण्यतमः पूज्यः, ब्रह्मशिवादयः तस्यांशांशाः, श्रीः च दीर्घकालं सेवते, तस्मिन्को राजासनयोग्यः? वृष्णयः कुरुभिः दत्तां भूमिम् उपभुञ्जते, वयं पादत्राणवत्, कुरवः मस्तकवत्। कः वा, मदोन्मत्तानां, धनगर्वसम्भूतानां, विकृतकठोरवाक्यानां, सहनं वा उपदेशं वा कुर्यात्?” एवं कुपितः, बलरामः उदग्रः, उवाच— “अद्याहं पृथ्वीं कौरवारहितां करिष्यामि!” इत्युक्त्वा, हलं गृहीत्वा, त्रीन् लोकानिव दग्धुं समुत्तिष्ठत्। स हलस्य अग्रेण हस्तिनापुरं विदार्य, कोपसंरक्तः, तां गङ्गायां प्रक्षिप्तुम् आरभत। सा पुरी गङ्गायां नीत्वा, चक्रवातगतनौका इव भ्रममाणा, दृष्ट्वा कुरवः भयाकुलाः अभवन्। जीवितुम् इच्छन्तः, कुरवः स्वजनैः सह, लक्ष्मणसांबौ पुरतः स्थाप्य, भगवन्तं शरणं गत्वा, अञ्जलिपुटाः प्रणम्य ऊचुः— “हे राम, सर्वाधार! तव शक्तिं न जानिमः। वयं मूढाः, अपराधं क्षन्तुम् अर्हसि। त्वमेव कारणं, स्वतन्त्रं, सृष्टिस्थितिलयनाम्। जगतां लीलारूपत्वं विद्वांसः वदन्ति। त्वमेव, अनन्त, सहस्रशिरसा पृथ्वीं धारयसि, मुकुटे क्रीडया; अन्ते च जगत् स्वात्मनि लीनं, त्वमेवावशिष्टः। तव कोपो लोकशिक्षार्थं, न द्वेषाद् वा असूयया; त्वं सतत्त्वसंरक्षकः, सदा भूतहिते रतः। नमोऽस्तु ते, सर्वात्मन्, सर्वशक्तिधर, अक्षर, जगदुत्पत्तिकर्तः, त्वां शरणं गताः स्मः।” शुक उवाच— “एवं, शरणागतैः संतप्तैः कम्पमानैः च, बलरामः तुष्टः, परितुष्टः च, तान् अभयम् अदात्, ‘मा भैष्ट’ इति। दुर्योधनः षष्टिवर्षीयान् गजान् द्वादशसहस्रं च अश्वान् दत्तवान्। षट्सहस्रं सुवर्णरथान् सूर्यसङ्काशान्, सहस्रं च कन्यकानाम् अङ्गदवर्जितानाम्, कन्याप्रियः सन्, दत्तवान्। एतान् सर्वान् स्वीकृत्य, प्रभुः सात्वतश्रेष्ठः, पुत्रकलत्रसहितः, सखिभिः पूजितः, प्रस्थितवान्। ततः हलायुधः स्वपुरं प्रविष्टः, स्वबान्धवान् प्रति स्नेहयुक्तः; यदुसभायाम्, कुरुषु कृतानि कर्माणि सर्वाणि न्यवेदयत्। अद्यापि सा पुरी, रामबलचिह्नधारिणी, गङ्गायाः दक्षिणे, उन्नता, सर्वैः दृश्यते।” इति श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धे उत्तरभागे ‘हस्तिनापुरदोलनरूपसङ्कर्षणविजयवर्णनं’ नाम षष्ट्यष्टितमः अध्यायः समाप्तः। शुक उवाच— “भगवतः गृहस्थधर्मः, यथा नारदेन कृतः— नारदः, नरकासुरवधं कृष्णैकपत्नीविवाहं च श्रुत्वा, तद् द्रष्टुम् इच्छन् अभवत्। किमिदम् आश्चर्यम्! एकेन शरीरेण, सः एकस्मिन्नेव काले, अष्टसहस्रद्विशतयोः स्त्रीणां गृहेषु, पृथग् विवाहं चकार।