रमः वरुणीमदेन लोलाक्षः, मदोन्मत्तगजसङ्काशश्च, तत्र गीतं गायन् विराजमानो दृश्यते स्म। तस्मिन्नेव काले दुष्टवानरः किञ्चिद् द्रुमं आरुह्य शाखाः कम्पयन्, शब्दं महान्तं कुर्वन्, सर्वेषां मनांसि आकर्षयत्। तस्य दुष्टस्य वानरस्य चेष्टां विलोक्य, बाल्यसुलभहास्यप्रियाः रमस्य युवत्यः सहचर्यः, हसितुम् आरब्धाः। स वानरः ताः युवतिः भूम्यां कर्दमादीन् क्षिपन्, पृष्ठं दर्शयन्, रमस्य साक्षात्सन्निधौ ताः उपहसितवान्। तदा क्रुद्धः हलधरः, शिलां संविधाय तस्मै क्षिप्तवान्; स तु वानरः, शिलां मोहयित्वा, मद्यपात्रं जग्राह। पात्रग्रहणेन स वानरः रमं विडम्बयन् हास्येन तं रञ्जयन्, दुरात्मा तद् घटं भग्नवान्, रमस्य वस्त्राणि अपि विक्षिप्य। मदोन्मत्तः स वानरः बलराममवज्ञाय, तं निर्भर्त्सयन्, प्रदेशं च विक्षोभयन्, स्वैरं व्यवहारं चकार। तदवमानं विलोक्य, बलरामः क्रुद्धः हलं मुसलं च गृहीत्वा रिपुं हन्तुम् उद्यतः। द्विविदो वानरः, महाबलः, एकेन हस्तेन महाद्रुमं समुत्पाट्य, वेगेन अभ्यधावत्। तेन द्रुमेण स बलरामं मूर्ध्नि ताडितवान्; स तु सङ्कर्षणः, गिरिरिवोपरि ताडितः, न चचाल। बलरामः स बलवान् तं द्रुमं गृहीत्वा द्विविदं मुसलेन ताडितवान्; तस्य शिरः प्रहारात् भग्नं, रक्तं प्रवाहितम्। स द्विविदः गिरिरिव रक्तशोणितेन लिप्तः, ताडनं न मनसि कृतवान्; पुनः अन्यं द्रुमं समुत्पाट्य, शाखाभिः रहितं कृत्वा, बलरामं पुनः ताडितवान्। बलरामः तं द्रुमं शतधा छित्त्वा, अन्येन द्रुमेण क्रुद्धः ताडितः, तं च शतधा छित्त्वा। एवं प्रभुना सह युद्धं कुर्वन्, स वानरः सर्वद्रुमान् समूलं समुत्पाट्य, वनं निर्गुल्मं चकार। अथ बलरामे क्रुद्धः स वानरपतिः शिलावर्षं मुमोच; बलरामः तु मुसलेन ताः शिलाः लीलया चूर्णयामास। द्विविदो वानरः, तालनालसमानौ भुजौ कृत्वा, मुष्टिं बद्ध्वा, रोहिणीसुतं समीपं गत्वा उरः प्रहारं चकार। तदा यदुनायकः हलं मुसलं च परित्यज्य, क्रुद्धः तं द्विविदं उभाभ्यां बाहुभ्यां गृहीत्वा, ग्रीवां समाक्रम्य, भूमौ पातितवान् स रुधिरं वमन् पतितः। तस्य पतनसमये, भूमिः साकं द्रुमैः कम्पिता, कुरुवृषभ, यथा गिरिः वातेन, नौका वा जले। दिवि देवाः, सिद्धाः, महर्षयः च, 'जयः, नमः, साधु, साधु' इति शब्दं कुर्वन्तः, पुष्पवर्षं च अकुर्वन्। एवं स जगद्व्यथां कृतवान् द्विविदः निहतः प्रभुणा, जनैः स्तूयमानः स भगवान् स्वपुरीं प्रविष्टः। एवं दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे 'द्विविदवधो नाम सप्तषष्टितमोऽध्यायः' समाप्तः। अनन्तरं, साम्भस्य विवाहः, हस्तिनापुरस्य च बलरामेण आकर्षणं प्रवृत्तम्। तत्र कौरवाः क्रुद्धाः, 'अयं कुमारः दुष्टः; अस्मान् अवज्ञाय, अकामां कन्यां बलात् गृहीत्वा, अनाचारं कृतवान्,' इति शुश्रुवुः। 'अयं दुरात्मा बध्यताम्; किं वृष्णयः करिष्यन्ति? ते हि अस्मदनुग्रहेण लब्धभूमौ सुखं भुञ्जते। यदि वृष्णयः शृण्वन्ति यः अस्माकं पुत्रो बद्धः, ते गर्वं त्यक्त्वा शमं यास्यन्ति, यथा नियतप्राणाः।' इति कर्णः, शलः, भूरिः, यज्ञकेतुः, सुयोधनश्च, वृद्धैः कौरवैः सह, साम्भं बन्धितुम् उद्यताः। धृतराष्ट्रपुत्रान् अनुयातान् दृष्ट्वा, साम्भः, महारथः, धनुः सुमहत् गृहीत्वा, सिंह इव एकाकी स्थितः। ते क्रुद्धाः, 'तिष्ठ, तिष्ठ' इति शब्दं कुर्वन्तः, कर्णादयः धनुष्कैः साम्भं बाणवर्षेण अभ्यवर्षयन्। स यदुकुमारः, कौरवैः ताड्यमानः अपि, सिंहः लघुजनैः इव, नाचलत्। स धनुर्बन्धनं कृत्वा, कर्णादीन् षट् महारथान् एकैः च पृथग् बाणैः च ताडितवान्। चत्वारि बाणैः चत्वारः हयान्, एकैकं सारथिं, शेषांश्च महारथान् ताडितवान्; तेन तं सम्मानितवन्तः। ते तु तं रथात् च्याव्य, चत्वारः चत्वारः हयान् ताडितवन्तः, एकः सारथिं हत्वा, अन्यः धनुः छित्त्वा, तं बन्धनाय उद्यताः। युद्धे सुदुर्लभेन प्रकारेण तं बन्धित्वा, विजिगीषवः कौरवाः, स्वकन्यया च, साम्भेन च, नगरं प्रविश्य। इति नारदात् श्रुत्वा, राजन्, वृष्णयः कोपं जगृहुः; उग्रसेनप्रेरिताः, कौरवेषु युद्धाय सज्जाः अभवन्। बलरामस्तु, वृष्णिप्रधानेषु शस्त्रगृहीतेषु, तान् शमयित्वा, कौरववृष्ण्योर्युद्धं न कामयमानः, कलिहरः सन्, हस्तिनापुरं प्रति प्रस्थितः। स प्रभुः, ब्राह्मणैः कुलश्रेष्ठैः परिवृतः, शुभरथेन गच्छन्, शशाङ्क इव तारागणैः, गजाह्वयं प्राप्तवान्। तत्र बहिर्वने निवसन्, उड्डवं धृतराष्ट्रस्य समीपं प्रेषयामास। उड्डवः, अम्बिकेयम्, भीष्मम्, द्रोणम्, बाह्लीकम्, दुर्योधनं च विधिपूर्वकं प्रणम्य, बलरामागमनं न्यवेदयत्। बलरामस्यागमनं श्रुत्वा, सर्वे स्नेहातिशयेन तुष्टाः, तं सत्कारं कृत्वा, शुभोपहारैः सह, तस्य समीपं ययुः। सम्यक् संमिल्य, तं गवां जलोपहारैः पूजयित्वा, ये तस्य माहात्म्यं जानन्ति, बलरामाय शीष्ण्यवन्दनं चक्रुः। स्वजनानां कुशलं शृण्वन्, स्वस्त्ययनं च कृत्वा, ततः बलरामः, निर्भयम् अवदत्।