रामः तु, सशस्त्रवृष्णिप्रधानान् प्राशम्य, कुरुवृष्ण्योः संधिं निचिन्तयन्, कलहापहः सन्, संग्रामं न काङ्क्षयत्। सः तेजस्विना रथेन, ब्राह्मणैः स्वजनेषु वृद्धैश्च परिवृतः, इव नक्षत्रमण्डले पूर्णशशी, हस्तिनापुरं जगाम। गजाह्वयं सम्प्राप्य, नगरोपवनान्तः प्रविश्य, रामः उद्धवम् आज्ञापयत्—"गच्छ, धृतराष्ट्रं पृच्छ" इति। उद्धवः तु, अम्बिकासुतं भीष्मं द्रोणं बाह्लिकं दुर्योधनं च स्वाभिप्रायैः सस्मार, तान् यथाविधि प्रणम्य, रामागमनं न्यवेदयत्। रामस्य, स्वमित्रस्य, आगमनं श्रुत्वा, ते सर्वे महता हर्षेण प्रहृष्टाः, तं सत्कृत्य, मङ्गलोपहारैः सह समुपजग्मुः। तं सम्यक् उपसंगम्य, गावं जलं च अर्घ्यं समर्प्य, ये तस्य महिमानं जानन्ति, ते बलरामाय शीर्ष्णा प्रणेमुः। ततोऽथ, स्वबान्धवान् कुशलिनः श्रुत्वा, तेषां च कुशलं पृच्छ्य, रामः निर्भयम् अवदत्— "उग्रसेनः पृथ्वीश्वरः यत् यदादेशं ददाति, तं समाहितचित्तैः श्रुत्वा, विलम्बं विना पालनीयम्। यद्यपि भवन्तः बहवः, तथापि धर्मिष्ठं विजित्य, अधर्मेण बध्नीत; सगोत्रभावनायाहं तद् सहिष्णुः।" एवं वीर्यतेजसौर्जस्यपूर्णं बलरामवचनं श्रुत्वा, कुरवः चोदयन्तः सन्तः, विस्मयं जग्मुः। ते चोचुः—"हा, किमिदम्! कालगतिः अपरिहार्या, यः शिरसि किरीटं धारयन्, पादयोः पादत्राणं स्थापयति। एते वृष्णयः, युवाभिः सह, शय्यासनभोजनानि विभजन्तः, अस्माभिः समाः कृताः, राज्यासनं च दत्तम्।" "ते चामरव्यजनशङ्खच्छत्रमुकुटासनशय्यानि भुञ्जते, अस्माकं प्रमादात्। पर्याप्तं यदवेषु राज्यलक्ष्म्या अंकितेषु, यद् दातारः ददति, तद् इव सर्पेभ्यः सुधा; ये यदवाः अस्मदनुग्रहेण समृद्धाः, अद्य तु निर्लज्जाः अस्मान् आज्ञापयन्ति।" "कथं वा, इन्द्रः अपि, भीष्मद्रोणार्जुनादिभिः कुरुभिः सहितः, अदत्तं ग्रहीतुम् इच्छेत्, यथा सिंहः कानने मृगमांसम्।" श्रीबादरायण उवाच—एवं जातिवंशधनमदेन दुर्विनीताः, ते रामाय कटुवचनानि उक्त्वा, नगरम् प्रविविशुः। तेषां दुष्टभावं च, कटुवचनानि च श्रुत्वा, अच्युतः कोपसम्भृतः, हास्यं कृत्वा, पुनःपुनः अब्रवीत्— "नूनं, एते दुष्टाः, विविधान् मदान् आसाद्य, शमं न इच्छन्ति; तेषां निग्रहः दण्डः, यथा पशूनाम्। अहं तु शमकामः, क्रुद्धौ यादवकृष्णौ सान्त्व्य, अत्र प्राप्तः। एते मूढाः कलहप्रियाः दुष्टाः, पुनःपुनः मां तिरस्कृत्य, गर्वात् अवमान्य वदन्ति।" "किं उग्रसेनः न बलवान् भोजवृष्ण्यन्धकाधिपः, यस्याज्ञया इन्द्रादयः अपि पालकाः वर्तन्ते? येन सुधर्मा प्रविष्टा, पारिजातः स्वर्गात् आनितः, सः राज्यासनाय न अर्हति किम्?" "यस्यान्तिके श्रीः स्वयं सेवते, सर्वैश्वर्या अधिपः, सः राज्यलक्ष्म्या न अर्हति किम्? यस्य पादरजः लोकपालमुकुटैः वह्यते, यः पुण्यतीर्थात् अपि पूज्यः, ब्रह्मशिवादयः तस्यांशांशाः, श्रीः च दीर्घकालं तं सेवते—कुतः तस्य राज्यासनम्?" "वृष्णयः, कुरुदत्तां भूमिं भुञ्जते, वयं तु पादत्राणवत्, कुरवः शिरसि मुकुटमिव। कः तु, मदोन्मत्तानाम्, कटुवचनानां, द्रव्यलुब्धानां, वचांसि सहेत वा, शिक्षयेत वा?" एवमुक्त्वा, कोपाविष्टः बलरामः, "अद्यैव कौरेभ्यः पृथ्वीं शून्याम् करिष्यामि!" इति घोषयन्, हलं गृहीत्वा, त्रिलोकदाहाय समुत्थितः। सः हलाग्रेन हस्तिनापुरं विदार्य, रुष्टः, गङ्गायां तं नगरं प्रक्षिपन्, ताडनाय उद्यतः। नगरं तु, गङ्गायां निपात्यमानं, घूर्णमानं नावमिव, दृष्ट्वा, कुरवः भीताः अभवन्। जीवितकामाः कुरवः, कुटुम्बैः सहिताः, लक्ष्मणसाम्बौ पुरतः स्थाप्य, भगवन्तं प्रणिपत्य, शरणागताः अभवन्। ते तं प्रार्थयन्तः ऊचुः—"हे राम, सर्वाधार! न वयं तव शक्तिं जानिमः। अज्ञानदोषात् अपराधः कृतः; क्षन्तव्यः।" "त्वमेव कारणं, अनपेक्ष्य, सृष्टिस्थितिलयानाम्। भगवन्, विद्वांसः जगन्ति तव क्रीडनकानि वदन्ति, त्वं तैः सह क्रीडसि।" "त्वमेव, अनन्त, सहस्रशिरसा पृथ्वीं वहसि, लीलया शीर्ष्णि धारयन्; संहारे च, त्वयि जगत् लीनं, त्वमेव शेषः, अनुत्तमः।" "भगवन्, तव कोपः लोकशिक्षणाय, न द्वेषादि; त्वं सत्त्वसंश्रयः, सदा भूतहिते रतः।" "नमः सर्वात्मने, सर्वशक्तिधराय, अक्षराय; जगत्कर्त्रे, त्वां प्रणम्य शरणं गताः।" शुक उवाच—एवं शरणागतैः, संतप्तैः कम्पमानैश्च, रामः तुष्टः, तान् निर्भयम् अकरोत्, "मा भैष्ट" इति। दुर्योधनः तु, षष्टिवर्षीयान् गजान् द्वादशसहस्राणि अश्वांश्च, दत्तवान्। षट्सहस्राणि सुवर्णरथान् सूर्यसङ्काशान्, सहस्रं काञ्चन्यः कन्यकाः, हारवर्जिताः, सन्दत्तवान्। एतानि सर्वाणि स्वीकृत्य, भगवान् सात्वतश्रेष्ठः, पुत्रकलत्रसहितः, मित्रैः पूजितः, निर्गतः। ततः हलायुधः स्वनगरीं प्रविश्य, स्वजनसुहृदां प्रति स्नेहेन, यदुविद्वत्सभायां कुरुषु कृतानि कर्माणि सर्वाणि न्यवेदयत्।