कौरवाः क्रोधेन समाकुलाः सञ्जग्मुः—"एष बालकः दुष्टाचारः, अस्मान् अवज्ञाय, अकामां कन्यां बलात् गृहीत्वा स्वयम् अपहृतवान्।" ततोऽन्योन्यं समालोच्य प्रोचुः—"एनं दर्पयुक्तं बध्नीमहि; किं वृ्ष्णयः करिष्यन्ति? ते हि अस्माभिः दत्तां भूमिं, अस्मदनुग्रहेण सञ्चितां, सुखेन उपभुञ्जते। यदि वृ्ष्णयः शृण्वन्तः स्वपुत्रं बद्धमिह आगच्छेयुः, तेषां गर्वः भग्नः स्यात्, ते च नियतप्राणवत् शान्ताः भविष्यन्ति।" एवं कर्णः, शलः, भूरिः, यज्ञकेतुः, सुयोधनश्च, कुरुवृद्धैः समर्थिताः, साम्बस्य बन्धनाय प्रयासमकुर्वन्। तदा धृतराष्ट्रपुत्रान् पृष्ठतः धावमानान् दृष्ट्वा, साम्बः महारथः, स्वर्णमयम् धनुः गृहीत्वा, सिंह इव एकाकी स्थितवान्। ते कोपसमन्विताः, तम् अपहरितुम् इच्छन्तः, "तिष्ठ तिष्ठ" इति उच्चैः शब्दयन्तः, धनुष्मन्तः कर्णादयः, साम्बम् इषुभिः वर्षन्तः अभ्यधावन्। स तु यदुकुलोत्कृष्टः, कुरुभिः पीड्यमानः, तद् न शशाक सोढुम्, सिंहः लघुजनैः इव। स वीरः, धनुः सज्जीकृत्य, कर्णादीन् षड् महारथान्, एकैः पृथग् च बाणैः, समकाले व्याघातयत्। चतुर्भिः बाणैः चत्वारः अश्वान्, एकैः सारथीन्, अन्यैः च महारथान् विव्याध; तेन तं सम्मानितवन्तः। किन्तु ते अपि तं रथहीनं कृत्वा, चतुर्भिः अश्वान्, एकेन सारथिम्, अन्येन धनुः छित्त्वा, साम्बम् रथात् अपास्य, महता प्रयत्नेन बद्धवन्तः। विजयीभिः कुरुभिः बद्धः, रथहीनः कृतः, सः कुमारः कन्यया सह, नगरं प्रविष्टः। एवम् आकाशगमिनं नारदात् वृ्ष्णयः शृण्वन्तः, कोपसमन्विताः अभवन्; उग्रसेनस्य प्रेरणया, कुरून् प्रति योधाय सज्जीभूताः। किन्तु रामः, वृ्ष्णीनां शस्त्रपाणीन् नयेन शमयित्वा, कुरुवृ्ष्ण्योः सङ्गरं न इच्छन्, कलिम् निहन्ता सन्, शमाय प्रवृत्तवान्। सः तेजस्विना रथे, ब्राह्मणैः कुलवृद्धैः च परिवृतः, तारागणैः परिवृतः चन्द्रमा इव, हस्तिनापुरं प्रति गतः। गजाह्वयमुपेत्य, बहिर्वने स्थित्वा, उद्धवम् धृतराष्ट्रस्य समीपं पृच्छितुम् प्रेषयामास। उद्धवः, अम्बिकासुतं, भीष्मं, द्रोणं, बाह्लीकं, दुर्योधनं च, विधिवत् अभिवाद्य, रामागमनम् न्यवेदयत्। रामः प्रियतमः इति शृण्वन्तः, ते परमसन्तुष्टाः अभवन्; पूजार्हैः द्रव्यैः सुस्वागतम् कृत्वा, सर्वे समागच्छन्। सम्यक् सम्पूज्य, गोदक्षिणया, अर्घ्येण च, ये तद्विभूतिं जानन्ति, ते बलरामं प्रणेमुः। स्वजनानां कुशलम् उपलभ्य, तेषां च कुशलम् पृच्छ्य, ततः रामः निर्भयम् वचनम् उक्तवान्। "उग्रसेनः पृथिव्याः स्वामी, यद् आदेशं ददाति, तद् निर्व्यग्रचित्तैः, शीघ्रं कर्तव्यम्। बहवोऽपि सन्तः, धर्मिष्ठं जित्वा अधर्मेण बद्धवन्तः; बान्धवैक्यं पश्यन्, अहम् एतत् सोढुम् इच्छामि।" बलरामवचनं वीर्यशौर्यबलयुक्तं श्रुत्वा, कुरवः कुपिताः, तद् आत्मसमं मेनिरे। तत्र कश्चित् आजगौ—"हाहो, किं अद्भुतं! कालस्य दुर्निवार्यगतिः; यः शीर्षे मुकुटं धारयति, स एव पादत्राणं च वसति।" "एते वृ्ष्णयः, यौवनसमेताः, शय्यासनभोजनैः संयुक्ताः, अस्माभिः समीकृताः; राजासनं च दत्तम्। ते चामरव्यजनशङ्खच्छत्रमुकुटासनशय्यादीनि, अस्मदवमानात् उपभुञ्जते। पर्याप्तं यदूनां राजलक्ष्म्या अंकितं; दातृदत्तं अमृतं सर्पाणामिव; ये वृ्ष्णयः अस्मदनुग्रहेण समृद्धाः, अद्य अस्मान् आज्ञापयन्ति निर्लज्जाः।" "इन्द्रः अपि, भीष्मद्रोणार्जुनादिभिः सह, अदत्तं कथं गृह्णीयात्? सिंहः इव अरण्ये प्राणिनं हन्तुम्।" श्रीबादरायण उवाच—"तेषां जन्मबन्धुवित्तमदवृद्ध्या गर्वः अभवत्; ते, भारतश्रेष्ठ, कर्कशं वचनं बलरामाय उक्त्वा, दुर्मन्यवः, नगरं प्रविश्य।" कुरुणां दुष्टभावं दृष्ट्वा, तेषां च अपमानवचनं शृण्वन्, अच्युतः क्रुद्धः, विकटदर्शनः, पुनःपुनः हसन्, वचनमुवाच— "नूनं एते दुरात्मानः, नानाविधगर्वसमन्विताः, शमं न इच्छन्ति; तेषां निग्रहः दण्डवत् पशूनाम्। अहम् इह शमं कामयमानः, कोपितान् यदून् कृष्णं च शमयित्वा आगतः।" "एते मूढाः, कलहप्रियाः, दुष्टाः, पुनःपुनः मां न अवमन्, अवमान्य च गर्वितवचनानि उक्तवन्तः।" "किं उग्रसेनः न बलवान् नृपः, भोजवृ्ष्ण्यन्धकाधिपः, यस्याज्ञां इन्द्राद्याः अपि पालयन्ति? यः सुदर्मां प्रविष्टः, पारिजातं सुरलोकात् आनयित्वा भोक्तुं समर्थः, सः राजासनाय अर्हति एव।" "यस्मिन् श्रीः साक्षात् सेवते, सर्वेश्वरी, सः किं न राजलक्ष्म्या योग्यः? यस्य पादपद्मरजः, लोकपालमुकुटैः धृतं, यः पुण्यतीर्थपूज्यः; ब्रह्मा, शिवः, अहम् अपि तस्यांशांशाः; श्रीः चिरं सेवते; तस्मिन् किं राजासनम्?" "वृ्ष्णयः कुरुदत्तां भूमिम् उपभुञ्जते, वयं पादत्राणवत्, कुरवः शीर्षमुकुटवत्।" "कः सहेत, वा शिक्षयेत, द्रव्यमदोत्कटान्, येषां वाक् मदोन्मत्तानामिव अश्लिष्टा, कठिना च?" एवमुक्त्वा, सः क्रुद्धः, "अद्य अहं पृथिवीं कौरवरहितां करिष्यामि!" इति, हलम् आदाय, त्रिलोकदाहायोत्थित इव, अभ्यधावत्। हलाग्रेण हस्तिनापुरं विदार्य, कोपात्, तां गङ्गायां नयन्, ताडनाय उद्युक्तः अभवत्।