द्विविदः कपिरात्मन्युत्सिक्तः सन्, नरान् नार्यश्च गृहित्वा गिरिकन्दरान् गुहाश्च निपात्य, तान् शिलाभिः पीडयामास, यथा शिल्पी कीटान् विनाशयेत्। एवं स भूमिम् उपद्रुत्य, कुलस्त्रीः चापि लङ्घयन्, कदाचित् मधुरगानं श्रुत्वा रैवतकम् अचलं जगाम। तत्र स भगवान् बलरामः, यदुवीरवर्यः, पङ्कजमालाविभूषितः, सर्वाङ्गसुन्दरः, स्त्रीगणैः परिवृतः, विराजमानः दृष्टः। स च बलरामः वरुणीपानमत्तः, चञ्चललोचनः, गानं कुर्वन्, मत्तगजसदृशः, तेजसा समुल्लसन् सञ्जगाम। तदा स दुष्टः कपिः वृक्षं आरोह्य, शाखाः कम्पयन्, उच्चैः शब्दं कुर्वन्, स्वयमेव सर्वेषां ध्यानं आकर्षयामास। तस्य दर्पं दृष्ट्वा, बलरामस्य यौवनस्थाः हासप्रियाः स्त्रियः, स्वभावेन क्रीडारताः, सस्मितं प्रहसन्। स तु कपिः, ताः उपहसन्, पुरतः मृत्तिकादीन् क्षिपन्, पृष्ठं दर्शयन्, सर्वं बलरामस्य साक्षात् करोति स्म। तदा कोपसमुत्कण्ठितः बलरामः, शिलां प्रक्षिप्य, कपिम् आहतुम् इच्छन्, स कपिः तां शिलां विमोच्य, मद्यपात्रं जग्राह। ततः स चपलः कपिः, मद्यपात्रं गृहीत्वा, उपहासं कृत्वा, बलरामस्य वस्त्राणि च विक्षिप्य, पात्रीं च भङ्क्त्वा, दुष्टभावं प्रादर्शयत्। स्वदर्पमत्तः कपिः बलरामं निर्भर्त्सयन्, अवमानपूर्वकम् अचारयत्; तस्य तु तादृशं दुराचरणं दृष्ट्वा, प्रदेशान् च तेन विघ्नितान्, बलरामः क्रुद्धः, हलमुसलौ गृहीत्वा, रिपुम् हन्तुम् उद्यतः। द्विविदः अपि महाबलः, महावृक्षं हस्तेनोत्पाट्य, वेगेन धावन्, तेन बलरामस्य मूर्ध्नि प्राहरत्; किन्तु सङ्कर्षणः, गिरेरिवोपरि पतितेन, न चचाल। बलरामः तं वृक्षं गृहीत्वा, द्विविदं गदया ताडयामास; तेन प्रहारेण कपालं भग्नम्, रक्तधारा प्रवहति स्म। स कपिः, गिरिरिव रक्ताङ्गः, तं प्रहारं न मन्यते स्म; पुनः वृक्षान्युत्पाट्य, शाखाभिः रहितानि कृत्वा, तैः आक्रमणं चकार। बलरामः तानि शतशः खण्डयामास; पुनः क्रुद्धः कपिः अन्यं वृक्षं प्रहृत्य, तदपि शतधा चिच्छेद। एवं द्वाविमौ, वृक्षैः समरे समरन्तौ, सर्वान् वृक्षान् उपाट्य, वनं वृक्षहीनं चकार। ततः स कपिराट्, रोषात् बलरामे, शिलावृष्टिं मुमोच; बलरामः तु गदया ताः शिलाः सहजं चूर्णयामास। द्विविदः, ताडपत्रसदृशौ भुजौ कृत्वा, मुष्टिं बध्नन्, रोहिणीसुतं समीपं गत्वा, उभाभ्याम् उरस्याहनत्। तदा यदुवीरवर्यः, गदाहलं विसृज्य, उभाभ्याम् बाहुभ्यां कपिं गृहित्वा, क्रोधेन कण्ठदेशे पिडयामास; स कपिः रक्तमुद्वमन्, भूमौ पतितः। तस्य पतनकाले, भूमिः साकं वृक्षैः कम्पिता, यथा वातवेगेन चलितः गिरिः, वा जलस्थे नौकायाम्। तदा दिवि जयशब्दाः, नमःशब्दाः, साधु साधु इति शब्दाः, देवैः सिद्धैः महर्षिभिः च उच्चरिताः; पुष्पवृष्टिः अपि समपात्। एवं द्विविदं जगद्व्यथां जनयन्तं हत्वा, भगवान् जनैः स्तूयमानः, स्वपुरीम् प्रविवेश। इत्येवं श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमस्कन्धस्य द्वितीयभागे, द्विविदवधो नाम सप्तषष्टितमोऽध्यायः समाप्तः। अथ, सांभस्य विवाहः, बलरामस्य च हस्तिनापुरस्य आकरषणं वर्ण्यते। कौरवाः क्रुद्धाः, 'अयं बालः दुर्विनीतः; अस्मान् अवज्ञाय, अनिच्छन्तीं कन्यां बलात् गृहीत्वा नीतवान्' इति वदन्ति स्म। 'एवं दर्पितं बन्धाम; किं वृष्णयः करिष्यन्ति? ये अस्माभिः दत्तां भूमिं, अस्मदनुग्रहेण सञ्चितां, उपभुञ्जते। यदि वृष्णयः शृण्वन्ति स्वपुत्रं बद्धं, तेषां दर्पो भग्नः स्यात्, ते च शान्ताः, यथा निगृहीतानि प्राणान्।' इति कर्णः, शलः, भूः, यज्ञकेतुः, सुयोधनः, कौरववृद्धैः सहिताः, सांभं बन्धितुं प्रवृत्ताः। धृतराष्ट्रपुत्रान् अन्वागच्छतः दृष्ट्वा, सांभः महारथः, दिव्यं धनुः गृहीत्वा, सिंहवत् एकाकी स्थितः। ते क्रुद्धाः, तं गृहीतुं, 'तिष्ठ तिष्ठ' इति शब्दं कुर्वन्तः, कर्णादयः धनुष्मन्तः, बाणवृष्ट्या तं वर्षन्ति स्म। स तु यदुकुलोत्पन्नः, सिंहः इव लघुजनैः आहतः, तैः कौरवैः पीड्यमानः अपि, सहनं न चकार। स स्वर्णधनुर्धरः, वीरः, कर्णादीन् षड् रथान्, एकैकशः पृथग् च, शरैः विव्याध। चतुर्भिः शरैः चतुरः अश्वान्, एकैकशः सारथीन्, अन्यैः च धनुर्धरान् रथस्थं च प्राहरत्; तेन तं सर्वे सम्मानयामासुः। किन्तु ते तं रथहीनं कृत्वा, चतुर्भिः अश्वान् हत्वा, एकेन सारथिं, अन्येन धनुः छित्त्वा, सांभं बद्ध्वा, कष्टेन युद्धे रथहीनं कृत्वा, विजिताः कौरवाः, स्वपुरं कन्यया सह प्रविशन्। एतद् नारदाद् श्रुत्वा, राजन्, वृष्णयः क्रुद्धाः, उग्रसेनप्रेरिताः, कौरवैः सह युद्धाय सज्जीभूताः। किन्तु बलरामः, सज्जीकृतान् वृष्णिप्रधानान् शमयित्वा, कौरववृष्ण्योर्युद्धं न इच्छन्, कलिम् शमयितुम् उद्यतः। स बलरामः, दिव्यरथेन, ब्राह्मणैः स्वकुलवृद्धैः च परिवृतः, नक्षत्राणाम् मध्ये शशिवत्, हस्तिनापुरं जगाम। गजाह्वये समागतः, बहिर्वने निवसन्, उद्धवं धृतराष्ट्रं पृष्टुम् प्रेषयामास। उद्धवः, अम्बिकायाः पुत्रं धृतराष्ट्रं, भीष्मं, द्रोणं, बाह्लीकं, दुर्योधनं च, विधिवत् अभिवाद्य, बलरामागमनं न्यवेदयत्।