द्विविदनामकः कपिः स्वमित्रस्य घातकस्य प्रतिकृत्येच्छया सर्वेषां देशानां विनाशं कर्तुम् आरब्धवान्। सः नगराणि ग्रामान् पुराणि गोपग्रामांश्च अग्निना दग्धवान्। कदाचित् पर्वतान् उपाट्य तैः प्रदेशान् विशिष्य अनर्तदेशं, यत्र श्रीहरिः स्वमित्रघ्नः स्थितः, तत्र तान् पर्वतान् प्रक्षिप्य नाशयामास। अन्यदा सागरमध्ये स्थित्वा स्वबाहुभ्यां सलिलानि उत्थाप्य तटप्रदेशान् समावेष्ट्य निमज्जयामास; तस्य बलं दशसहस्रगजबलसमं आसीत्। सः महर्षीणां आश्रमाणि तेषां वृक्षान् भञ्जनैः विनाशयामास, पापात्मा सन् तेषां पावकान् मूत्रपुरीषाभ्यां मलिनीकृतवान्। दर्पितः सः नरान् स्त्रीश्च गृहित्वा पर्वतानां गुहासु कन्दरासु च निक्षिप्य, तान् शिलाभिः आक्राम्य, यथा शिल्पी कीटान् नाशयति, तथा नाशयामास। एवं सः देशान् क्षोभयन्, कुलस्त्रीणां च अपमानं कृत्वा, मधुरं गायनं श्रुत्वा रैवतकम् अचलम् अगच्छत्। तत्र सः यदुपतिं रामं कमलमाल्यभूषितं सर्वाङ्गसुन्दरं स्त्रीसमूहैः परिवृतं दृष्टवान्। तं रमां वारुणीमदप्रभावात् चञ्चललोचनं, गानरतं, गजेन्द्रमिव मदोन्मत्तं, तेजस्विनं अपश्यत्। सः कपिः वृक्षं आरोह्य शाखाः कम्पयन्, उच्चैः शब्दं कृत्वा, स्वं आकर्षयामास। तस्य दुष्टस्य कपेः दर्पं वीक्ष्य, रमाभगिन्यः युवत्यः स्वभावतः हास्यप्रियाः, हास्येन सहास्यन्त्यः तं निरीक्ष्य हसितवन्त्यः। कपिः ताः समक्षं कर्दमादीन् क्षिपन्, पृष्ठं दर्शयन्, रमस्य साक्षात् उपहासं चकार। ततः कोपितः बलरामः, शत्रुघ्नानां श्रेष्ठः, शिलां प्रक्षिप्तवान्; कपिः तु तां मोहयित्वा वारुणीकुम्भं जग्राह। तं गृहित्वा, सः धूर्तः कपिः हास्येन रमं तर्जयन्, तं कुम्भं भग्नवान्, रमस्य वस्त्राणि च विक्षिप्य, दुष्टभावेन तस्य अपमानं चकार। बलरामं अपि मदोन्मत्तः कपिः अवमान्य, दर्पात् दुर्व्यवहारं चकार। तस्य अनादरं देशक्षोभं च दृष्ट्वा, रोषात् बलरामः हलमुसलं च आदाय शत्रुं हन्तुं संकल्प्य, द्विविदः महाबलः महावृक्षं हस्तेनोद्धृत्य त्वरया रामस्य शीर्षे प्राहिणोत्। सङ्कर्षणः तु ताडितोऽपि पर्वत इव न विचलितः। बलरामः तं वृक्षं गृहित्वा द्विविदं गदया ताडितवान्; तस्य मस्तकं भग्नं रक्तधाराभिः सिक्तं अभवत्। सः द्विविदः पर्वत इव रक्ताङ्कितः, ताडनं न मनसि कृतवान्। पुनः वृक्षान्तरं गृहित्वा, तं शाखाभ्यः विवर्ज्य, बलरामं ताडितवान्; किन्तु बलरामः तं शतशः छित्त्वा पुनः पुनः वृक्षान् नाशयामास। एवं भगवता सह युद्धं कुर्वन्, सः कपिः सर्वान् वृक्षान् उपाट्य, वनं वृक्षहीनं चकार। ततः क्रुद्धः सः बलरामं शिलावृष्ट्या अभ्यवर्षयत्; बलरामः तु गदया ताः शिलाः सुलभं चूर्णयामास। कपिस्वामी द्विविदः, तालेन्द्रदण्डोपमौ भुजौ कृत्वा, मुष्टिं बन्धित्वा, रोहिणीसुतं समीपं गत्वा, उभाभ्यां वक्षसि ताडितवान्। तु यदुप्रवरो बलरामः, गदाहलं परित्यज्य, क्रुद्धः तं द्विविदं उभाभ्यां बाहुभ्यां गृहीत्वा, ग्रीवायां पीडयामास; सः रक्तमूत्रं वमन् भूमौ पतितः। तस्य पतनेन पृथिवी कम्पिताभवत्, वृक्षैः सह, हे कुरुवृषभ, यथा पर्वतः वातेन कम्पितः, वा नौका सलिलेन। आकाशे 'जय' 'नमः' 'साधु साधु' इति शब्दाः देवैः सिद्धैः महर्षिभिः च कृताः, पुष्पवृष्टिः अपि अभवत्। एवं द्विविदं लोकव्यथाकरं हत्वा, प्रभुः जनैः स्तुतः स्वां पुरीं प्रविष्टवान्। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे दशमे स्कन्धे द्वितीयभागे सप्तषष्टितमोऽध्यायः—'द्विविदवधो नाम'—परमंहंससंहितायां समाप्तः। अथ, सांभस्य विवाहः, बलरामस्य च हस्तिनापुरस्य आकर्षणं प्रवृत्तम्। कौरवाः क्रुद्धाः, 'अयं बालः दुर्विनीतः, अस्मान् अवज्ञाय, अनिच्छन्तीं अस्माकं कन्यां बलात् हृतवान्,' इति ऊचुः। 'एवं दुष्टं बन्धामः; किं वृष्णयः करिष्यन्ति? ते हि अस्माभिः दत्ते भूमौ सुखेन वर्तन्ते, अस्माकं कृपया संगृहीते। यदि वृष्णयः एतत् श्रुत्वा आगच्छेयुः, तेषां मानो भग्नः स्यात्, ते च शमिताः यथायोग्यं नियंत्रितप्राणाः स्युः।' इति कर्णः शलः भूरिः यज्ञकेतुः सुयोधनः च, कौरववृद्धैः सह, सांभं बन्धितुम् उद्युक्ताः। धृतराष्ट्रपुत्रान् अन्वायान्तं दृष्ट्वा, सांभः महारथः, स्वं दिव्यं धनुः गृहीत्वा, सिंह इव एकाकी स्थितः। ते क्रुद्धाः तं गृहीतुं 'तिष्ठ तिष्ठ' इति उच्चैः शब्दं कृत्वा, कर्णादयः धनुष्मन्तः तं बाणवृष्ट्या अभ्यवर्षयन्। सः यदुकुलोत्कृष्टः बालः, कौरवैः आहतः अपि, सिंहः लघुजीविभिः यथानुतप्यते, तथा नातप्यत। सः दिव्यं धनुः सज्जीकृत्य, कर्णादीन् षड्रथान् समं पृथगपि बाणैः विद्ध्वा, चत्वारि चत्वारः अश्वान्, एकैकं सारथिं, रथस्थांश्च महारथान् विव्याध। तेन तं सन्तुष्टाः। किन्तु कौरवाः तं रथहीनं कृतवन्तः; चत्वारः चत्वारः अश्वान्, एकः सारथिं, अन्यः धनुः छित्वा, तं रथात् अपास्य, बन्धयित्वा, विजयीभिः कौरवैः स्वपुरीं कन्यया सह प्रविष्टम्। एतत् नारदात् श्रुत्वा, हे राजन्, वृष्णयः क्रुद्धाः अभवन्; उग्रसेनस्य प्रेरणया, कौरवैः सह युद्धाय सज्जीभूताः।