यदा वानरः, रामस्य साक्षात् दृष्टे, तान् उपहसन् भूमिपिण्डैः अन्यैः च वस्तुभिः पुरतः क्षिपन्, पृष्ठभागं दर्शयन् विडम्बनं चकार। तदा प्रहरणेषु श्रेष्ठः बलरामः क्रोधाविष्टः शिलां तं प्रति प्रक्षिप्य तं वानरं हन्तुं यत्नं अकरोत्; परन्तु वानरः तां शिलां मोहयित्वा सुरापात्रं गृहीत्वा बलरामं विडम्बयन् हास्येन तं उद्बोधितवान्। दुष्टः स वानरः सुरापात्रं भङ्क्त्वा बलरामस्य वस्त्राणि विक्षिप्य तं अवमानयन् गर्वेण मदोन्मत्तः अभिभूतवान्। बलरामस्य अवज्ञां दृष्ट्वा, तस्य च विक्षेपेण दिशः विक्षुब्धाः, बलरामः क्रुद्धः हलं मुसलं च गृहीत्वा शत्रुं हन्तुं अभिलषन् तस्थौ। द्विविदः बलवान् हस्तेन महत्तरं द्रुमं उद्यम्य वेगेन अभिपत्य बलरामं शिरसि तेन आघातयामास। सङ्कर्षणः तु तं आघातं न विचलितः, शैलः इव शिरसि आघातं प्राप्य स्थितः। बलरामः तं द्रुमं गृहीत्वा द्विविदं मुसलेन अभ्याहनत्; तस्य शिरः तेन प्रहारमूलेन भग्नं, रक्तं प्रवाहितम्। स वानरः शिलायाम् रक्तवर्णेन शैलः इव, तं प्रहारं न अचिन्तयत्; पुनः अन्यं द्रुमं गृहीत्वा शाखाः बलात् छित्वा तेन भीष्मं प्रहारं अकरोत्, किन्तु बलरामः तं द्रुमं शतशः खण्डितवान्। पुनः अन्यं द्रुमं क्रोधेन आक्रान्तः प्रक्षिप्य तं अपि शतशः खण्डितवान्। एवं सततं द्विविदः भगवता सह युद्धम् अकरोत्, यदा यदा द्रुमाः विनष्टाः, सर्वान् द्रुमान् उपक्षिप्य वनं निर्जनं अकरोत्। ततः बलरामे क्रुद्धः द्विविदः शिलानां वर्षं तस्य उपरि प्रक्षिप्य बलरामः मुसलं प्रहारयन् ताः शिलाः सहजेन विदारयामास। वानराधिपः तदा बाहू तालदण्डवत् कृत्वा मुष्टिं निर्माय, रोहिणीसुतम् समीपं गत्वा उभाभ्याम् उरः आघातयामास। यदुप्रवरः तु मुसलहलौ परित्यज्य, क्रोधेन उभाभ्याम् बाहुभ्याम् द्विविदं गृहीत्वा स्कन्धदेशे अभ्यदधात्, स वानरः रक्तं वमन् भूमौ पतितः। यदा स पतितः, तदा भूमिः भयात् कम्पिता, द्रुमाः अपि कम्पिताः; कुरुसिंह, सः शैलः वातेन कम्पितः, नौका जलमध्ये कम्पिता इव। आकाशे ‘जय!’ ‘नमः!’ ‘साधु! साधु!’ इति देवैः सिद्धैः महर्षिभिः घोषः उत्पन्नः, पुष्पवृष्टिः अभवत्। एवं द्विविदं लोकविक्षोभं जनयन्तं हत्वा, भगवन् जनैः स्तुतः स्वनगरं प्रविष्टवान्। एवं सप्तषष्टितमोऽध्यायः, द्विविदवधाख्यः, श्रीमद्भागवतमहापुराणस्य दशमे स्कन्धे द्वितीयभागे, परमहंसशास्त्रे समाप्तः। अथ अष्टषष्टितमेऽध्यायः आरभ्यते। साम्भस्य विवाहः, तथा बलरामस्य हस्तिनापुरग्रहणं वर्ण्यते। तत्र कौरवाः क्रुद्धाः सन्तः, ‘अयं कुमारः दुश्चरित्रः; अस्मान् अवज्ञाय, अनिच्छन्तीं कन्यां बलात् गृहीत्वा अपहरितवान्।’ इति वदन्ति। ‘अयं दुष्टः बन्धनीयः; वृ्ष्णयः किं करिष्यन्ति? ते ह्यस्माभिः दत्तां भूमिं उपभुञ्जते, अस्माकं प्रसादेन संचितां।’ इति च। ‘यदि वृ्ष्णयः शृण्वन्ति पुत्रः अस्माभिः बद्धः, तेषां गर्वः भग्नः भविष्यति, ते शान्ताः यथायोग्यनियतानि प्राणाः।’ इति च। एवं कर्णः, शलः, भूरिः, यज्ञकेतुः, सुयोधनः च, कौरवश्रेष्ठैः सह, साम्भं बन्धुं प्रयत्नवन्तः। धार्तराष्ट्रैः अनुगच्छद्भिः दृष्ट्वा, साम्भः महारथः दिव्यं धनुः गृहीत्वा सिंहवत् एकाकी स्थितः। ते क्रुद्धाः साम्भं गृहीतुं इच्छन्तः ‘तिष्ठ! तिष्ठ!’ इति घोषयन्तः, धनुष्मन्तः कर्णादयः तं बाणवर्षेण आघातयामासुः। साम्भः कुरुभिः आहतः, तं न सहनं अकरोत्, सिंहः लघुजीवैरिव। सः धनुः सुसज्ज्य, वीरः कर्णादीन् षट् महारथान् बाणैः समकालेन पृथग्वा व्यायच्छत्। चत्वारि बाणानि चतुर्भ्यः अश्वेभ्यः, एकैकं सारथिभ्यः, महारथान् च रथस्थाने ताडयामास; तेन तं समादृतवन्तः। किन्तु ते तं रथहीनं कृतवन्तः; चत्वारः अश्वान् ताडयामासुः, एकः सारथिं हत्वा, अन्यः धनुः छित्त्वा। तं बन्धित्वा रथहीनं कृत्वा, युधि कष्टेन, विजयी कौरवाः तं कुमारं कन्यां च नगरं प्रविश्य। नारदात् इदं श्रुत्वा, हे राजन्, वृ्ष्णयः क्रुद्धाः, उग्रसेनस्य प्रेरणया कौरवाः प्रति युधाय सज्जीभूताः। बलरामः तु वृ्ष्णिप्रधानान् शस्त्रधारिणः शमयित्वा, कौरववृ्ष्ण्योः संघर्षं न इच्छन्, कलहापनयः सन्, हस्तिनापुरं दिव्यरथेन अगच्छत्। ब्राह्मणैः कुलश्रेष्ठैः च परिवृतः, सः शशाङ्कः इव तारा मध्ये। गजाह्वयं प्राप्त्वा, बलरामः बाह्योपवने स्थित्वा, उद्धवम् धृतराष्ट्रं पृच्छितुं प्रेषितवान्। उद्धवः, अम्बिकापुत्रं, भीष्मं, द्रोणं, बाह्लिकं, दुर्योधनं च, यथाक्रमं नमस्कृत्य, बलरामस्य आगमनं न्यवेदयत्। रामः प्रियः मित्रम् आगतम् इति श्रुत्वा, ते परमं हृष्टाः, तं सत्कृत्य, सर्वे शुभोपहारैः समागच्छन्। सम्यक् मिलित्वा, गोदक्षिणा जलं च अर्पयामासुः; ये तस्य महत्त्वं जानन्ति, ते बलरामं शिरसा नमस्कृतवन्तः। स्वजनान् कुशलं श्रुत्वा, तेषां च कुशलं पृच्छ्य, ततः रामः निर्भयम् उक्तवान्—‘उग्रसेनः भूमिपतिः यत् आदेशं ददाति, तं निर्विकारेण शृणु, विलम्बं विना तं कुरु।’ ‘युष्माकं संख्याय, धर्मेण विजित्य, तं धर्मात्मानं अधर्मेण बध्नीत; एकत्वाय बन्धूनां अहं तं सहनं करोमि।’ इति। कौरवाः, बलरामस्य वीर्ययुक्तं, शौर्यबलसम्पन्नं, स्वबलसमानं वचनं श्रुत्वा, उद्विग्नाः अभवन्। एवं कथा श्रीमद्भागवते भगवतः लीलायाः वर्णनं, श्रद्धया, सौम्यया च संस्कृतप्रवाहे सम्यक् उपनिबद्धम्।