शृणु, राजन्, कस्यचित्काले सांबः, यदुवंश्यः, कौरवकन्यां विवाहाय हस्तिनापुरं गतवान्। तत्र कौरवाः तस्य व्यवहारं न सहन्ते स्म; ते क्रुद्धाः ऊचुः—"एष बालः दुर्विनीतः, अस्मानवज्ञाय, अकामां कन्यां बलात् गृहीत्वा नीतवान्।" ततः ते घोषयामासुः—"अयं गर्वितः बन्धनीयः; किं वृष्णयः करिष्यन्ति? ये अस्माभ्यं दत्तां भूमिं, अस्मदनुग्रहेण सञ्चितां, उपभुञ्जते। यदि वृष्णयः शृण्वन्ति यत्सुतः बध्न्यते, तेषां गर्वः भग्नः स्यात्, शमितप्राणवत् शमं यास्यन्ति।" एवं कर्णः, शलः, भूरिः, यज्ञकेतुः, सुयोधनश्च, कौरववृद्धैः समर्थिताः, सांबं बन्धितुम् उद्यताः। तेषां धृतराष्ट्राणां धावन्तीनां दृष्ट्वा, सांबः महारथः, सुमहत् धनुः गृहीत्वा, सिंह इव एकाकी स्थितवान्। ते रोषेण संरब्धाः, तं गृहीतुं चिकीर्षवः, "तिष्ठ तिष्ठ" इति शब्दं कृत्वा, कर्णादयः धनुष्मन्तः, तस्योपरि बाणवृष्टिं कृतवन्तः। स तु कुरुप्रवीरः, यदुकुमारः, कुरुभिः पीड्यमानः अपि, सिंहः लघुजनैः इव, तद् न सहते स्म। स वीरः, सुमहत् धनुः संधाय, कर्णादीन् षट् महारथान्, एकैकशः च समं च बाणैः विव्याध। चतुर्भिः अश्वान्, एकैकैः सारथीन्, च महारथान् तेषां रथे, स बाणैः ताडितवान्; तेन ते तम् सम्मानितवन्तः। किन्तु ते अपि तं रथहीनं कृतवन्तः—चत्वारः अश्वान् व्यधुः, एकः सारथिं हत्वा, अन्यः धनुः छित्वा। एवं युद्धे कठिनेन सांबं बध्नित्वा, रथहीनं कृत्वा, विजिताः कौरवाः, तं कुमारं स्वकन्यया सह नगरं प्रविष्टवन्तः। नारदात् एतद् श्रुत्वा, राजन्, वृष्णयः क्रुद्धाः अभवन्; उग्रसेनप्रेरिताः, कौरवान् प्रति योधाय सज्जा अभवन्। किन्तु बलरामः, वृष्णिवीरान् शमयित्वा, कौरववृष्ण्योः संघर्षं न इच्छन्, कलिमपनीय, शान्तिं ववाञ्छ। सः तेजस्विना रथेन, ब्राह्मणैः कुलवृद्धैश्च परिवृतः, इन्दुवत् तारागणैः, हस्तिनापुरं जगाम। गजाह्वयं प्राप्त्वा, बहिर्वने स्थित्वा, उद्धवं धृतराष्ट्रस्य समीपं प्रेषयामास। उद्धवः, अम्बिकासुतं, भीष्मं, द्रोणं, बाह्लिकं, दुर्योधनं च यथाविधि प्रणम्य, रामागमनं न्यवेदयत्। तं प्रियतमं मित्रं रामं आगतम् श्रुत्वा, ते परमं हृष्टाः अभवन्; पूजां कृत्वा, सर्वे मङ्गलद्रव्यैः उपेत्य तम् उपजग्मुः। सम्यग् मिलित्वा, गवां जलं च अर्घ्यं च समर्प्य, ये तस्य माहात्म्यं जानन्ति, ते बलरामाय शिरसि नम्रं कृतवन्तः। स्वबन्धूनां कुशलं श्रुत्वा, स्वयम् च तेषां कुशलं पृष्ट्वा, ततः रामः निर्भयम् उक्तवान्—"उग्रसेनः पृथिव्याः स्वामी, यदाज्ञां ददाति, सा निर्व्यग्रचित्तेन श्रोतव्या, शीघ्रं च पालनीया। भवन्तः बहवः सन्तः अपि, धर्मिष्ठं सांबं अधर्मेण जित्वा बबन्धुः, स्नेहाय एतत् मया सह्यते।" बलरामस्य वीर्यतेजसा पूर्णानि वचनानि श्रुत्वा, कौरवाः संप्रोक्ताः, तानि श्रुत्वा रोषपूर्णाः अभवन्। ते ऊचुः—"हा, किमेतत्! कालचक्रेण निवार्ये, यः शिरसि किरीटं धारयन्, चरणयोः पादत्राणं धारयति। वृष्णयः, युवाभिः सह, शय्यासनभोजनैः समाना कृताः, राजासनानि च दत्तानि। ते चामरव्यजनशंखच्छत्रमुकुटासनशय्यादीनि, अस्मदवधानात् उपभुञ्जते। पर्याप्तं, यदवाः अस्मदनुग्रहेण समृद्धाः, अद्य अस्मान् आज्ञापयन्ति, निर्लज्जाः। अपि च, इन्द्रः अपि भीष्मद्रोणार्जुनादिभिः सह, अप्रदानं न हरेत्, सिंहः इव कानने मृगं।" बादरायण उवाच—"तेषां जातिसंबन्धधनैः गर्वोऽभ्यधिको जातः; ते, राजन्, कर्कशाणि वचनानि उक्त्वा, नगरं विविशुः।" कौरवाणां दुश्चरितं दृष्ट्वा, तेषां कटुवचनानि च श्रुत्वा, अच्युतः क्रुद्धः, सुदुष्टदर्शनः, पुनः पुनः हसित्वा वाक्यमुवाच—"एते दुरात्मानः, नानाविधगर्वयुक्ताः, शमं न इच्छन्ति; तेषां निग्रहः दण्डवत्, पशूनां यथा। अहं शममन्विच्छन्, कोपितान् यदून् कृष्णं च शमयित्वा, अत्र आगतः। एते मूढाः, कलिप्रियाः, दुष्टाः, पुनः पुनः मामवज्ञाय, गर्विताः, अवमान्य वदन्ति।" "किमु उग्रसेनः न बलवान् नृपतिर्भोजवृष्ण्यन्धकानां, यस्याज्ञां इन्द्राद्याः लोकपालाः अपि पालयन्ति? सः, येन सुधर्मा सभां प्रविष्टा, पारिजातोऽमृतलोकात् नीतः, सः राजासनस्य अर्हः न स्यात् किम्? यस्य पदपद्मरेणुं सर्वलोकपालमुकुटमणयो वहन्ति, पुण्यतीर्थवत् पूज्यन्ते, ब्रह्माविष्णुशिवाः तस्यांशांशाः, श्रीः च तस्य सेवायै दीर्घकालं तिष्ठति—कस्य तस्य राजासनम्?" "वृष्णयः कौरवैः दत्तां भूमिं उपभुञ्जते, वयं पादत्राणवत्, कौरवाः शिरसि किरीटवत्। कः सहिष्येत वा तान्, ये धनमदेन मदान्धाः, यथाकथञ्चित् वदन्ति, कटुवचनानि, मदोन्मत्तवत्? अद्याहं कौरवहीनां पृथिवीं करिष्यामि!" इति बलरामः कोपात् हलं गृहीत्वा, त्रैलोक्यं दग्धुमिवोत्थितः।