आकाशे देवैः सिद्धैः महर्षिभिः च 'जय!' 'नमः!' 'साधु! साधु!' इति घोषाः अभ्युत्थिताः, पुष्पवृष्टिः च अभवत्। तेन द्विविदं लोकविपत्तिं उपजनयन्तं हत्वा, भगवतः जनैः स्तुतः स्वनगरं प्रविष्टः। एवं दशमस्कन्धस्य उत्तरार्धे 'द्विविदवधः' नाम सप्तषष्टितमः अध्यायः समाप्तः, श्रीमद्भागवतमहापुराणे परमहंसशास्त्रे। ततः सांभस्य विवाहः, बलरामस्य च हस्तिनापुरस्य आकर्षणं अभवत्। कौरवाः क्रुद्धाः इदं ऊचुः—'एष बालः दुश्चरित्रः; अस्मान् अवज्ञाय, अनिच्छन्तीं कन्यां बलात् गृहीत्वा।' 'एतं दुष्टं बध्नीत; वृष्णयः किं करिष्यन्ति? ते ये अस्मद् अनुग्रहेण प्राप्तभूमिं उपभुञ्जते।' 'यदि वृष्णयः श्रुत्वा स्वपुत्रं बद्धं इह आगच्छेयुः, तेषां गर्वः भग्नः स्यात्, ते शान्ताः स्युः, यथाऽनियमिताः प्राणाः।' एवं कर्णः शलः भूः यज्ञकेतुः सुयोधनः च, कौरववृद्धैः समर्थिताः, सांभं बध्नातुं प्रचक्रमुः। धृतराष्ट्रान् अनुगच्छन्तः दृष्ट्वा, सांभः महारथः दिव्यं धनुः गृहीत्वा एकाकी सिंहवत् स्थितः। ते क्रुद्धाः तं गृहीतुं 'तिष्ठ! तिष्ठ!' इति घोषयन्तः, धनुष्मन्तः कर्णादयः तं शरवर्षं चक्रुः। कुरुभिः आहतः स यदुपुत्रः सिंहः लघुजीविभिः इव न सहित्वा, दिव्यं धनुः संधाय, कर्णं च अन्यांश्च षड्रथान् शरैः समं पृथक् च विव्याध। चतुर्भिः अश्वान् चतुर्भिः, एकैकं सारथिं, रथस्थांश्च महाबाहून् शरैः आहतवान्; तेन तं पूजितवन्तः। किन्तु तं रथहीनं कृतवन्तः—चतुर्भिः अश्वान् आहतवन्तः, एकेन सारथिं हत्वा, अन्येन धनुः छिन्नम्। तं युद्धे कष्टेन रथहीनं बद्ध्वा, विजयी कौरवाः राजकुमारं कन्यां च नगरं प्रविष्टाः। नारदात् एतत् श्रुत्वा, हे राजन्, वृष्णयः क्रुद्धाः अभवत्, उग्रसेनस्य प्रेरणया कौरवेषु युद्धाय सज्जाः अभवत्। किन्तु रामः वृष्णिप्रमुखान् शस्त्रधारिणः शमयित्वा, कौरववृ्ष्ण्योर् विरोधं न इच्छन्, कलिम् अपाकर्तुम् अभवत्। सः तेजस्विना रथेन, ब्राह्मणैः कुलवृद्धैः च परिवृतः, शशिनः तारा इव हस्तिनापुरं अगच्छत्। गजाह्वये आगत्य, रामः बहिर्वनान्तरे स्थित्वा, उद्धवं धृतराष्ट्रं पृच्छितुं प्रेषयामास। उद्धवः, अम्बिकापुत्रं, भीष्मं, द्रोणं, बाह्लिकं, दुर्योधनं च यथाक्रमं नमस्कृत्य, रामागमनं न्यवेदयत्। रामः प्रियः मित्रः इति श्रुत्वा, ते परमं हृष्टाः अभवत्; तं पूज्य, सर्वे शुभोपहारैः समागच्छन्तः। सम्यक् मिलित्वा, गोः जलं च पूजार्थं ददुः; ये तस्य महत्त्वं जानन्ति, बलरामं शिरसा नमस्कृतवन्तः। स्वबान्धवान् कुशलं श्रुत्वा, तेषां कुशलं पृष्ट्वा, ततः रामः निर्भयम् उक्तवान्—'उग्रसेनः भूमिपतिः यद् आदेशं ददाति, तत् शान्तचित्तैः श्रुत्वा, विलम्बं विना पालनं कुर्यात्।' 'बहवः सन्तः, धर्मात्मानं अधर्मेण जित्वा बद्धवन्तः; स्वजनैक्याय एतत् तितिक्षामि।' कौरवाः उत्तेजिताः, बलरामस्य वीर्ययुक्तं बलपराक्रमयुक्तं वचनं श्रुत्वा, स्वशक्तिसमानं मन्यन्ते। 'अहो! किम् आश्चर्यं! कालगतिक्रमात्, आरोढुम् इच्छन् पादत्राणं धारयति, शिरसि मुकुटं च अस्ति।' 'युवान् वृष्णयः, शय्यासनभोजनैः सहिता, अस्माकं तुल्याः कृताः, राजासनं च दत्तम्।' 'चामरव्यजनं, शंखं, श्वेतछत्रं, मुकुटं, सिंहासनं, शय्यां च उपभुञ्जते, अस्माकं प्रमादात्।' 'यादवाः राजचिह्नैः चिह्निताः, दातुः दत्तं अमृतं सर्पेभ्यः इव; ये अस्मदनुग्रहेण समृद्धाः, अद्य निर्लज्जाः अस्मान् आज्ञापयन्ति।' 'इन्द्रः अपि, भीष्मद्रोणार्जुनादिभिः सह, अनाप्यायितं गृहीतुं न शक्येत, सिंहः वनमध्ये मृगं इव।' श्रीबादरायणः उवाच—'जात्याभिमानकुलधनैः गर्विताः, हे भारतश्रेष्ठ, ते दुष्टाः रामं कटुवचनं उक्त्वा नगरं प्रविष्टाः।' कुरूणां दुष्टता दृष्ट्वा, तेषां अप्रियवचनं च श्रुत्वा, अच्युतः क्रुद्धः, दृष्टुम् कठिनः, हास्यं कृत्वा पुनःपुनः उक्तवान्। 'नूनं, विविधगर्वैः उन्नताः, शान्तिं न इच्छन्ति; तेषां संयमः दण्डः, पशुषु इव।' 'अहं शान्तिं इच्छन्, क्रुद्धान् यादून् कृष्णं च शमयित्वा इह आगतः।' 'एते मूढाः, कलहप्रियाः, दुष्टाः, पुनःपुनः मां अवज्ञाय, गर्विताः, अनवद्यानि वचनानि उक्तवन्तः।' 'उग्रसेनः बलवान् नृपः, भोजवृष्ण्यन्धकानां अधिपः, यस्य आज्ञां इन्द्राद्यः लोकपालाः अपि पालयन्ति।' 'यः सुधर्मां प्रविष्टः, पारिजातं अमरलोकात् आनयित्वा उपभुञ्जते, सः न राजासनाय अयोग्यः।' 'यस्मिन् श्रीः स्वयं पद्मपादे सेवाम् उपदिशति, सर्वेश्वरी, सः न राजोपचारे अयोग्यः।' 'यस्मिन् लोकपालानां मुकुटैः पद्मपादधूलिः वह्यते, सर्वतीर्थपूज्यः, ब्रह्मा शिवः अहम् च तस्य अंशांशाः, श्रीः च दीर्घकालं सेवते—किं तस्य राजासनम्?